Henri Heertje

Henri Heertje
Algemene informatie
Geboren 15 augustus 1913
Amsterdam
Overleden 23 juli 1943
Sobibór
Nationaliteit Vlag van Nederland Nederland
Religie Joods
Portaal  Portaalicoon   Tweede Wereldoorlog
Mens & Maatschappij

Henri Heertje (Amsterdam, 15 augustus 1913 – Sobibór, 23 juli 1943) was een Joodse sociograaf uit Amsterdam. Hij verwierf bekendheid door zijn onderzoek naar de diamantbewerkers in de stad. Op 23 juli 1943 werden hij en zijn echtgenote Evalina Heertje-Schoolmeester in het vernietigingskamp Sobibór vermoord, op respectievelijk 29- en 27-jarige leeftijd.

Biografie

Henri Heertje was de oudste zoon van Meijer Heertje en Engeltje Croonenberg. In 1915 werd zijn broer Josua geboren en in 1923 zijn zus Celien. Zijn vader Meijer Heertje was van 1918 tot 1938 vertegenwoordiger bij de firma Lelie, een groothandel in sponzen en zeemleder. Hij was de zoon van een marktkoopman in hoeden en petten op het Waterlooplein en groeide op in een gezin met negen kinderen.[1]

Na het afronden van de vijfjarige HBS in 1930 ontving Heertje een beurs om sociografie te studeren aan de Universiteit van Amsterdam.[1][2] In 1933 verrichtte hij onderzoek naar de arbeidsomstandigheden van vrouwen in de Amsterdamse confectie-industrie. Met dit onderzoek slaagde hij op 21-jarige leeftijd cum laude voor zijn doctoraalexamen in de sociale aardrijkskunde (sociografie). In 1934 publiceerde hij een artikel over ateliermeisjes in het academische tijdschrift Mensch en Maatschappij.[3]

Twee jaar later promoveerde hij bij de sociograaf Henri Nicolaas ter Veen tot doctor in de letteren en wijsbegeerte op het proefschrift De diamantbewerkers van Amsterdam (Amsterdam, 1936). Dit werk verscheen tevens in boekvorm en groeide uit tot een standaardstudie over de Amsterdamse diamantindustrie.[1][2][4][5] Heertje was goed bekend met de wereld van de diamantbewerkers, aangezien zijn vader in deze sector werkzaam was geweest.[4]

Na zijn promotie werkte Heertje enige tijd bij het Bureau voor Statistiek van de gemeente Amsterdam. Daarnaast hield hij lezingen over zijn proefschrift en over bredere maatschappelijke vraagstukken, onder meer bij de jaarlijkse algemene vergadering van de Maatschappij tot Nut der Israëlieten in Nederland, waar hij sprak over “De taak der Joodsche Gemeenschap ten aanzien van de werkloosheid onder de jeugd”.[6] Zijn laatste wetenschappelijke belangstelling richtte zich op de positie van gedoopte Joden in Nederland.[7]

Op 1 september 1937 werd Heertje benoemd tot leraar aardrijkskunde aan de Rijks-HBS in Middelburg. Hij stond daar bekend als een betrokken en geliefde docent, die zich ook buiten de lessen sterk inzette en onder meer excursies organiseerde. Op 21 november 1940 werd hij vanwege zijn Joodse afkomst uit zijn functie ontheven, nadat de Duitse bezetter Joodse ambtenaren uit overheidsdienst had verwijderd.[1][2] In oktober 1941 trad hij in dienst als leraar aardrijkskunde aan het Joods Lyceum in Haarlem en Amsterdam.[8][9] Daarnaast gaf hij nog enige tijd les aan het Nederlands Israëlietisch Seminarium en verzorgde hij avondlezingen georganiseerd door de Joodse Raad voor Amsterdam.[1]

Holocaustslachtoffer

Henri Heertje trouwde op 1 september 1938 met Evalina Schoolmeester, dochter van een diamantbewerker.[1] Op 21 oktober 1942 werden Henri en Evalina Heertje, samen met Henri’s ouders, gedeporteerd naar Kamp Westerbork.[8] In het kamp werd Heertje hoofd van de school, waar hij onder uiterst moeilijke omstandigheden het onderwijs organiseerde. Dit blijkt uit de dagboekaantekeningen van Mirjam Bolle-Levie, die onder zijn leiding werkzaam was.[7][10] Door interne spanningen verloor het gezin uiteindelijk hun vrijstelling van transport naar Polen.[7]

Op 20 juli 1943 werden Henri en Evalina Heertje, samen met Evalina’s familie, met het laatste transport per veewagon naar het vernietigingskamp Sobibór gedeporteerd. Bij aankomst op 23 juli 1943 werden zij daar vergast en vermoord.[1][8]

In 1954 werd op de joodse begraafplaats aan de Walensingel in Middelburg een Joods Monument geplaatst waarop onder meer de namen van Henri Heertje en Evalina Heertje-Schoolmeester staan vermeld.[11] Op 15 november 2016 werd een struikelsteen geplaatst voor Park de Griffioen 22 in Middelburg, het voormalige woonadres van het echtpaar, in aanwezigheid van de econoom Arnold Heertje, een verre verwant van de familie.[12]

Van Henri’s naaste familie overleefde alleen zijn broer Josua de oorlog; hij overleed in 1985 in Amsterdam.[13] Zijn ouders Meijer en Engeltje Heertje werden op 23 oktober 1942 vanuit Westerbork naar Auschwitz gedeporteerd. Engeltje werd bij aankomst op 26 oktober 1942 direct vermoord; zij was 54 jaar. Meijer werd geselecteerd voor dwangarbeid en kwam tijdens de dodenmarsen op 7 februari 1945 nabij Groß-Rosen om het leven door een nekschot; hij werd 56 jaar.[1]

Over het lot van Celien Heertje bestaat onzekerheid. Waarschijnlijk dook zij onder. Als overlijdensdatum wordt 30 september 1942 genoemd, maar de plaats is onbekend. De ouders van Evalina, Nathan en Hendrika Schoolmeester, haar jongste zus Nora en Nathans zus Alida Schoolmeester arriveerden op 1 juni 1943 in Westerbork. Zij werden met hetzelfde transport als Henri en Evalina naar Sobibór gedeporteerd en bij aankomst op 23 juli 1943 vermoord.[1]

Publicaties

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.