Islamitische universiteiten in Nederland

De eerste islamitische universiteit die naar Nederlandse normen is opgericht, is de Islamitische Universiteit Rotterdam (IUR). Deze werd op 21 november 1997 opgericht door de Turks-Nederlandse academicus dr. S.T.K. Damra. Na een voorbereidingsperiode van een jaar is de universiteit op 14 september 1998 officieel gestart met het aanbieden van onderwijs. In het eerste academische jaar werden in totaal 60 studenten toegelaten: 30 voor het voorbereidend traject en 30 voor de bacheloropleiding. In de daaropvolgende jaren is het aantal studenten gestaag toegenomen.^[2]

Binnen de IUR worden twee hoofdopleidingen aangeboden: Islamitische Theologie (bachelor) en Islamitische Geestelijke Verzorging (master).^[3] Beide programma's zijn door de Nederlandse overheid officieel erkend naar aanleiding van accreditatieonderzoeken in 2010 en 2013.^[4][5] Deze erkenning vormde een belangrijke mijlpaal in de institutionele ontwikkeling van de universiteit. In de loop der jaren heeft de instelling haar onderwijsactiviteiten inhoudelijk en structureel uitgebreid en verdiept.

In 2025 trof de IUR voorbereidingen voor de oprichting van een PABO-opleiding, met als doel leerkrachten op te leiden voor het Nederlandse basisonderwijs. Indien de ministeriële goedkeuring tijdig wordt verleend, is het voornemen om deze lerarenopleiding te starten in het academisch jaar 2025–2026.^[3]

De Islamitische Universiteit Rotterdam neemt als eerste islamitische instelling voor hoger onderwijs naar Europese academische standaarden een voorhoedepositie in, zowel binnen Nederland als in Europa.

Om in te spelen op veranderende maatschappelijke en academische contexten heeft de instelling haar officiële naam aangepast naar Islamic University for Applied Sciences Rotterdam (IUASR). De IUR is geaccrediteerd door en volwaardig lid van internationale academische netwerken zoals de Federation of the Universities of the Islamic World (FUIW)^[6] en de Islamic Universities League.

De Europese Islamitische Universiteit (European Islamic University – IUE) werd in 2001 opgericht in de stad Schiedam, vier jaar na de oprichting van de Islamitische Universiteit Rotterdam (IUR), door een groep docenten die zich had afgescheiden van de IUR. De IUE nam in haar beginfase grotendeels het curriculum, het programmamodel en de institutionele structuur van de IUR over, en kan om die reden worden beschouwd als een structurele afgeleide van de oorspronkelijke instelling. In de eerste jaren hanteerde de IUE een strategie van snelle uitbreiding en startte zij met afstandsonderwijsprogramma's in onder meer Duitsland, Frankrijk, België en Turkije. Deze uitbreidingspoging kon echter niet worden ondersteund door een stabiele academische staf en een duurzame institutionele structuur. Gebrekkige kwaliteitsborging, bestuurlijke instabiliteit en tekortschietend toezicht leidden tot ernstige reputatieschade. In deze periode verschenen in de media ook negatieve berichten over de IUE, wat haar maatschappelijke legitimiteit verder ondermijnde.^[7] Als gevolg hiervan zag de IUE zich in 2018 genoodzaakt al haar onderwijsactiviteiten te staken. In 2019 werd zij officieel failliet verklaard en definitief opgeheven.

De Islamitische Universiteit van Amsterdam, oftewel de International University of Applied Sciences Amsterdam (IUA), werd in 2018 opgericht onder de koepel van de Nederlandse Milli Görüş-beweging en begon datzelfde jaar met haar onderwijsactiviteiten. De IUA baseert zich inhoudelijk in belangrijke mate op het academisch model van de IUR en biedt eveneens twee hoofdopleidingen aan: een bachelorprogramma Islamitische Theologie en een masterprogramma Islamitische Geestelijke Begeleiding.^[8]

De oprichting van de Islamitische Universiteit Amsterdam (IUA) was een reactie op de groeiende vraag naar islamitisch hoger onderwijs binnen moslimgemeenschappen in Nederland. De instelling is qua achterban voornamelijk verankerd in de Turks-Nederlandse gemeenschap en bevindt zich, zowel op het vlak van programmaontwikkeling als in termen van personele bezetting, nog in een opbouwfase. De IUA onderneemt momenteel stappen richting verdere institutionalisering.

De masteropleiding Toegepaste Islamitische Theologie is in 2023 geaccrediteerd door de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO),^[9] en de instelling werkt in 2025 aan het verkrijgen van officiële erkenning voor de bacheloropleiding Islamitische Theologie (leraar levensbeschouwing en imam/Islamitisch Geestelijk Verzorger).^[8]