IJsgang

IJsgang is de aanwezigheid van drijfijs^[1] op een bevaarbare waterweg tijdens een hevige vorstperiode. Over het algemeen zal ijsgang zich voordoen in de vorm van ijsschotsen. In sommige gevallen kan door wind of stroming kruiend ijs ontstaan. Bij veel en langdurige ijsvorming kunnen zelfs ijsdammen ontstaan en begint een periode van bevriezing met een aaneengesloten ijsbedekking.

Over het algemeen hebben de grote wateren, zoals de Rijn, Waal en het IJsselmeer niet snel last van ijsgang. Op kleinere wateren gaat de ijsvorming sneller. Hiervoor zijn meerdere verklaringen:

• Grote wateren doen er vanwege de hoeveelheid water langer over om af te koelen tot onder het vriespunt;
• Grote wateren worden drukker bevaren waardoor ijsvorming minder snel gaat;
• Rivieren zoals de Rijn en de Waal worden opgewarmd door het koelwater van energiecentrales en industrie.

In de 17e en 18e eeuw waren er in Nederland veel problemen met ijsgang op de rivieren. Dit kwam enerzijds doordat de winters kouder waren, maar ook doordat de rivieren breder en ondieper waren, waardoor het ijs sneller vastliep en ijsdammen vormde. Door de Waterstaat werden dan ook altijd na zo’n periode van ijsgang rapportages gemaakt. Het doel was om inzicht te krijgen in de benodigde verbeteringsmaatregelen.^[2]

Door ijsgang kan een waterweg voor schepen gestremd raken. Bij langdurige strenge vorst wordt de ijsvorming op de hoofdvaarwegen voor de binnenvaart in Nederland door Rijkswaterstaat verzameld via drones, helikopters en waarnemingen. In het geval dat het een risico's voor scheepvaartverkeer of waterveiligheid vormt, het niet langer verantwoord is om schepen zelfstandig te laten varen, stelt het een vaarverbod in. Daarmee wordt voorkomen dat schepen uit de koers raken of vastlopen in het ijs. Het scheepvaartverbod is ook bedoeld om schade aan sluizen, bruggen, afmeervoorzieningen, damwanden, oevers en dijken te voorkomen. Het gebeurt als de anno 2026 33 ijscoördinatoren constateren dat het ijs zo'n 5 cm dik is.

Dan kan het ijs op 1431 km rijksvaarwegen wel gebroken worden. Daarvoor hebben ze zo'n 70 ijsbrekers achter de hand, die onder contract staan via 9 verschillende opdrachtnemers. IJsbrekers begeleiden dan konvooien, gevormd van maximaal 10 schepen. Geprobeerd wordt om in de konvooivaart een snelheid aan te houden van 9 km / h. ^[3]

• IJskaart