Istiorachis

Istiorachis is een geslacht van plantenetende ornithischische dinosauriërs, behorende tot de Euornithopoda, dat tijdens het vroege Krijt leefde in het gebied van het huidige Engeland. De enige benoemde soort is Istiorachis macarthurae.

Op de zuidwestkust van de Isle of Wight vond amateurpaleontoloog Nicholas Chase tijdens de twintigste eeuw honderd meter ten zuidoosten van de Grange Chine het skelet van een grote euornithopode. Stropers roofden een aantal botten. Hij schonk het specimen aan het Museum of Isle of Wight Geology. Na de dood van Chase besloot Jeremy Lockwood zijn dissertatie aan de vondst te wijden. De studie van het materiaal bracht hem tot de overtuiging dat het tot een nog onbekende soort behoorde, verschillend van de andere grote euornithopoden die op Wight waren aangetroffen zoals Mantellisaurus, Brighstoneus en Comptonatus.

In 2025 werd de typesoort Istiorachis macarthurae benoemd en beschreven door Jeremy A.F. Lockwood, David Michael Martill en Susannah Christine Rose Maidment. De geslachtsnaam is een combinatie van het Grieks ἱστίον, istion, "zeil" en ῥάχις, rhachis, "stekel", een verwijzing naar het rugzeil gevormd door de doornuitsteeksels. Een correcte spelling had "Istiorhachis" moeten luiden. Dit kan niet meer worden hersteld. De soortaanduiding eert de zeilster Ellen MacArthur die op Wight de Ellen MacArthur Cancer Trust oprichtte; ook dit verwijst weer indirect naar het zeil.

Het holotype, MIWG 6643, is gevonden in de Black Band, een laag gefossiliseerde plantenresten van de Wessexformatie die dateert uit het Barremien. Het bestaat uit een skelet zonder schedel. Bewaard zijn gebleven: een achterste halswervel, acht ruggenwervels, drie ribkoppen, een stuk heiligbeen bestaande uit vier voorste sacrale wervels, een losse achterste sacrale wervel, zeven staartwervels, beide schaambeenderen en beide zitbeenderen.

Istiorachis is ongeveer zeven meter lang. Dat wijst op een gewicht van rond de twee ton.

De beschrijvers wisten enkele onderscheidende kenmerken vast te stellen. Een daarvan is een autapomorfie, een uniek afgeleid kenmerk, in dit geval ten opzichte van de Iguanodontia als geheel. Op de overgang tussen voorste ruggenwervels met een kiel en achterste ruggenwervels met een vlakke onderzijde bevindt zich één ruggenwervel (hier geïdentificeerd als de elfde) met op de voorste onderzijde twee verheffingen. Een tweede mogelijke autapomorfie is het bezit van een uitsteeksel aan de onderste voorkant van het doornuitsteeksel van (minstens) een achterste halswervel. Dit extra uitsteeksel is afgebroken zodat de precieze aard van het kenmerk onzeker is.

Daarnaast is er een unieke combinatie van op zich niet unieke kenmerken. Tussen de bases van de achterste gewrichtsuitsteeksels en boven de uitgang van het ruggenmergkanaal bevinden zich een trog en een buisvormige holte. Tussen het wervellichaam en het achterste gewrichtsuitsteeksel bevindt zich een krachtig ontwikkelde richel, vooral bij de voorste ruggenwervels. De doornuitsteeksels van de rug zijn extreem verlengd tot het viervoudige van de hoogte van het voorste facet van het wervellichaam, net als bij Ouranosaurus nigeriensis en Morelladon beltrani. Het zitbeen heeft een golvende schacht in zijaanzicht. Het zitbeen heeft een sterk ontwikkelde onderste "voet" die 3,3 maal langer is van voor naar achter dan overdwars breed in het midden van de schacht.

Istiorachis is in de Styracosterna geplaatst. Een kladistische analyse echter lukte het niet in de gebruikelijke vorm, als een strict consensus tree, de verwantschappen in detail vast te stellen. Daarom werd een statistische bewerking toegepast, het zogenaamde implied weighting, waarin kenmerken die wijzen op convergente evolutie minder zwaar gewogen worden. Het resultaat was dat Istiorachis buiten de Hadrosauriformes gevonden werd en uitviel als zustersoort van Ouranosaurus, zoals getoond in het volgende cladogram.

De hoge kam op de rug riep de vraag op waarvoor die diende. Het werd onwaarschijnlijk geacht dat de kam functioneerde voor het opnemen of afgeven van hitte. De kam zou een pronkorgaan kunnen zijn geweest, om indruk te maken op soortgenoten in een proces van seksuele selectie of voor soortonderscheid gezien het grote aantal euornithopoden dat het gebied deelde. De kam is hoger op de staartbasis. Dat kan een mechanische functie gehad hebben bij het weerstaan van de reactiekrachten bij het lopen.

Istiorachis was een planteneter en kan zich gevoed hebben met Pinophyta, Ginkgophyta, "Pteridophyta" of Cycadophyta waarvan de resten in de Black Band zijn aangetroffen. Het leefgebied was warm en halfdroog.

• (en) Lockwood, Jeremy A. F., Martill, David M., Maidment, Susannah C. R. (2025-07). The origins of neural spine elongation in iguanodontian dinosaurs and the osteology of a new sail‐back styracosternan (Dinosauria, Ornithischia) from the Lower Cretaceous Wealden Group of England. Papers in Palaeontology 11 (4). ISSN:2056-2799. DOI:10.1002/spp2.70034.