Hendrik Laurensz. Spiegel

Hendrik Laurensz. Spiegel
Singel met de Jan Rodenpoortstoren door Abraham Storck

Hendrik Laurensz. Spieg(h)el (Amsterdam, 11 maart 1549 - Alkmaar, 4 januari 1612) was een van de belangrijkste Amsterdamse schrijvers en denkers uit de tweede helft van de zestiende eeuw. Hij probeerde het Nederlands voor literatuur, wetenschap en conversatie op te waarderen. Hij wordt gezien als een wegbereider van Vondel, Hooft en Huygens. Albert Verwey probeerde Spiegel als een voorloper van Spinoza voor te stellen.

Spiegel was een dichter, taalwetenschapper en filosoof. Hij was een van de oprichters van de rederijkerskamer De Eglantier. Zijn vader, Laurens Pietersz. Spiegel, een rijke zeepzieder en grondeigenaar kwam uit Nieuwe Niedorp en handelde in graan, vruchten en teer. Spiegel was de auteur van de eerste grammatica van het Nederlands, de Twe-spraack, in 1584 verschenen bij Plantijn. Dit boek was een onderdeel van opleiding in het trivium (de drie vakken grammatica, dialectiek en retorica).[1] Mogelijk werkte hij daarbij samen met Roemer Visscher; Coornhert schreef het voorwoord.

Een deel van de familie ging over naar het protestantisme, een deel bleef rooms-katholiek. Hendrik zelf bleef katholiek, maar predikte verdraagzaamheid naar mensen met een ander geloof, en verwierp het geweld van protestanten tegen katholieken net zoals het geweld van katholieken tegen protestanten. Zijn broer en zus waren betrokken bij de oprichting van het RK Maagdenhuis in Amsterdam. Spiegel bezong de ondergang van de Armada en als een van de eerste dichters de opkomst van Amsterdam. In 1589 moest hij een zware boete betalen, omdat hij een benoeming als raad van de Admiraliteit van Amsterdam, toen nog gevestigd in Hoorn, weigerde. Het geld van deze boete ging naar een armenhuis in Den Haag. Spiegel publiceerde het toneelstuk Numa een bewerking van een werk van Plutarchus, dat met die weigering in verband wordt gebracht.

Spiegel woonde aan het Singel 140-142, in een pand gebouwd door Hendrick de Keyser, maar sleet zijn leven voor een goed deel op zijn buitenplaats Meerhuizen, even buiten de stad langs de Amstel. Hij staat afgebeeld op een schuttersstuk door Cornelis Ketel. In 1602 verhuisde Spiegel - nadat hij opnieuw getrouwd was - naar Haarlem. Hij ligt begraven in Alkmaar, waar zijn zwager woonde.

Over ethiek schreef Spiegel een tamelijk ontoegankelijk werk, Hertspiegel, dat postuum verscheen. Daarin betoogde hij dat de mens zijn blik moest richten op al het moois, maar voor alles naar zelfkennis moest streven.

Arion, gezeten op de dolfijn, bespeelt de lier. Op de achtergrond vaart het schip dat hij verliet. Onderaan een vierregelig vers in het Nederlands. Titelpagina voor de Hart-Spiegel van H.L. Spieghel uit 1650

Bibliografie

  • 1584 - Twe-spraack vande Nederduitsche letterkunst, ófte uant spellen ende eyghenscap des Nederduitschen taals (Digitale versie)
  • 1585 - Ruygh-bewerp vande redenkaveling, ofte Nederduytsche Dialectike: de welcke is een rechtsnoer, om van alle dingen bewyslick ende onderscheydlick te spreken, óóck waarheid van valsheid te scheyden, in alle twistredening hóóghnut ende nódigh zynde. Auteur is vermoedelijk: Hendrik Laurensz. Spieghel (Digitale versie)
  • 1585 Kort begrip des redenkavelings: in slechten rym vervat, om des zelfs voorneemste hóófdpuncten te beter inde ghedachten te hechten (Digitale versie)
  • 1587 Rederijck-kunst, in rijm opt kortst vervat. Hier by ghevoeght de redenkaveling ende letter-kunsts grondvesten (Digitale versie)
  • ca. 1606 - H. L. Spieghels Byspraax almanak ... (Digitale versie)
  • 1614 - Hart-spieghel (Digitale versie)
  • 1615 - Epictetus Handt-boexken, ende Cebes Tafereel. Leerende philosophischer wyze hoe elck in sijn beroep gherustelixt leven zal: ende wat 'smenschen leven alder-zalichste maeckt : Noch Cebes tafereels kort begrip (Digitale versie)
  • 1644 - Het mergh van de Nederlandsche spreek-woorden: waer in Hen. Laur. Spiegels By-spraakx Almanack: neffens het 2e en 3e deel der spreeckwoorden zijn by-gevoegt. Noyt aldus vokomen ghedruckt (Digitale versie)
  • 1649 - Kort begrip, leerende recht Duidts spreken. Oock waarheit van valsheit te scheyden. Bestaande in 4. deelen, ten 1. Twééspraack vande Nederduytsche letterkunst. 2. Ruygh-bewerp, vande redenkaveling. 3. Kort begrip des redenkavelings, in slechten rym. 4. Rederijck-kunst, in rijm op 't kortst vervat. (Digitale versie)
  • 1694 - H. L. Spieghels Hertspieghel en andere zede-schriften. Meest noyt voor dezen gedrukt (Digitale versie)

Literatuur

  • 1919 - Albert Verwey. Hendrick Laurensz. Spieghel (Digitale versie)
  • 1935 - Joh. Fred. Buisman. De ethische denkbeelden van Hendrik Laurensz. Spiegel. Proefschrift Utrecht (Digitale versie)
  • 1956 - Lieden op 't Vader Ons, Hendrik Laurensz. Spiegel; uitg., ingel. en toegel. door Gilbert Degroote; met een bijlage over de herkomst van het handschrift door H. de La Fontaine Verwey [
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.