Ida Frye

Ida Frye
Persoonlijke gegevens
Geboortedatum 24 november 1909
Geboorteplaats Breda
Overlijdensdatum 8 september 2003
Overlijdensplaats Malden
Nationaliteit Vlag van Nederland Nederlandse
Beroep orthopedagoogBewerken op Wikidata
Wetenschappelijk werk
Vakgebied(en) Autisme
Portaal  Portaalicoon   Psychologie

Ida Bernardina Maria Frye (Breda, 24 november 1909 – Malden, 8 september 2003[1]), ook bekend onder haar kloosternaam Zuster Gaudia, was een orthopedagoog. Zij is een grondlegger van autismeonderzoek en was een van de eerste vrouwelijke wetenschappelijk medewerksters aan de Katholieke Universiteit Nijmegen.

Werk

Frye volgde pedagogische opleidingen in kweekschool Choorstraat Den Bosch, onderdeel van de katholieke congregatie (kloostergemeenschap) de Zusters van de Choorstraat, waar ze in 1927 postulante werd en in 1928 novice; in 1932 trad ze toe tot de congregatie als kloosterzuster (non). Ze volgde een MO-opleiding bij de Tilburgse onderwijsinstelling Katholieke Leergangen en liep in 1935 drie maanden stage bij de beroemde kinderpsychologe Charlotte Bühler in Wenen.[1]

Ze werkte een tijd met kinderen met verstandelijke beperkingen en werd in 1936 benoemd als pedagoge en adjunct-directrice van het pedologisch instituut van de Katholieke Universiteit Nijmegen (later Radboud Universiteit), een functie die ze tot 1956 vervulde.[2] Kinderen zaten daar vaak jarenlang intern en werden geobserveerd en behandeld door het instituut.[3] Zij en haar team (hoogleraar psychologie F.J.Th. Rutten, psychiater A.P.J. Meyknecht en psycholoog Alfons Chorus, de eerste hoogleraar psychologie aan de Universiteit Leiden[4]) publiceerden aldaar in 1937-1938 observaties van een groep kinderen die zij aanmerkten als 'autistisch'. In het jaarverslag 1939-1940 van het instituut, werd voor deze kinderen voor het eerst het woord 'autist' gebruikt, nog voor Leo Kanner (in 1943) en Hans Asperger (in 1944); Frye merkte daarover in 1968 in de Volkskrant op: "Het is vaak zo dat de wetenschap op een gegeven moment rijp is om een nieuw ziektebeeld te ontdekken, want nog geen twee jaar na ons verslag maakte de Amerikaan dr Leo Kanner in een publikatie melding van kinderen met gelijksoortige afwijkingen, die hij beschreef als 'Autistic disturbances of affective contact'. Weer een jaar later kwam de Wener dr Hans Aspergers [sic] met 'Die autilistischen Psychopaten im Kinderalter', een artikel waarin gewezen werd op - volgens Aspergers [sic] - nog onontdekte stoornissen in de ik-structuur."[2] Ook in 1951 en 1954 publiceerde ze over haar onderzoek naar autistische kinderen. In 1952 kreeg ze bij de universiteit ook de functie universitair docente in de 'praktische heilkunde', waarmee ze de eerste vrouwelijke wetenschappelijk medewerker aan die universiteit was.[1]

In 1956 trad ze uit het klooster en stopte toen ook met haar werk bij het pedagogisch instituut, en ging door met haar wetenschappelijk werk bij de universiteit.[1]

In december 1968 promoveerde Frye cum laude in de sociale wetenschappen aan de Katholieke Universiteit Nijmegen op een proefschrift over autisme, getiteld Fremde unter uns. Autisten, ihre Erziehung, ihr Lebenslauf.[2] Haar promotoren waren J.J.G. Prick en P.J.A. Calon.[1]

Ik wil het praatje uit de wereld hepen dat autisten zwakzinnig zijn. Onder deze mensen tref je, zoals bij allerlei groepen, zeer uiteenlopende intelligentieniveaus aan. (...) Een van mijn stellingen is: wanneer men autisten van kinds af aan, tot in de puberteitsleeftijd, duurzaam behandelt, heeft men kans op een optimale ontwikkeling. Ook na deze fase hebben zij behoefte aan een welwillende, leidinggevende persoon, die bepaalde gedragingen van hen niet zonder meer accepteert en hen wijst op gedrag dat hen in de ogen van anderen afwijkend doet zijn.

