Joods Tilburg

De geschiedenis van Joods Tilburg begint in 1767, toen een Joodse slager uit Oisterwijk bij wijze van uitzondering toestemming kreeg zich in Tilburg te vestigen. Niet lang daarna, in 1791, slaagde een aantal Joodse families erin om ook naar Tilburg te verhuizen.

Door de groei van de textielindustrie in Tilburg vestigden zich steeds meer Joden in de stad. De meesten kwamen uit Oisterwijk, waar deze industrie een periode van verval doormaakte. In 1820 werd een eerste Tilburgse synagoge gebouwd. In 1874 verrees een groter exemplaar in de Comediestraat, thans Willem II-straat. In 1855 werd een Joodse begraafplaats gerealiseerd aan de Bredaseweg.

Veel Tilburgse Joden waren actief in de industrie en handel. In tegenstelling tot de joodse gemeenschappen in de grote steden als Amsterdam, Rotterdam en Den Haag, nam de Tilburgse gemeenschap niet in aantal af, maar juist toe.

In de jaren 1930-1939 groeide de Joodse gemeenschap verder door een toestroom van Duits-Joodse vluchtelingen. Tussen augustus 1942 en april 1943 werd het merendeel van de Tilburgse Joden gedeporteerd en om het leven gebracht. De meest bekende onder hen is Helga Deen, ook wel eens de 'Tilburgse Anne Frank' genoemd. Een aantal Joden wist met succes onder te duiken. In totaal werden naar schatting 130 Tilburgse Joden tijdens de holocaust vermoord. Het interieur van de Tilburgse synagoge werd door de Duitsers volledig verwoest.

Na de Tweede Wereldoorlog moest een gedecimeerd Joods Tilburg zich heruitvinden. De synagoge werd in 1949 heropgericht. Noodlijdend als ze was, werd deze in 1976 overgedragen aan de gemeente Tilburg, waarna ze onder andere dienstdeed als concertpodium. Na een grondige restauratie werd ze in 1998 opnieuw in gebruik genomen als synagoge en wel voor de Liberaal Joodse Gemeenschap Brabant, "Aree Hanegev", opgericht in 1981. De synagoge bedient thans liberale Joden in de provincies Noord-Brabant, Limburg, Zeeland en delen van Zuid-Holland, maar ook uit de (Belgische) provincies Antwerpen en Vlaams-Brabant.

• 1809 : 26
• 1840 : 126
• 1869 : 112
• 1899 : 142
• 1930 : 171
• 1938 : 259 (waaronder 57 Duitse Joden en 21 Oost-Europese Joden)
• 1951 : 120
• 1971 : 45
• 1998 : 13

• Van verwoesting tot wederopbouw, een filmpje uit 1949 over de Tilburgse synagoge, Youtube.com
• Liberaal-Joodse Gemeente Brabant "Aree Hanegev", website