Johanna de Gavre

Johanna de Gavre
Opleiding en beroep
Beroep	schrijver
	Dbnl-profiel
Portaal	Literatuur

Johanna De Gavre (eind 17^e - begin 18^e eeuw) was een auteur van geestelijke liedboekjes, waarvan er zeker drie in Antwerpen zijn verschenen en enkele bewaard zijn gebleven.^[1] Door het feit dat ze signeerde met haar initialen, een veelvoorkomend gebruik door vrouwelijke kunstenaars uit vroegere eeuwen, bestaat er onduidelijkheid rond haar naam en auteurschap.^[2]

Leven en werk

Over haar persoonlijk leven is weinig bekend. In de nasleep van de Contrareformatie schreef zij haar liedboeken die tot doel hadden de hele geestelijke gemeenschap maar ook de gewone gelovigen en de kinderen met haar teksten te stimuleren tot een deugdzaam leven.

Ze was bevriend met de kanunnik van de Antwerpse kathedraal, Egidius van der Schelstraten die geestelijk leider en stichter was van de school voor verlaten en arme kinderen. De ‘geestelijke dochters’ waartoe Johanna heel waarschijnlijk behoorde, zette de kanunnik in als meesteressen in zijn armenschool. Een experiment waarvoor zelfs andere steden grote belangstelling toonden.

Johanna de Gavre schreef haar liederen in een eenvoudige maar poëtische taal die blijk gaf van haar geletterdheid. Ze moedigde het beleven van de christelijke leer aan, niet zoals paste in de liturgie van de kerk maar individueel vanuit het eigen religieuze beleven.

Boven elke liedtekst gaf ze de melodie aan van bekende liedjes, dat was zeer gebruikelijk in haar tijd en een populair middel om teksten al zingend te onthouden.

Dat ze succesvol was valt af te leiden aan het aantal edities van en referenties naar haar werk.^[3]

Publicaties

Den Goddelycken Minnenpyl (Antwerpen, J. de Bodt, 1678)
Den Gheestelycken Echo Gheseyt Het nieuw boek der gheestelijkcke Sanghen, ghemaeckt door J.D.G. (Antwerpen, Wed. J. Willemsens, 1694; heruitgave bij H. Verdussen, 1717)
De Gheestelycke Jacht tot Godt (Antwerpen, J.P. Robyns, 1722)

Bronnen, noten en/of referenties

↑ De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience in Antwerpen heeft één van deze liedboeken in bezit: Den geestelycken echo gheseyt het nieuw boeck der gheestelijcke sanghen. Hieronymus Verdussen (1717), pp. 144. Geraadpleegd op 7 januari 2026.
↑ De geheimzinnI.G.e auteurs. blog.uantwerpen.be (13 april 2024). Geraadpleegd op 19 december 2025.
↑ Karel Porteman. ‘Een vrouw droomt over het priesterschap. J(ohanna) d(e) G(avre) of d(e) G(rave), (Antwerpen, laatste kwart 17^de – eerste kwart 18^de eeuw)’, in: Riet Schenkeveld-van der Dussen et al. (red.). Met en zonder Lauwerkrans. Schrijvende vrouwen uit de vroegmoderne tijd 1550-1850: van Anna Bijns tot Elise van Calcar. Amsterdam University Press, Amsterdam: 1997, p. 421-428. https://www.dbnl.org/tekst/sche038mete01_01/sche038mete01_01_0076.php

[1] De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience in Antwerpen heeft één van deze liedboeken in bezit: Den geestelycken echo gheseyt het nieuw boeck der gheestelijcke sanghen. Hieronymus Verdussen (1717), pp. 144. Geraadpleegd op 7 januari 2026.

[2] De geheimzinnI.G.e auteurs. blog.uantwerpen.be (13 april 2024). Geraadpleegd op 19 december 2025.

[3] Karel Porteman. ‘Een vrouw droomt over het priesterschap. J(ohanna) d(e) G(avre) of d(e) G(rave), (Antwerpen, laatste kwart 17^de – eerste kwart 18^de eeuw)’, in: Riet Schenkeveld-van der Dussen et al. (red.). Met en zonder Lauwerkrans. Schrijvende vrouwen uit de vroegmoderne tijd 1550-1850: van Anna Bijns tot Elise van Calcar. Amsterdam University Press, Amsterdam: 1997, p. 421-428. https://www.dbnl.org/tekst/sche038mete01_01/sche038mete01_01_0076.php

[1]

[2]

[3]