Israëlisch-Palestijns vredesproces

Symbool van Israëlisch-Palestijnse handdruk.

Het Israëlisch-Palestijns vredesproces heeft als doel om tot een oplossing te komen voor het Israëlisch-Palestijns conflict. Sinds de jaren 1970 werden door verschillende partijen regelmatig discussies gevoerd en voorstellen gedaan in een poging om het conflict te beëindigen.

Ondanks het tot dusver mislukken van het vredesproces om tot een akkoord te komen, steunt de internationale consensus sedert de Oslo-akkoorden van 1993-1995 een tweestatenoplossing voor het conflict, gebaseerd op de resolutie 242 en resolutie 338 van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, die de oprichting voorzien van een onafhankelijke Palestijnse staat volgens de grenzen van de Groene Lijn (vóór 1967), met inbegrip van Oost-Jeruzalem, en een rechtvaardige oplossing voor het vluchtelingenprobleem op basis van het Palestijnse recht op terugkeer, in overeenstemming met de Resolutie 194 van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Dit in tegenstelling tot de huidige situatie onder de afspraken in de Oslo-akkoorden, waarin de Palestijnse gebieden gefragmenteerd zijn onder Israëlische militaire controle, en de Palestijnse Autoriteit slechts gedeeltelijk zelfbestuur heeft op de Westelijke Jordaanoever en – tot 2007 – in de Gazastrook. Een definitieve regeling zoals bepaald in de Oslo-akkoorden moet nog worden bereikt.

Belangrijkste geschilpunten tussen de twee partijen

Er zijn tal van kwesties die moeten worden opgelost voordat een duurzame vrede kan worden bereikt, waaronder de volgende:

Vredesplannen en -onderhandelingen

1948 - 2000

2001 - oktober 2023

Oktober 2023 - heden

Na de Hamas-aanval op 7 oktober 2023 en het daarop uitbreken van de oorlog in Gaza werden reeds vanaf eind 2023 de eerste - indirecte - onderhandelingen gevoerd, via bemiddelaars zoals Egypte, Qatar en de Verenigde Staten. De gesprekken vonden eerst plaats in Egypte (Sharm-el-Sheikh, Caïro), later in de Qatarese hoofdstad Doha, en opnieuw in Egypte.

Bemiddeling van Qatar

Qatar onderhoudt ambtelijke betrekkingen met Hamas sinds 2006, toen Hamas de toenmalige Palestijnse Autoriteit uit de Gazastrook verdreef. Sindsdien ontvangt Qatar Hamas-leiders op verschillende topontmoetingen en bijeenkomsten. Sinds 2016 is ook de huidige leider van Hamas Ismail Haniya in het land gevestigd.[1]

Ondanks de formele diplomatieke breuk met Israël onderhoudt Qatar informele contacten met het land, hierin geholpen door goede relaties met de Verenigde Staten.[1] Tijdens de Oorlog Hamas-Israël werkte Qatar nauw samen met regionale en internationale actoren, waaronder Egypte en de Verenigde Naties, om een staakt-het-vuren tot stand te brengen. Zowel Israël als Hamas namen deel aan – vruchteloze – onderhandelingen in december 2023 en opnieuw in maart 2024. Delegaties uit Israël, Egypte, Qatar en de VS voerden ook gesprekken zonder Hamas.[2]

Eerste staakt-het-vuren (november 2023)

Van 24 tot 30 november 2023 gold een tijdelijk staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas. De oorspronkelijke overeenkomst, bemiddeld door Qatar, voorzag in een vierdaagse wapenstilstand, waarbij 50 Israëlische gijzelaars in Gaza en 150 Palestijnse gevangenen in Israël zouden worden vrijgelaten, en meer humanitaire hulp Gaza zou mogen binnenkomen, met de mogelijkheid tot verlenging van het staakt-het-vuren op voorwaarde dat nog meer gijzelaars zouden worden vrijgelaten.[3]

Driefasenvoorstel (mei 2024)

Voorstellen voor een staakt-het-vuren in drie fasen tussen Israël en Hamas beogen een wapenstilstand om de oorlog tussen Israël en Hamas te beëindigen en de Gazastrook weer op te bouwen. Op 6 mei 2024 aanvaardde Hamas een staakt-het-vuren in drie fasen, onderhandeld door Egypte en Qatar, maar enkele uren later beval Israël een evacuatie van Rafah en startte een militair offensief in de stad.[4] Een gelijkaardige, maar op belangrijke punten verschillende overeenkomst werd later voorgesteld door Israël en aangekondigd door de Amerikaanse president Joe Biden.[5]

De voorstellen voorzien drie fasen, te beginnen met een staakt-het-vuren van zes weken, de vrijlating van Israëlische gijzelaars en Palestijnse gevangenen, en onderhandelingen om tot een permanent staakt-het-vuren te komen, gevolgd door de terugtrekking van Israël uit Gaza, en afsluitend met een wederopbouwproces van drie tot vijf jaar. Uit de hele wereld kwamen positieve reacties, maar op 1 juni 2024 was er nog geen akkoord.[6] Op 10 juni werd in de VN-Veiligheidsraad een akkoord bereikt over Resolutie 2735, die een driefasenvoorstel omvat. Alleen de concrete uitwerking liet nog op zich wachten.

