Johanna Kuiper

Johanna Engelberta Kuiper
Persoonsgegevens
Volledige naam	Johanna Engelberta Kuiper
Geboortedatum	10 maart 1896
Geboorteplaats	Warga
Overlijdensdatum	2 maart 1956
Overlijdensplaats	Semarang
Nationaliteit	Nederlandse
Opleiding en beroep
Beroep	schrijfster, vertaalster
Oriënterende gegevens
Jaren actief	ca. 1925–1956
Werken
Genre(s)	jeugdliteratuur, religieuze literatuur
Bekende werken	Riek Noordhof (1926); Hou de zon vast! (1933); De jaargetijden (1940); De zangers van den prins (1941); Meisjesstudente (1950); Bijbel voor de jeugd
Erkenning en lidmaatschap
Prijzen en onderscheidingen	Yad Vashem-onderscheiding (postuum)
Dbnl-profiel
Portaal    Tweede Wereldoorlog Literatuur

Johanna Engelberta Kuiper (Warga, Idaarderadeel, 10 maart 1896 – Semarang, 2 maart 1956), dochter van Abraham Kornelis Kuiper en Henriëtta Sophia Muller, is een schrijfster, vertaalster, feministe, socialiste en gaf in de Tweede Wereldoorlog steun aan Joodse onderduikers.

Kuiper groeide op in een doopsgezind predikantengezin. Als kind verhuisde zij naar Amsterdam, waar zij later onder meer theologie studeerde en zich tevens bekwaamde in het maatschappelijk werk.^[1]

Schrijven en vertalen vormden een belangrijk deel van haar inkomsten. Zij publiceerde een omvangrijk oeuvre aan kinder- en jeugdboeken en schreef daarnaast artikelen. Thema’s als persoonlijke ontplooiing, autonomie en maatschappelijke betrokkenheid keren in haar werk terug.^[2] Volgens het Lexicon van de jeugdliteratuur schreef zij tussen 1925 en 1956 ruim veertig kinderboeken, meerendeels gericht op oudere meisjes.^[3]

Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte Kuiper via haar netwerk betrokken bij het verzet. In de periode dat zij met haar gezin in een pastorie woonde in Etersheim fungeerde het huis als doorgangshuis voor onderduikers en werd hulp georganiseerd aan vervolgde Joden.^[3] Door verraad volgde in 1943 een inval, haar man Klaas Abe Schipper werd opgepakt en Kuiper dook met haar kinderen een tijd onder.^[3]

Na de oorlog keerde zij terug naar Amsterdam. Zij overleed in 1956 tijdens een reis in Indonesië in Semarang.^[2]

In 1942 vroeg uitgeverij Ploegsma Kuiper een kinderbijbel te schrijven die ook bruikbaar zou zijn voor gezinnen die van kerk en evangelie waren vervreemd. Zij werkte daarbij samen met de predikanten L.H. Ruitenberg en P. ten Have. De illustraties werden gemaakt door W.G. van de Hulst jr. De Bijbel voor de jeugd verscheen in 1948 en kreeg veel positieve reacties, onder meer op de verteltrant en de bruikbaarheid als gezinsbijbel, al kwam later ook kritiek op de mate waarin Kuiper bij het navertellen haar verbeelding liet meespelen.^[4]

In 2020 werd in Amsterdam een brug naar haar vernoemd: de Johanna Kuiperbrug.^[2] In 2015 werd de Yad Vashem-onderscheiding postuum aan (nazaten van) Kuiper en haar echtgenoot uitgereikt.^[5]

Kuiper stond bekend als feministe en voorvechtster van de vrije liefde. In haar privéleven week zij af van de gangbare normen. Zij was bewust ongehuwde moeder en had relaties buiten de traditionele huwelijksvorm, waaronder met Floor Wibaut. In 1935 trouwde zij alsnog met de tien jaar jongere dominee Klaas Abe Schipper, onder huwelijkse voorwaarden, waarbij zij zichzelf financieel bleef onderhouden. ^[6]

• Thomas van Aquino, de heilige (1927, 73 pag.)
• Van twee kinderen en de blauwe zee (zonder jaar, 91 pag.)
• Het volle leven, (1930, 204 pag.)
• Aslak’s Marga, zonder jaar, uitgave Kluitman
• Het Grote Plan, zonder jaar, 190 blz., uitgave Kluitman
• Hou de zon vast!, zonder jaar, uitgave Meulenhoff
• De jaargetijden, 327 blz., ook in vier losse delen, zonder jaar (1940), uitgave Ploegsma
• Pim, 168 blz., uitgave Wereldbibliotheek, 1939.
• Renzo en Lucia: een vertelling van liefde en trouw uit de 17e eeuw, zonder jaar, uitgave Kluitman
• Zij gaan naar buiten, zonder jaar, uitgave Kluitman.
• Christus’ antwoord op het communisme door E. Stanley Jones, vertaald door Johanna Kuiper.

Voor een volledige bibliografie zie haar biografie: Gedurfd leven, door J.J.F. van Melle.^[7]