Jacob Westerbaen

Portret van Jacob Westerbaen (1650)

Jacob Westerbaen, heer van Brantwyck-en-Ghybelant, (Den Haag, 7 september 1599 – Loosduinen, 31 maart 1670) was een Nederlandse ridder, dichter, arts en remonstrants predikant.

Persoonlijk leven

Westerbaen werd geboren als zoon van een touwslager. Hij werd aanvankelijk opgeleid in het Staten-College tot secretaris van de Remonstranten ter Synode te Dordrecht, en was ook predikant. Hierna studeerde hij geneeskunde en vestigde zich in 1623 als arts weer in Den Haag. Twee jaar later trouwde hij, ondanks tegenwerking van haar adellijke familie, met Anna Weytsen, de weduwe van Reinier van Groenevelt.

Hij was een goede vriend van Constantijn Huygens. Later kwam hij ook in contact met Cats, Blasius (1639—1672) en Jan Vos (ca. 1610—1667); ook met hen raakte hij bevriend. Toen Johan van Oldenbarnevelt werd terechtgesteld, hield Westerbaen diens stokje in bewaring. Vondel, die het bij Westerbaen aantrof, werd daardoor geïnspireerd tot zijn gedicht Het stockske van Joan van Oldenbarnevelt (1657).

Nalatenschap

Westerbaen liet een buitenplaats aanleggen - Landgoed Ockenburgh bij Loosduinen - waar hij vanaf 1652 ging wonen. Hij beschreef het in een gedicht dat qua stijl aan Huygens doet denken.

Hij streed fel tegen orthodoxe predikanten, bijvoorbeeld in geschriften als Krancken-Troost voor Israel in Holland (1663) en liet op zijn buiten toneelspel toe, veelal blijspelen, in zijn eigen berijmde vertalingen.

Ick doe hier 's avonds de Comedianten spelen,
En vreese Haeg, noch Hof, en oock de Preekstoel niet:
De Schou-burgh is hier vrij.

Zeghe-Zang op de verovering van 't eylant Fuynen

Overige werken

  • 1624 - O pulchra capita, si cerebrum haberent! Ofte Lege tonnen rasen meest ... geschreven aen de naeme-loose schrijvers van de Noodsaeckelijcke verandwoordinge van de schutteren van Delff tegen't Nood-saeckelick mal (Digitale versie)
  • 1624 - Sic soleo amicos, satyra, ofte 't nootsaeckelick mal. (De Liefde) (Digitale versie)
  • 1624 - Minnedichten (Digitale versie)
  • 1630 - Fredericvs Henricvs Ameliæ. = Antvvoordt van mijn heere, den prince van Orangien; op den brief van me-vrouwe de princesse (Digitale versie)
  • 1633 - Minnedichten op nieuws vermeerdert, ende sommighe te vooren noyt ghedruckt (Digitale versie) Alleen voor Nederlandse IP-Adressen
  • 1634 - Epithalamium in nuptias nobilißimi, fortißimig Viri D. Adr. van der Myle, ... sponsi & ... Virginis Ag. à Raephorst sponsae (Digitale versie)
  • 1644 - Jacobi Westerbanii Gedichten. Van nieuws by den auteur oversien, vermeerdert en verbetert. Bevat o.a. een vertaling van de 'Basia' van Joannes Secundus (Digitale versie)
  • 1648 - Kracht des geloofs van den voortreffelijcken ende vermaerden Nederduytschen poeët, Joost van Vondelen, te speuren in de Altaer-geheymenissen, by sijne e. ontvouwen in drie boecken &c (Digitale versie)
  • 1649 - Klachte van Henriette de Bourbon koninginne van Groot Brittanjen over de dood van ... koning Karel haeren man (Digitale versie) Alleen voor Nederlandse IP-Adressen
  • 1653 - Hollands vloek aen het parlementsche Engeland. Op het stuck van de zee-slach. Gevallen tusschen de Ammiraelen Tromp en Blaeck ... (Digitale versie)
  • 1654 - Arctoa Tempe. Ockenburgh, woonstede van den Heere van Brandwyck in de Clingen buyten Loosduynen (Digitale versie)
  • 1655 - Davids psalmen in Nederduytsche rijmen gestelt door Jacob Westerbaen ... op de selfde wijsen ende getal van zang-versen, als die in de Fransche ende Nederlantsche Gereformeerde kercken werden gesongen. Mitsgaeders eenige lofsangen ende gebeden, &c (Digitale versie)
  • 1656 - Boden-brood voor den man die sich noemt I. van Vondelen voorlooper, overwegende den sin ende inhoud vande voorreden gestelt voor de Psalmen Davids, gerijmt door Iacob Westerbaen ... (Digitale versie)
  • 1656 - Valsche munt van het drinck-geld des voorloopers, den onpartydigen en bescheiden leser aengewesen ende vertoont (Digitale versie)
  • 1657 - Gedichten van Jacob Westerbaen, ridder, Heer van Brandwijck ... Verdeylt in vyf boecken. I. Minne-dichten, II. Helden-dichten, III. Mengel-dichten, IV. Ockenburgh, V. Farrago Latina (Digitale versie)
  • 1659 - Zeghe-Zang op de verovering van 't eylant Fuynen
  • 1663 - Krancken-troost voor Israel in Holland. Met een ernstige aenspraeck aen de ... Staeten van Holland en West-Vriesland (Digitale versie)
  • 1664 - Oogh-zalf voor het verblinde Israel, mitsgaeders haeren stercken troost tegen den krancken troost die het tegenwoordigh heeft in Hollandt (Digitale versie)
  • 1664 - Kaats-bal, weer-om gekaatst, an de kranke kranke-trooster, voor Israel: of Okkenburgse baan-boef, op sijn op-roerig, laster, en logen-schrift, tegen de ware gereformeerde kerck (Digitale versie)
  • 1665 - Avond-school voor vryers en vrysters om in de minne-kunst geoeffent en onderwezen te werden nae de voornaemste lessen en leeringen van Ovidius, getrocken uyt syne drie boecken De arte amandi ende op onse tyden en zeden gepast (Digitale versie)
  • 1666 - Op den tweeden en derden zee-tocht van 's lands vloot, gedaen onder het beleyd van den heere L. Ammirael de Ruyter nae de heerlijcke overwinninghe, teghen de Engelsche vloot bevochten, op den 11, 12, 13 en 14 July des jaers 1666 ; mitsgaeders eenige versjes op het afbranden van Londen (Digitale versie)
  • 1666 - Nieuw avond-school waer in den jonge luyden aengewesen ende gegeven werd raed tegen de liefde (Digitale versie)
  • 1668 - Kost-verlooren of brief aen N. N. VVaar in oerwoogen werdt of de predikanten van de Publijcke Kercken de gage, die zy jaerlijcks van het gemeene Land oor haerer Kerchen-dienst genieten, oock al verdienen &c (Digitale versie)
  • 1668 - Wat zeep voor den ongewassen Moor, mitsgaders een zuyver was-lichtje voor de gemeynte van de publijcke kerkce (Digitale versie)
  • 1668 - Een zeep-balletje voor den ongewassen Moor, hem vereert van Thersites of den autheur van 't Kost-verlooren (Thersites of den autheur van 't Kost-verlooren is pseud. van Jacob Westerbaen) (Digitale versie)
  • 1669 - Wat rhabarber tot een purgatie bereydt voor den gal-zuchtigen G. van Ingen, ende aen hem gesonden van J. Westerbaen om hem voorts te zuyveren van het overschot der galle (Digitale versie)
  • 1672 - Gedichten
    • Eerste deel, waer in Minne-dichten, Brieven van doorluchtige Vrouwen, Helden-Dichten, Mengel-Dichten, Ockenburgh &c (Digitale versie)
    • Tweede deel, waer in Lof der Sotheid, de VI. comedien van Terentius, Senecaas Troas, II Avond-Schoolen ..., Farrago Latina (Digitale versie)
    • Derde deel, waer in De Æneis van Virgilius; Mengel-rym &c (Digitale versie)

