Gereformeerde kerk (Nieuwe Pekela)

Ds. Hendrik de Cock institueerde in 1836 de nieuw gevormde Christelijke Afgescheiden Gemeente in Nieuwe Pekela. Hij gaf in de provincie Groningen en Drenthe sturing aan meer dan dertig afgescheiden gemeenten en daarom leidde hij hulppredikanten op, zogenaamde oefenaars. In Nieuwe Pekela betrof dat Harm Elzes Gelms.^[3]

Helenius de Cock, zoon van Hendrick de Cock, werd in april 1844 de eerste voorganger in het eerste eigen kerkgebouw van de gemeente, gelegen aan de Onstwedderweg. Hij kwam als student uit Groningen om de jonge gemeente in het oosten van de provincie te gaan leiden. In mei van dat jaar werd dankzij zijn inzet de afgescheiden gemeente van Oude Pekela samengevoegd met die van Nieuwe Pekela. Al na anderhalf jaar vertrok De Cock naar Appingedam.

De Cock werd in 1846 opgevolgd door ds. Johannes Lambertus Epping uit Ulrum, die tot zijn emeritaat in 1880 als voorganger aan de gemeente verbonden was. In 1858 werd naast de kerk een School met den Bijbel geopend. De gemeente groeide hard en er was behoefte aan meer ruimte. In maart 1866 was er sprake dat er nieuwbouw plaats vond op een andere plek en al in november van dat jaar werd het nieuwe kerkgebouw in gebruik genomen. In 1869 voegden de afgescheiden gemeenten zich samen met de kruiskerken om de Christelijke Gereformeerde Kerk te vormen.

Onder de Friese ds. Lubbert van Dellen groeide de gemeente tussen 1880 en 1896 verder door en werd het kerkgebouw aan de Kerkstraat uitgebreid met een consistorie, orgel en galerij. Ook kwamen er verenigingen en werd er geëvangeliseerd in omliggende gehuchten als Kruiselwerk, Kibbelgaarn en Boven Pekela. In 1892 wijzigde de naam van de gemeente opnieuw, ditmaal omdat de Christelijke Gereformeerde Kerk samenging met de kerken die waren ontstaan tijdens de Doleantie; sindsdien sprak men van de Gereformeerde Kerken in Nederland.

Ds. van Dellen werd opgevolgd door ds. Meertinus Meijering, onder wie de gemeente verder groeide. In 1902 leidde dat tot het aanleggen van de gereformeerde begraafplaats naast het kerkgebouw, een van de weinige gereformeerde kerkhoven in Nederland.^[1] Meijering vertrok in 1903 echter ook al snel weer, waarna onrust in de gemeente ontstond. Zijn opvolger ds. Nicolaas Pieter Littooij was van 1905 tot 1909 voorganger van de gemeente in Nieuwe Pekela, maar hij overleed daar al op veertigjarige leeftijd. In 1910 vond opnieuw een scheuring plaats, toen een deel van de gemeenteleden zich aansloot bij het restant van de Christelijke Gereformeerde Kerk, dat in 1892 niet was samengegaan met de dolerenden. Deze nieuw gevormde gemeente stichtte een kerkgebouw aan de Albatrosstraat in Nieuwe Pekela.

Verschillende predikanten volgden, de rust keerde terug en het ledenaantal van de kerk bleef gelijk. In 1940 werd de gereformeerde kerk van Nieuwe Pekela uitgebreid met een kerktoren en twee jaar later kwam er ook een nieuw orgel, gebouwd door Valckx & Van Kouteren uit Rotterdam. Het pneumatische orgel heeft geen zwelkast heeft, maar maakt gebruik van een generaal-crescendotrede.^[2] Door steeds meer activiteiten en verenigingen binnen de gereformeerde gezindte was er behoefte aan extra ruimte, waarop de kerk in 1955 uitgebreid werd met een bijgebouw. De in 1918 opgerichte Christelijke Muziekvereniging Excelsior oefent hier.

Na een lang proces van Samen op Weg ontstond in 2004 de Protestantse Kerk in Nederland. Ook de Gereformeerde Kerken in Nederland voegden zich daarbij en zodoende valt de gemeente in Nieuwe Pekela sindsdien onder dit kerkverband.^[4] In maart 2025 werd bekend dat er plannen zijn om het bijgebouw uit 1955 te slopen ten behoeve van de ontwikkeling van het dorpscentrum van Nieuwe Pekela. Waarschijnlijk zal de sloop rond 2029 plaatsvinden; het kerkgebouw zal daarna beter zichtbaar zijn vanaf de straat.^[5]