Wapenstilstand (januari-maart 2025)

Van 19 januari tot 18 maart 2025 vond een uitwisselingsronde van gijzelaars en gevangenen plaats, nadat een wapenstilstand was gesloten tussen Israël en door Hamas geleide Palestijnse militante groeperingen.[7]

Israël blokkeerde sinds 2 maart de humanitaire hulp aan Gaza om Hamas onder druk te zetten, waardoor het bestand steeds brozer werd.[8]

Vredesplan Trump (september 2025)

Kaartje bij het vredesplan van president Trump.

Op 23 september 2025 besprak president Donald Trump met Arabische Golfstaten en Turkije een "20 puntenplan" (aanvankelijk 21 punten), voor de vrijlating van de nog levende Israëlische gijzelaars en teruggave van de dode lichamen van de gijzelaars, het beëindigen van de oorlog, het ontmantelen van de militaire capaciteiten van Hamas en het opzetten van een overgangsbestuur in de Gazastrook.[9]

Op 29 september presenteerde Donald Trump tijdens een persconferentie in het Witte Huis het plan, in het bijzijn van Benjamin Netanyahu. Begonnen zou worden met een gedeeltelijke terugtrekking van het leger en stoppen met de bombardementen, uitwisseling van de levende en dode Israëlische en 1.700 Palestijnse gijzelaars en 250 tot levenslang veroordeelde Palestijnse gevangenen, en hervatting van de noodhulp aan Gaza. Over de andere punten zou daarna worden onderhandeld. De Palestijnen waren niet betrokken bij de totstandkoming van het plan. Zowel Israël als Hamas hadden het plan nog niet formeel geaccepteerd.[10][11][12] De eerste terugtrekkingsgrens was iets gewijzigd richting Israël, waardoor na de eerste fase nog ruim de helft van Gaza door troepen bezet bleef. Een aantal Arabische en islamitische landen verwelkomde het plan, vanwege het perspectief op een eind aan de oorlog, het herbouwen van Gaza en het voorkomen van de verdrijving van het Palestijnse volk. Zij verwelkomden ook Trumps belofte dat hij geen formele annexatie van de Westoever zou toestaan.[13]

Terwijl Qatar op 29 september het plan voorlegde aan Hamas, bespraken Trump en Netanyahu het voor camera en verontschuldigde Netanyahu zich voor het bombarderen van de onderhandelaars in Qatar. De dag vóór de presentatie had Netanyahu met afgezant Steve Witkoff en Trumps schoonzoon Jared Kushner onderhandeld over het "20 puntenplan".[14] Volgens Axios verschilde het gepresenteerde plan door Netanyahu's tussenkomst significant van de versie waarmee de groep Arabische en islamitische landen eerder akkoord waren gegaan. Vertegenwoordigers van Saoedi-Arabië, Egypte, Jordanië en Turkije waren furieus over de wijzigingen.[14] Door de aanpassingen werd de terugtrekking van het leger gekoppeld aan de voortgang van de ontwapening van Hamas en kreeg Israël een veto-recht over het uitvoeringsproces van het plan. Zelfs na de complete uitvoering van het plan zou het Israëlische leger voor onbepaalde tijd een grensstrook binnen Gaza blijven bezetten, mogelijk voor altijd.[14]

Hamas leek het plan in de eerste dagen al voorwaardelijk te accepteren.[9][15] Vanaf 6 oktober 2025 werden over het plan onderhandelingen gevoerd in Sharm-el-Sheikh, en op 9 oktober werd een akkoord bereikt over de eerste uitvoeringsfase.[16] Het akkoord werd wereldwijd toegejuicht, hoewel critici meteen grote twijfels uitten over het verdere verloop van het vredesproces.[17][18][19]

Op 13 oktober woonden vertegenwoordigers van 31 landen,[20] en FIFA-directeur Gianni Infantino[21] in Sharm-el-Sheik de Gaza-vredestop bij waar het akkoord formeel werd ondertekend. Israël en Hamas waren niet aanwezig.[20]

In het kader van het plan werd vanaf 12 oktober een beperkt aantal vrachtwagens met hulpgoederen weer tot de Gazastrook toegelaten, via de grensovergang bij Rafah,[22] en liet Hamas op 13 oktober alle 20 nog levende gijzelaars vrij. In ruil daarvoor kwamen zo'n 2.000 Palestijnen vrij uit Israëlische gevangenissen.