— Ida Frye[2]

De Leidse historisch pedagoog Annemieke van Drenth deed onderzoek naar Frye.[3]

Ida Frye-stipendium

Frye bleef relatief onbekend doordat ze publiceerde terwijl ze nog in het kloosterleven zat en niet in de wetenschappelijke wereld. Toen zij eenmaal in de jaren zestig een wetenschappelijk netwerk had opgebouwd was autismeonderzoek al zo ver ontwikkeld dat haar eigen werk geen opzien meer baarde.

Vanaf 1990 tot 2015 kende de Katholieke Universiteit Nijmegen jaarlijks het Ida Frye-stipendium toe aan veelbelovende vrouwelijke promovendi.[5] In 2015 kreeg het stipendium een nieuwe naam: het Christine Mohrmann-stipendium.[5]

Overlijden

Ida Frye stierf op 8 september 2003 in Malden. Zij is begraven op het kloosterkerkhof van de Zusters van de Choorstraat.[1]

Publicaties

  • 1951 - als Zuster Gaudia: De betekenis van een heilpaedagogische beïnvloedingswijze, gedemonstreerd aan een concreet geval, in De betekenis van de ontwikkelingspsychopathie. Verslag van een op 13 juni 1951 door de Katholieke Centrale Vereniging voor Geestelijke Volksgezondheid gehouden studiedag (Utrecht z.j.) 18-27.
  • 1952 - als Zuster Gaudia: Het schoolkind. Over de psychologie van het kind vanaf het zesde jaar tot aan de puberteit (Heemstede).
  • 1954 - als Zuster Gaudia: Behandeling van kinderen met een autistisch toestandsbeeld, in: F. Grewel e.a. red., Infantiel autisme (Purmerend 1954) 72-87.
  • 1954 - als Zuster Gaudia: Over het verbale contact in kinder- en jeugdtherapie, Vlaams Opvoedkundig Tijdschrift 35 (1954/55).
  • 1955 - als Zuster Gaudia: Enkele gegevens uit de practijk met emotioneel gefrustreerde kinderen, Tijdschrift voor Sociale Geneeskunde 21 (1955) 627.
  • 1960 - Pedologische daginstituten voor zwakzinnigen (Den Bosch), met S.J.G. Duindam en E.M. Ausems.
  • 1968 - Fremde unter uns. Autisten, ihre Erziehung, ihr Lebenslauf (Meppel).
  • 1971 - Vroegkinderlijke verwaarlozing voedingsbodem voor tegenstelling tussen fantasieleven en uiterlijk gedrag, in: J. Munnichs e.a. red, Persoonlijkheid en ontwikkeling. Bijdragen aan de algemene, de klinische en de ontwikkelingspsychologie opgedragen aan P.J.A. Calon (Haarlem).

Literatuur

  • 1984 - Ruud Abma, 'Gesprek met mw I.B.M. Frye (16 mei 1983)', in: idem (ed.), De Nijmeegse psychologie vroeger: interviews (Intern rapport Psychologisch Laboratorium), Nijmegen.
  • 1996 - Rob Wolf. Het huis op de Berg. Paedologisch Instituut St. Josef, 1936-1996, Nijmegen.
  • 2000 - Marjet Derks en Rob Wolf. Wetenschap in dienstbaarheid. Ida B.M. Frye (1909), heilpedagoge. Vantilt, Nijmegen. ISBN 9789075697186.
  • 2008 - (en) Annemieke van Drenth en Mineke van Essen (29 juli 2008). The ambiguity of professing gender: women educationists and New Education in the Netherlands (1890-1940). Paedagogica Historica  (44): 379-396. DOI:10.1080/00309230802218207.
  • 2010 - Annelies van Heijst, Marjet Derks en Marit Monteiro. Ex caritate. Kloosterleven, apostolaat en nieuwe spirit van actieve vrouwelijke religieuzen in Nederland in de 19 en 20 eeuw. Verloren, Hilversum. ISBN 9789087041533.
  • 2013 - (en) Annemieke van Drenth, 'Care and curiosity. Ida Frye and the first boy with autism in the 1930s in the Netherlands', in: S. Barsch, A. Klein en P. Verstraete (ed.), The Imperfect Historian. Disability Histories in Europe (ISBN), Peter Lang Gmbh, Internationaler Verlag Der Wissenschaften, Frankfurt am Main, pp. 75-94. ISBN 978-3-631-63659-6.
  • 2018 - (en) Annemieke Van Drenth (2018). Rethinking the origins of autism: Ida Frye and the unraveling of children's inner world in the Netherlands in the late 1930s. Journal of the History of the Behavioral Sciences  (54): 25-42. DOI:10.1002/JHBS.21884Corpus.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.