Vertalingen

  • 1622 - De Æneis van P. Virgilius Maro (Digitale versie)
  • 1655 - De verliefde Dido. Het vierde boeck des Eneis van P. Virgilius Maro (Digitale versie)
  • 1658 - Senecaes Troas, geseyt de coninginne der treurspelen (Digitale versie) Alleen voor Nederlandse IP-Adressen
  • 1659 - Lof der Sotheyd, Eertijds in 't Latijn geschreven door den voortreffelijcken ende wijd-beroemden Erasmus van Rotterdam, ende nu in Nederduytsche. rijmen naegevolgt (Digitale versie)
  • 1660 - Andria, 't Vroutjen uyt Andros van Publius Terentius Afer (Digitale versie)
  • 1661 - Eunuchus, of De kaemerling van Publius Terentius Afer (Digitale versie)
  • 1662 - De Aeneis van P. Vergilius Maro. Bestaende in XII. boecken (Digitale versie)
  • 1662 - Adelphi, dat is De gebroeders van Publius Terentius Afer (Digitale versie)
  • 1662 - Heautontimorumenos, dat is, Eygens-selfs-queller van Publius Terentius Afer (Digitale versie)
  • 1663 - De ses comedien van P. Terentius (Digitale versie)

Hij bewerkte onder andere de Heroïdes van Ovidius. , van Erasmus’ Laus Stultitiae maakte hij verzen.

Literatuur

  • 1668 - Jacob Westerbaen. J. Toledoos Sorg-verlooren mitsgaders eenige aenmerckingen op des selfs Papier verlooren, dat hy verquist en verkladt had tegen het Kost-verlooren (Digitale versie)
  • 1985 - L. van Heijningen. Jacob Westerbaen, een Haags Libertijn

Gedicht

ARBEID
De wetenschap steeckt in geen bed met pluymen.
Wie leeren wil, moet vroegh de veeren ruymen;
Wie eert1 noch eght, die heeft geen kans van graen;
Wie dorschen wil, moet eerst de ploegh doen gaen;
Wie niet en turft, kan zich daer nae niet warmen;
Wie winst wil doen, die reppe hand’en armen;
Wie prijs begeert, die stelle zich te loop:
Voor arbeyd heeft God alle dingh te koop.

1. eren = ploegen.

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.