Jan II van Polanen

Willem van Duvenvoorde had in 1342 reeds delen van het land van Breda verworven, te weten de dorpen Baarle, Alphen, Gilze en Ulvenhout. Willem werd daardoor een leenman van de hertog van Brabant. Deze verkeerde steeds in geldnood en had de heerlijkheid Breda in 1339 als onderpand overgedaan aan Jan I van Polanen, die daarmee de pandheer werd, met Willem als vruchtgebruiker voor het leven, die daarmee de facto ook heer van Breda werd. In 1350 verkocht Jan III van Brabant het slot, de stad en het land van Breda voor 43.000 kleine florijnen aan Jan II van Polanen. Dit bezit was een hoge heerlijkheid, uit hoofde waarvan Jan II terstond lid werd van de hertogelijke raad en in de jaren daarna intensief betrokken was bij de Brabantse politiek. Tussen 1347 en 1350 werd Jan van Polanen tot burggraaf van Geertruidenberg benoemd. Hij raakte tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten zijn stamgoed Polanen en de heerlijkheid van de Lek kwijt. Pas in 1358 kreeg hij als vergoeding andere lenen en goederen, maar concentreerde zich nu meer op uitbreidingen in Breda.

Jan II wendde zijn middelen aan om het verworven Bredase bezit van een groter kasteel te voorzien.^[5] Ter bescherming daarvan liet hij de stad ommuren. De Polanens gaven ook de voorganger van de Grote Kerk een nieuwe functie, namelijk die van laatste rustplaats van de heren van Breda.^[6] Daarmee toonden zij hun dynastieke ambitie bij het nieuwe bezit.

In 1369 werd Jan vazal van koning Eduard III van Engeland.^[7] Samen met zijn zoon, de latere Jan III van Polanen, nam hij deel aan de Slag bij Baesweiler in 1371, waar hij met hertog Wenceslas van Brabant gevangen genomen werd, maar na enkele maanden vrijgekocht. Hij werd in 1375 door graaf Albrecht van Beieren (1336-1404) aangesteld als stadhouder van de Grote Waard van Zuid-Holland, van belang voor het dijkenbeheer, samen met Daniël van der Merwede.^[8]

Van Polanen overleed op 3 november 1378^[9] en is in februari 1379 in Breda begraven^[7], waar zijn tombe nog ligt in de Grote Kerk van Breda.

Jan II van Polanen was achtereenvolgens getrouwd met

• (1) Oda van Horne-Altena (ook bekend als Oeda van Hoorne, ± 1325-1353), zij was een dochter van Willem IV van Horne (1302-1343), heer van Horne, Altena en Gaasbeek,
• (2) met Machteld van Rotselaer (van Brabant) (†1366), een bastaarddochter van Jan III van Brabant,
• (3) met Margriet van Lippe, zij was de dochter van Otto van Lippe en Irmgard van der Mark.

-- Het eerste huwelijk werd gesloten kort na 21 mei 1348. Oda van Horne kreeg op 21 mei 1348 pauselijke dispensatie om te trouwen met Jan II van Polanen.^[10]
-- Van het tweede huwelijk is slechts bekend dat het werd gesloten voor 20 november 1353.
-- Van het derde huwelijk is slechts duidelijk dat het is gesloten na 12 augustus 1366 en voor 29 augustus 1370. Margriet was eerder (1366) getrouwd met Nicolaas van Sevenborn (overleden circa 1369), heer van Cranendonck. Jan II van Polanen stierf in 1378. Margriet kan hem hebben overleefd, ze is niet opgenomen in het grafmonument.

Waarschijnlijk (maar niet zeker) zijn er drie kinderen geboren uit het eerste huwelijk, vijf uit het tweede huwelijk en één uit het derde. Ook zijn er nog twee bastaardzoons en een bastaarddochter bekend.^[11]

• Een zoon uit het eerste huwelijk, Jan III van Polanen (1340-10 augustus 1394), volgde zijn vader op als heer van Breda, van Polanen en de Lek.
• Een andere zoon uit dat huwelijk, Philips van Polanen, werd geestelijke na gehuwd geweest te zijn met Maria van Diest.^[10]
• Een dochter Beatrijs van Polanen (ca.1344-1394) was gehuwd met Hendrik VIII van Bautershem (ca. 1342-1419), als 'Hendrik II' heer van Bergen op Zoom. Hij was de zoon van ridder Hendrik VII van Boutersem (als 'Hendrik I' heer van Bergen op Zoom).
• Een dochter Oda van Polanen (circa 1351-1417), huwde op 30 mei 1378 met Hendrik III van Montfoort, burggraaf van Montfoort.

Alle andere kinderen noemden zich geen 'Van Polanen', maar 'Van der Leck'.

• Een zoon uit het tweede huwelijk was ridder Hendrik van de Leck (Henrick van der Lecke) (1354-voor 8 augustus 1428), heer van Heeswijk, Dinther, Gestel en Schijndel.
• Dirk van der Leck(e) (ca. 1355 - na 1416), zoon van Jan II van Polanen, trouwde in 1388 met Gilisje van Cralingen (1355-1410), dochter van Ogier (III), waardoor de goederen Cralingen en Honingen overgingen op het geslacht Van der Leck en vanaf 1485 aan het geslacht Van Assendelft toevielen.
• Otto van der Leck (ca. 1370 - overleden voor 20 oktober 1428), zoon van Jan II van Polanen en van Margaretha van der Lippe, ridder 1396. Hij was heer van Hedel en vanaf 1392 ambtman in Kleef. Otto trouwde voor 1396 met Sophia van den Bergh († 1412), erfdochter van Frederik III van den Bergh († 1416), heer van den Bergh en van den Bylandt, en Catharina van Buren. Hij werd de stamvader van het Huis Van der Leck.
  Otto van der Leck verkreeg uit zijn huwelijk met Sophia één kind: Willem II van der Leck (1404-1465), als Willem II van den Bergh heer van den Bergh, Bylandt en Hedel.