Hagelkruis Aarle-Rixtel
| Hagelkruis Aarle-Rixtel | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Hagelkruis Aarle-Rixtel | ||||
| Locatie | ||||
| Land |  Nederland | |||
| Plaats | Aarle-Rixtel | |||
| Adres | Hagelkruisweg bij 28 | |||
| Coördinaten | 51° 31′ NB, 5° 38′ OL | |||
| Status en tijdlijn | ||||
| Gebouwd in | 16e eeuw | |||
| Monumentale status | rijksmonument (25 januari 1967)[1] | |||
| Monumentnummer | 6935 | |||
| Bouwkundige informatie | ||||
| Bouwmateriaal | Natuursteen | |||
| ||||
Het Hagelkruis van Aarle-Rixtel is een hagelkruis dat is opgesteld aan een kruispunt van landwegen in het gebied de Hooge Akkers ten westen van de plaats Aarle-Rixtel in de gemeente Laarbeek in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. Het hagelkruis is het enige nog overgebleven stenen middeleeuwse hagelkruis in Nederland en is een rijksmonument.
Beschrijving
Het hagelkruis van Aarle-Rixtel is een natuurstenen kruis met in reliëf een gestileerde Christusfiguur in een primitief aandoende stijl. Aan de bovenzijde van het kruis bevindt zich een kleine vierkante opening, die mogelijk gediend heeft om er een kaars of lantaarn in te plaatsen. Het hagelkruis is vermoedelijk zestiende-eeuws en is enigszins beschadigd. De laatste letter van het opschrift INRI boven het hoofd van Christus ontbreekt.[2][3]
Geschiedenis
De oudst bekende vermelding van een hagelkruis in Aarle-Rixtel staat in een pachtovereenkomst uit 1419 en luidt: ter plaatse geheten dat Haghelcruys. Het is niet zeker of dit kruis op dezelfde plaats stond als het huidige. In zijn boek 'Reize door de Majorij van 's-Hertogenbosch in den jaare 1798' schreef Stephanus Hanewinkel over het hagelkruis bij Aarle: Digt bij de Kerk, in de Akkers, staat een Kruis van blaauwen Zerk, het Hagelkruis genoemd; het zou deezen naam draagen, om dat het, door eene wonderdaadige kracht, hagel, donder, enz. van de Graanvelden afweert, en dezelve dus beschermt en beveiligt.
In 1927 werd het hagelkruis herontdekt. Later in dat jaar nam de gemeenteraad van Aarle-Rixtel het besluit het beeld tot historisch monument te verheffen en trok het geld uit voor de restauratie ervan. Kort daarop versleepten vandalen het monument naar een andere plaats en verstopten het onder de grond.[4] In 1928 plaatste de gemeente een hek om het hagelkruis.
In 1942 sloeg een onbekende dader het hagelkruis doormidden waarna de stukken enkele maanden op die plaats bleven liggen. Toen de gemeente uiteindelijk wilde onderzoeken hoe het monument het beste gerestaureerd kon worden, bleek het op onbekende wijze te zijn hersteld en weer recht op zijn voetstuk te staan.[5]
In 2020 raakte het hekwerk rondom het hagelkruis beschadigd, mogelijk doordat er een landbouwvoertuig tegenaan was gereden. De gemeente besloot daarop het landbouwverkeer ter plaatse een andere route te laten rijden om zo het monument beter te beschermen.[6]
In augustus 2025 werd het hagelkruis ernstig beschadigd door vandalisme. Naar de mening van de gemeente is restauratie waarschijnlijk mogelijk.[7]. In september werd begonnen met de restauratie.[8]
Zie ook
- Informatie over rijksmonumentnummer 6935
- Heidens Nederland, Judith Schuyf, Uitgeverij Matrijs, 1995, ISBN 90-5345-063-7
- Bordje aldaar
- ↑ Rijksmonumentenregister.
- ↑ Cultureel Brabant CuBra Vergane Glorie - het hagelkruis in Aarle-Rixtel - Han van Meegeren. Gearchiveerd op 7 december 2021.
- ↑ Bij Hagelkruisweg 28, 5735 BH te Aarle-Rixtel. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Geraadpleegd op 2 september 2025.
- ↑ Vandalen aan het werk. Eindhovensch dagblad (7 oktober 1927). Geraadpleegd op 5 december 2016 – via Delpher.
- ↑ Hagelkruis. De Zuid-Willemsvaart (28 juli 1942). Geraadpleegd op 2 september 2025 – via Delpher.
- ↑ Monumentaal Hagelkruis in Aarle-Rixtel wordt beter beschermd. De Erfgoedstem (25 mei 2020). Gearchiveerd op 27 oktober 2020. Geraadpleegd op 25 mei 2020.
- ↑ Enige overgebleven stenen hagelkruis in Nederland vernield in Aarle-Rixtel. Eindhovens Dagblad (25 augustus 2025). Geraadpleegd op 2 september 2025.
- ↑ Reparatie hagelkruis Aarle-Rixtel gestart. Mooi Laarbeek (10 september 2025). Geraadpleegd op 10 september 2025.
