Horizontale en verticale schriften in Oost-Azië

Een fragment uit 寒食节 [hánshí jié] (het koud-eten-festival) verticaal geschreven, door schilder en dichter Su Shi (1037–1101).

Diverse schriften gebruikt voor Oost-Aziatische en Zuidoost-Aziatische talen zijn bidirectioneel (ze hebben verschillende schrijfrichtingen), ze kunnen dus zowel horizontaal als verticaal worden geschreven. Het betreft vooral schriften die voornamelijk bestaan uit logografische en/of syllabische eenheden die meestal de ruimte van één vierkant blok innemen. Dit biedt flexibiliteit qua schrijfrichting. Meestal schrijft men dan in verticale kolommen van rechts naar links. Sinds de negentiende eeuw wordt in deze talen steeds vaker horizontaal geschreven, van links naar rechts, met opeenvolgende rijen van boven naar beneden. Dit gebeurde onder invloed van Europese talen zoals het Engels, Frans en Portugees. In Hongkong, Japan, Korea, Macau en Taiwan worden teksten echter nog steeds vaak verticaal geschreven.[1][2]

Verticale teksten zijn ook vaak een stijlkeuze. Verticale teksten zorgen voor een esthetische presentatie die de gloed van plechtige, nostalgische, en oudere taal uitstraalt. Verticale teksten trekken de aandacht en dit is ook de reden dat ze vaak op reclame-uitingen en noren worden gebruikt.

Transliteratiesystemen

Een heel praktische toepassing van verticaal schrift is rubykarakters. Furigana in het Japans en Zhuyin in het Mandarijn zijn hier voorbeelden van. Deze transliteraties informeren de lezer wat de uitspraak is van een karakter.

Furigana Zhuyin

of
かん

ㄢˋ
ㄗˋ
of
ㄏㄢˋ ㄗˋ

Terminologie

De verschillende schrijfrichtingen hebben hun eigen termen in hun respectievelijke talen.

Taal Horizontaal Verticaal
Term Transliteratie Term Transliteratie
Chinees 橫排 héngpái 直排 zhípái
横写 héngxiě 竖写 shùxiě
Japans 横書き yokogaki 縦書き tategaki
Koreaans 가로쓰기 garosseugi 세로쓰기 serosseugi
Vietnamees ngang - dọc -
Mongools хэвтээ бичиг khevtee bichig босоо бичиг bosoo bichig

Zie ook