Jacobus Revius

Jacobus Revius (Jacob Reefsen(i)us)^[1] (Deventer, november 1586 - Leiden, 15 november 1658), was een Nederlands predikant, dichter, vertaler en (kerk)historicus. Hij organiseerde de oprichting van het Deventer Athenaeum Illustre en bewaakte de strikt calvinistische identiteit ervan. Revius publiceerde overwegend Nederlandstalig werk.

Jacob Reefsen werd als burgemeesterszoon geboren in Deventer. Zijn ouders waren Ryck Reefsen en Cornelia Heynck. Toen de Spanjaarden de stad na het Beleg van Deventer in 1591 overmeesterden, verhuisde hij met zijn vader en moeder naar Amsterdam waar hij verder opgroeide. Hij studeerde theologie in Leiden (1604-1607) en Franeker (1607-1610), waarna hij nog een studiereis in Frankrijk maakte (1610-1612). Hier maakte hij kennis met de renaissance-poëzie die grote invloed zou hebben op zijn eigen dichtwerk.

Na korte benoemingen als predikant in Zeddam, Winterswijk en Aalten was hij van 1614 tot 1641 predikant in zijn geboortestad Deventer, die ook zijn studie had betaald. Revius woonde op de Stromarkt in het Badenhuis, samen met zijn vrouw Christina Augustinus en hun kinderen. Naast rector van het Athenaeum Illustre was hij bibliothecaris van de Athenaeumbibliotheek. In deze periode werkte hij mee aan de Statenvertaling en publiceerde hij zijn voornaamste gedichtenbundel, de Over-ysselsche Sangen en Dichten (1630), die een hoogtepunt van de Nederlandse barok vormt.

Eind 1641 werd hij regent van het Statencollege in Leiden. Dit was een internaat voor theologiestudenten die met een beurs studeerden. De taak van de regent was, naast het verzorgen van colleges, het houden van toezicht op de studenten zowel wat betreft hun studievorderingen als wat betreft hun persoonlijk leven. Zijn verhuizing naar Leiden plaatst hem in het hart van het theologisch en filosofisch debat van zijn tijd. In deze periode schreef Revius minder poëzie. Wel publiceerde hij een zesdelig werk over de geschiedenis van Deventer, Daventria illustrata (1651), en polemiseerde hij heftig met zijn sub-regent Adriaan Heereboord over de in zijn ogen verderfelijke filosofie van René Descartes.

Jacobus Revius is een van de weinige 17e-eeuwse dichters wier werk ook nu nog gelezen en gezongen wordt. In het Liedboek voor de Kerken zijn in gemoderniseerde spelling 7 gedichten van hem opgenomen. Zijn bekendste gedicht is het sonnet Hy droegh onse smerten, met de navrante eerste regel: "'t En sijn de Joden niet, Heer Jesu, die u cruysten".

In veel plaatsen zijn straten naar de dichter genoemd.

• 161? - Schriftuerlijck teghen-bericht van de leere der gereformeerde kercken aengaende de Godlijcke predestinatie ende andere aen-clevende poincten : Teghen de dwalinghen der ghener die haer selven Remonstranten noemen voorgestelt int boecxken van D.H.Herberts ghenaemt Cort ende claer bewijs &c ... (Digitale versie)
• 1618 - Antvvoort op seker schrift Assveri Matthisi d'welck hy t' onrechte den Tijtel van zijn onschult gegheven heeft ... (Digitale versie)
• 1621 - Het Hoghe Liedt Salomons (Digitale versie)
• 1626 - Anagrammatopægnion, in florentem, captam, liberatam urbem Daventriam (Digitale versie)
• 1630 - Over-Ysselsche sangen en dichten Iacobi Revii (Digitale versie)
• 1632 - Historia pontificvm Romanorvm, contracta, et compendio perducta usque ad annum æræ Christianaæ MDCXXXII (Digitale versie)
• 1640 - De CL. psalmen Davids. Eerst in Nederlantschen dichte gebracht door Petrum Dathenum ; ende nu in sin ende rijmen gebetert door Jacobum Revium ; mitsgaders den Christelijcken catechismo, kerkelijcke formulieren, eñ gebeden, insgelijcx verbetert na de nieuwe oversettinge des Bybels (Digitale versie)
• 1641 - Jacobi Revii Daventriae illustratae, sive historiae urbis Daventriensis libri sex, perducti usque ad annum a nato Christo 1641, quibus etiam non pauca quae ad universam Transisalaniam, et regiones finitimas spectant, per occasionem edisseruntur (Digitale versie)
• 1642 - Examen dissertationis Nicolai Vedelii De episcopatu Constantini Magni, sev De potestate magistratuum reformatorum circa res ecclesiasticas (Digitale versie)
• 1647 - Libertas christiana circa usum capillitii defensa. Jacobus Revius; qua sex ejusdem disputationes de coma eb exceptionibus viri cujusdam docti vindicantur; accedunt eaedem disputationes, et approbatio Rev. Facultatis theologiae Leydensis (Digitale versie)
• 1648 - Suarez repurgatus sive syllabus Disputationum metaphysicarum, Lugduni
• 1648 - Methodi Cartesianæ consideratio theologica, Lugduni (Digitale versie) Alleen voor Nederlandse IP-adressen
• 1650 - Statera philosophiae Cartesianae, qua principiorum eius falsitas et dogmatum impuritas expenditur ac castigatur, et ad virulentam Epistolam, praefixam selectarum disputationum Adriani Heereboortii volumini primo, respondetur (Digitale versie)
• 1650 - Daventriae illustratae, sive historiae urbis Daventriensis libri sex ... (Digitale versie)
• 1653 - Analectorum theologicorvm disputationes CCCXXXI (Digitale versie) Alleen voor Nederlandse IP-adressen
• 1655 - Disputationum theologicarum miscellanearum nonagesima-secunda, de jubilæo, tertia
• 1656 - Disputationum theologicarum miscellanearum CLII. De disciplinâ ecclesiasticâ, elenctica trigesima-secunda
• 1656 - Disputationum theologicarum miscellanearum CXXV. De disciplinâ ecclesiasticâ, elenctica quinta
• 1657 - Disputationum theologicarum miscellanearum CLX. De disciplinâ ecclesiasticâ, elenctica quadragesima. ultima
• 1660 - Ekklēsiōn tēs Belgikēs Exomologēsis kai Katēchēsis : hoc est: Ecclesiarum Belgicarum confessio (Digitale versie) Alleen voor Nederlandse IP-adressen
• 1926 - Geestelijke poëzie (Digitale versie)

• Egbert Johannes Wernhard Posthumus Meyjes. Jacobus Revius, zijn leven en werken. Amsterdam, Ten Brink en De Vries, 1895
• Wisse Alfred Pierre Smit. De dichter Revius. Amsterdam, U.M. Holland, 1928. Proefschrift Leiden (Digitale versie)
• Enny de Bruijn (Hendrika Adriana de Bruijn), Eerst de waarheid, dan de vrede: Jacob Revius 1586-1658, Boekencentrum, 2012. Proefschrift Universiteit Utrecht

• Biografieën, werken en teksten bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl)