Hoornse kermis en Lappendag

De Hoornse kermis en Lappendag vormen samen een jaarlijks feest in augustus, dat plaatsvindt in de binnenstad van de Noord-Hollandse stad Hoorn. Lappendag is het oudste onderdeel, want Hoorn kreeg haar eerste marktrecht in 1357. Het ging toen om een jaarmarkt van veertien dagen^[1] die ook een veemarkt omvatte.

Lappendag, de derde maandag van augustus, is tegenwoordig de laatste dag van de kermis. De start is twee zaterdagen daarvoor, dus op de eerste of tweede zaterdag in augustus.

Het eerste marktrecht omvatte een jaarmarkt van veertien dagen en werd in 1357 gegund aan de stad Hoorn, deze markt werd nog dezelfde eeuw uitgebreid met een tweede, waardoor er een markt rond Palmpasen en een rond Pinksteren gehouden werd.^[2] Omdat de marktkooplieden onvoldoende opbrengsten konden genereren om de landsheer belasting te kunnen betalen, verleende Graaf Filips de Goede, de graaf van Holland, in 1446 het recht op een derde jaarmarkt op een gunstigere tijd in het jaar, dit werd rond 10 augustus: Sint Laurens.^[3]

De jaarmarkt had toen ook een kerkelijke kant, jaarmarkten werden ook gehouden rond de kerkelijke feestdagen, de twee oudste Hoornse kermissen en jaarmarkten waren rond Pasen en Pinksteren. De derde werd rond de feestdag van Sint Laurens gehouden. Deze markten begonnen met een processie waarin ook beelden van de patroonheilige werden meegedragen. In de loop van de eeuwen kwamen het kerkelijke en wereldlijke karakter van de jaarmarkt en bijhorende kermis wel meer los van elkaar te staan. De kermis bestond in deze tijd nog vooral uit tenten met treurspelen, acrobaten, opera en toneelspellen. Die laatste hadden een kerkelijke boodschap, nadat zij dat verloren hadden werd de kermis pas echt een zelfstandig feest.^[4]

In de 15e en 16e eeuw werden de kermissen zo druk bezocht, dat het terrein uitgebreid moest worden. Huizen en tuinen werden opgekocht en gesloopt om meer ruimte te kunnen bieden aan de kermis en bezoekers.^[2] Rond 1572 bestonden alle drie de jaarmarkten nog, maar de twee rond Pasen en Pinksteren verloren wel hun populariteit. Wel besloot de vroedschap dat de katholieke ceremoniën niet langer gewenst waren, want Hoorn was gereformeerd geworden.^[5] Rond het jaar 1700 werd besloten om de opbrengsten van een aantal kermisattracties te doneren aan de weeshuizen in de stad. Omdat rond 1882 een aantal grachten gedempt werden kon ook het kermisterrein aanzienlijk uitgebreid worden. De laatste dag van de kermis was rond deze tijd ook geëvolueerd tot een kleding- en stoffenmarkt en na 1919 werd ook de naam Lappendag gemeengoed bij de Hoornse burgers. Gedurende de Tweede Wereldoorlog liep het bezoek van de kermis terug en vanaf 1947 groeide het aantal bezoekers juist weer naar het oude niveau van voor de oorlog. Tot 1963 luidde de klok van de Grote Kerk, op het Kerkplein, het begin van de kermis in.^[5] Dit inluiden gebeurde op de tweede woensdag van augustus om 12 uur.^[6] Tussen 1950 en 2000 richtte de gemeente een kermisteam op. Tussen 2000 en 2012 werd er begonnen met dagen voor speciale doelgroepen, waaronder ouderen en families met kleine kinderen en voor vrouwen wordt er elk jaar een vrouwenavond georganiseerd. in 2014 is de combinatie van kermis en Lappendag uitgeroepen tot immaterieel erfgoed en het is ook op de nationale inventaris immaterieel erfgoed geplaatst.^[7] Vaak staat er ook een nieuwe attractie op de Roode Steen, voor het gebouw van het Westfries Museum.

Zoals veel Nederlandse kermissen is deze gesitueerd op de straten in de binnenstad en dus niet op een speciaal kermisterrein of open vlakte. De meeste attracties staan op de Gedempte Turfhaven, Breed, Gouw, Nieuwstraat, Kerkplein en Roode Steen. De zaterdagmarkt staat normaal gesproken ook op een deel van deze straten, minus het Breed en de Roode steen, gedurende de kermis staat de weekmarkt op het Kleine en Grote Noord.

De lappenmarkt staat niet in de straten tussen de attracties, maar op de Grote Noord, Kleine Noord, Veemarkt, Noorderveemarkt en op het parkeerterrein aan de Stationsweg. Veel winkels buiten deze straten hebben vaak ook acties speciaal voor deze dag. De lappenmarkt staat niet op de Roode Steen, omdat dit plein tijdens Lappendag fungeert als een groot terras voor de aangrenzende horeca.

• Officiële website
• De Hoornse kermis 500 jaar, Oud Hoorn