Jan Andrzej Morsztyn
| Jan Andrzej Morsztyn | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Portret van Morsztyn, geschilderd na 1690 | ||||
| Persoonsgegevens | ||||
| Geboortedatum | 24 juni 1621 | |||
| Geboorteplaats | Raciborsko (Polen) | |||
| Overlijdensdatum | 8 januari 1693 | |||
| Overlijdensplaats | Parijs (Frankrijk) | |||
| Geboorteland |  Pools-Litouwse Gemenebest | |||
| Opleiding en beroep | ||||
| Opleiding gevolgd aan | Universiteit Leiden | |||
| Beroep | Diplomaat, dichter | |||
| Werken | ||||
| Genre(s) | Barok, Marinisme | |||
| ||||
Jan Andrzej Morsztyn (Raciborsko, 24 juni 1621 – Parijs, 8 januari 1693) was een Pools dichter en diplomaat.
Achtergrond
De familie Morsztyn (Mornstein) was oorspronkelijk afkomstig uit Duitsland en vestigde zich aanvankelijk nabij Bytom. De Morsztyns wisten carrière te maken in Polen en verkregen een adellijke titel.[1]
Biografie
Jan Andrzej Morsztyn studeerde aan de Universiteit Leiden en sprak vloeiend Frans en Italiaans. Hij maakte aanvankelijk carrière als hoveling. Hij was een protegee van koningin Maria Ludovica Gonzaga, die zowel getrouwd was met Wladislaus IV als Jan II Casimir van Polen. Morsztyn schijnt te hebben genoten van de politieke intriges aan het hof en hij had dan ook geen wens om het hof te verlaten. Hij liet zich ook gelden als een kundig diplomaat en zijn politieke missies brachten hem onder andere naar Zweden, Wenen en Parijs.[2]
Morsztyn huwde met de Schotse Catherine Gordon, een hofdame van Maria Ludovica Gonzaga. Gedurende zijn carrière wist hij het nodige fortuin te vergaren, waarvan hij goed kon leven.[2]
Aan het hof behoorde Morsztyn tot de pro-Franse factie en hij hoopte dan ook op een Franse kandidaat voor de Poolse troon. Door deze positie raakte hij in de oppositie onder koningen Michaël Korybut Wiśniowiecki en Jan III Sobieski. Door zijn goede contacten met Lodewijk XIV van Frankrijk slaagde hij erin een landgoed in Frankrijk te kopen, Châteauvillain. Toen zijn pro-Franse politiek en zijn houding tegen de Sobieski-vorst te duidelijk werd zag hij zich genoodzaakt uit Polen naar Frankrijk te vluchten. Aldaar zou hij in 1693 overlijden.[2]
Dichtwerk
Tijdens zijn gehele leven schreef Morsztyn korte gedichten die niet bedoeld waren om uitgegeven te worden. Het waren vooral gedichten die bedoeld waren om zijn vrienden te amuseren. Deze gedichten werden gebundeld in twee bundels, Kanikula albo psia Gwiazda en Lutnia. Deze bundels werden pas in de negentiende eeuw uitgegeven.[3]
In zijn literaire stijl was Morsztyn beïnvloed door de Italiaanse dichter Giambattista Marino. Hij speelt met literaire conventies van het anacreontische type en lijkt al zijn gedichten over het lijden van de liefde te beschouwen als louter oefeningen in vakmanschap. In zijn werken is Morsztyn zich volledig bewust van het relatieve karakter van de taal en van de afstand ervan tot de werkelijkheid.[3]
Daarnaast vertaalde Morsztyn werken naar het Pools. Zo vertaalde hij Marino's epische gedicht Adone. Zijn faam als vertaler groeide na zijn vertaling van Torquato Tasso's Amynta en Le Cid van Pierre Corneille.[2]