Nadien stokte de uitvoering van het bestand, na beschuldigingen van schendingen over en weer. Op 21 oktober 2025 arriveerde in Israël een Amerikaanse topdelegatie, onder leiding van vice-president J.D. Vance, met de bedoeling het fragiele bestand overeind te houden.[23]

De VN-Veiligheidsraad steunde het plan op 17 november 2025, met resolutie 2803 (2025). Rusland en China onthielden zich bij de stemming.[24]

Andere vredesvoorstellen en initiatieven

  • 1999 – De “binationale oplossing” (eenstaatoplossing) waarbij Israël de Palestijnse gebieden formeel zou annexeren, maar de Palestijnse Arabieren burgers zou maken in een seculiere eenheidsstaat. Deze suggestie, die gepromoot werd door Edward Said en New York-universiteit-professor Tony Judt, wekte zowel interesse als afkeuring op. Het was niet echt een nieuw idee, dat al dateerde uit de jaren 1920, maar het kreeg extra aandacht door de groeiende demografische problemen als gevolg van een snel groeiende Arabische bevolking in Israël en de Palestijnse gebieden.[25]
  • 2002 – Het “Elon Vredesplan” is een oplossing voor het Arabisch-Israëlische conflict die in 2002 werd voorgesteld door voormalig minister Binyamin Elon. Het plan pleit voor de formele annexatie van de Westelijke Jordaanoever en Gaza door Israël; Palestijnen zouden dan ofwel Jordaanse staatsburgers worden of permanente inwoners van Israël zolang ze vreedzame en gezagsgetrouwe inwoners blijven. Het plan moet wel uitgevoerd worden in overleg met Jordanië en de Palestijnse bevolking. Deze oplossing verwijst ook naar de bevolkingssamenstelling van Jordanië, waarvan wordt beweerd dat het in wezen al een Palestijnse staat is, omdat er zoveel Palestijnse vluchtelingen en hun nakomelingen wonen.
  • 2003 – Akkoord van Genève: een team van onderhandelaars onder leiding van de voormalige Israëlische minister van Justitie Yossi Beilin en de voormalige Palestijnse minister van Informatie Yasser Abed Rabbo voerde tweeënhalf jaar van geheime onderhandelingen. Op 1 december 2003 ondertekenden de twee partijen in Genève een onofficieel voorstel voor een vredesplan, het Akkoord van Genève genoemd. Het is, in tegenstelling tot de routekaart, geen plan voor een tijdelijk staakt-het-vuren, maar een alomvattende en gedetailleerde oplossing gericht op alle kwesties die op het spel staan, in het bijzonder Jeruzalem, de nederzettingen en het vluchtelingenprobleem. Het stootte op sterke afkeuring door de Israëlische regering en veel Palestijnen, waarbij de Palestijnse Autoriteit zich op de vlakte hield, maar het werd warm verwelkomd door veel Europese regeringen en enkele leden van de regering Bush, waaronder minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell.[26]
  • 2005-2009 – Raamakkoord van de ministers van buitenlandse zaken van de VS en Israël, Condoleezza Rice en Tzipi Livni: een nieuwe benadering zou erin bestaan onderhandelingen los te koppelen van acties op het terrein. In theorie zou dit onderhandelingen mogelijk maken, in afwachting van een definitief vredesakkoord. Intussen zou het wel een leidraad vormen bij de uitvoering van onderhandelingen. Het plan werd van Palestijnse zijde gewantrouwd.[27]
  • 2005-2017 – Vredesvallei-initiatief (“Valley of Peace initiative”): een van de initiatieven om de economische samenwerking tussen Israël, Jordanië en Palestina te bevorderen. De “Vredesvallei” betreft gezamenlijke projecten in de Arava/Arabahvallei, waarlangs het zuidelijke deel van de grens tussen Israël en Jordanië loopt. Concreet werden plannen opgesteld voor de aanleg en exploitatie van gemengde industriële zones, met financiële steun van Japan.[28] In februari 2015 ondertekenden Israël en Jordanië een overeenkomst om water te kanaliseren vanuit de Rode Zee naar de krimpende Dode Zee, in combinatie met ontziltingsinstallaties.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.