James Scott (hertog)

James Scott
James Scott, 1e Hertog van Monmouth
Geboren	9 april 1649 Rotterdam, Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
Overleden	15 juli 1685 Tower Hill, Tower of London, Koninkrijk Engeland, Engeland
Rustplaats	St. Peter ad Vincula, Tower of London[1]
Religie	Protestants
Land/zijde	Koninkrijk Engeland
Onderdeel	Royal Navy Engelse Leger
Dienstjaren	1665 – 1685
Rang	Generaal
Bevel	Chief of the Imperial General Staff (1674 - 1679)
Slagen/oorlogen	Tweede Engels-Nederlandse Oorlog Derde Engels-Nederlandse Oorlog Hollandse Oorlog Beleg van Maastricht (1673) Slag bij Saint-Denis (1678) Slag bij Bothwell Bridge Monmouth-opstand Slag bij Sedgemoor
Onderscheidingen	Ridder in de Orde van de Kousenband

James Crofts, later genaamd James Scott, 1ste Hertog van Monmouth en van Buccleuch (Rotterdam, 9 april 1649 - Londen, 15 juli 1685) was de buitenechtelijke zoon van Karel II en diens maîtresse, Lucy Walter, die Karel in zijn ballingschap gevolgd was.

Lucy Walters reputatie was bijna even slecht als die van Karel en het is helemaal niet zeker dat hij de natuurlijke vader van James was. Er waren (later) geruchten dat Karel en Lucy in het geheim trouwden, wat James tot een wettige troonopvolger zou maken. Karel erkende James wel als zoon maar nooit als erfgenaam. Na de Restauratie huwde Karel de Portugese prinses Catharina van Bragança, welk huwelijk kinderloos bleef. Lucy Walter was inmiddels overleden.

James werd in februari 1663, op 14-jarige leeftijd tot "Hertog van Monmouth" verheven, met de aanvullende titels van Graaf van Doncaster en Baron Scott van Tynedale, en uitgehuwelijkt aan de rijke Anne Scott, 4de gravin van Buccleuch. Hoewel James geen officiële troonopvolger kon zijn, werd hij door velen wel als een geschikte protestantse kandidaat gezien als alternatief voor de uitgesproken katholieke broer van Karel II, Jacobus, Hertog van York.

In 1665, op 16-jarige leeftijd, diende Monmouth in de Engelse vloot onder die oom de Hertog van York in de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog. Later keerde hij naar Engeland terug als bevelhebber van een cavalerie-eenheid. Toen de opperbevelhebber van het leger, George Monck, 1e hertog van Albemarle in 1670 stierf, volgde Monmouth hem op. Toen in 1672 de Derde Engels-Nederlandse Oorlog uitbrak, werd een brigade van 6000 Britse militairen uitgestuurd om als deel van het Franse leger te dienen en in ruil hiervoor werd aan Karel II een grote som geld betaald. Monmouth was haar bevelhebber. In de campagne van 1673 en in het bijzonder tijdens het Beleg van Maastricht (1673) verwierf Monmouth zijn reputatie als een van de beste militairen van Engeland.

In 1678 was Monmouth bevelhebber van de Engels-Nederlandse brigade, nu vechtend voor de Verenigde Provincies tegen de Fransen. Hij onderscheidde zich in de Slag bij Saint Denis en zijn reputatie nam nog verder toe. Het volgende jaar voerde hij - terug in Engeland - het commando over een klein leger dat op 22 juni 1679 een grote overmacht van Schotse Convenanters versloeg in de Slag bij Bothwell Bridge. Tegen die tijd was het duidelijk dat Karel II geen wettige erfgenaam zou hebben en velen verkozen de protestant Monmouth boven de katholieke hertog van York. De Whigs onder leiding van Lord Shaftesbury dienden in het parlement een wetsvoorstel in om Jacobus van de troonsopvolging uit te sluiten; dit leidde in 1679 tot de Exclusion Bill-crisis, waarbij Karel II het parlement ontbond om te verhinderen dat Monmouth koning zou worden.

Na de ontdekking in 1683 van een complot om Karel II te vermoorden, de zogenaamde "Rye House-samenzwering", moest Monmouth naar de Nederlandse Verenigde Provincies vluchten. Na de dood van zijn vader voerde hij de "Monmouth-opstand" aan, een poging om de troon van zijn oom over te nemen. Hij beschuldigde Jacobus II ervan Karel vergiftigd te hebben^[2] en riep zich op 20 juni 1685 te Taunton uit tot koning. Op 6 juli 1685 kwamen de twee legers in de slag bij Sedgemoor samen en Monmouth werd beslissend verslagen.

Monmouth werd na het mislukken van de Monmouth-opstand op 8 juli 1685 gearresteerd. Het parlement nam vervolgens een wet aan "om James, hertog van Monmouth, wegens hoogverraad te vervolgen".^[3] De straf op hoogverraad bestond uit dood door onthoofding. De executie werd uitgevoerd door de beruchte beul Jack Ketch op 15 juli 1685 op Tower Hill. Sommige bronnen beweren dat er acht slagen van de bijl voor nodig waren om zijn hoofd van de romp te scheiden. De factsheet van The Tower of London houdt het op vijf slagen.^[4]

De legende wil dat men pas na de executie realiseerde dat er geen officieel portret van de Hertog was. Men zou daarom het lichaam hebben opgegraven, het hoofd provisorisch hebben aangehecht, waarna het lijk in een poseerhouding werd gezet, zodat het portret alsnog geschilderd kon worden. Er zijn echter minstens twee formele portretten van Monmouth die voorlopig gedateerd kunnen worden in de periode vóór zijn dood. Die bevinden zich momenteel in de National Portrait Gallery in Londen.^[5] Ook is er nog een schilderij dat ooit met Monmouth in verband werd gebracht. Hierop staat een slapende of dode man afgebeeld, wat aanleiding kan zijn geweest voor het verhaal van het poserende lijk.^[6]

Een andere theorie zegt dat Jacobus II zijn eigen neef niet kon laten executeren: iemand anders zou in plaats van Monmouth onthoofd zijn. Hij zou naar Frankrijk zijn overgebracht, naar de gevangenissen van Lodewijk XIV en hij zou de "man met het ijzeren masker" zijn geweest.^[7]

• Captain: juni 1666^[8]
• Colonel: 1669
• Captain general: 1678^[8][9]