Gerben Hellinga

Gerben Hellinga
Persoonsgegevens
Volledige naam	Gerben Hellinga
Geboortedatum	29 december 1937
Geboorteplaats	Samedan
Overlijdensdatum	10 januari 2026
Geboorteland	Zwitserland
Opleiding en beroep
Beroep	toneelschrijver, schrijver
Oriënterende gegevens
Jaren actief	1979–2016
Werken
Genre(s)	thriller
Erkenning en lidmaatschap
Prijzen en onderscheidingen	Henriette Roland Holstprijs (1970), Gouden Strop (1989),[1] Mr. H.G. van der Vies-prijs (1988), Edmond Hustinxprijs voor toneelschrijvers (1984)
Dbnl-profiel
(en) IMDb-profiel
Portaal    Literatuur

Gerben Wytzes Hellinga (Samedan, 29 december 1937 – 10 januari 2026) was een Nederlands schrijver en acteur.

Hellinga werd geboren in Zwitserland en groeide op in Nederland. Zijn vader was de taalwetenschapper Wytze Gerbens Hellinga. Hij woonde in Brussel, Wenen, Berlijn, Parijs, New York en Ruigoord. Na schooljaren in Nederland en in Zuid-Engeland volgde hij een toneelopleiding aan het Max-Reinhardt Seminar in Wenen. Hierna volgde een reeks reizen door Europa en Amerika. In sommige steden bleef hij een tijd wonen, zoals in Antwerpen, Parijs, Venetië en New York.

Hellinga werkte enkele jaren als acteur in Berlijn en Amsterdam. Hij werd schrijver, onder meer van thrillers, toneelstukken en korte verhalen en schreef ook veel voor de televisie.

Hellinga schreef niet om een oeuvre op te bouwen, maar omdat hij het als noodzakelijk voelde. Dat gold al voor zijn Sid Stefan-trilogie, waarin het non-conformisme van de hoofdpersoon eigenlijk belangrijker is dan het onderwerp. In zijn eigen woorden: "Sid Stefan is dan ook niet lullig, wordt niet gehinderd door allerlei hang-ups; in zekere zin is hij vrij van vervelende dingen. En dat is lekker natuurlijk, dat hebben niet zoveel mensen".^[2]

Datzelfde non-conformisme is te zien in zijn toneelwerk. De enkele stukken die hij schreef gaan over non-conformisten, zoals Kees de Jongen (1970), Jean-Louis Pisuisse (1979) en Ignaz Semmelweis (1993). Tegelijk vielen zijn stukken op door de gedurfde vorm; Ajax-Feijenoord (1969) speelt vanaf de tribune; de jonge Kees wordt in tweeën gesplitst; Pisuisses ondergang wordt verteld van achter naar voren (overigens net als in Harold Pinters Betrayal (Bedrog, 1978).

Zijn succesvolste toneelstuk was Kees de Jongen (1971), een bewerking van het boek van Theo Thijssen. Hellinga was jarenlang toneelcriticus bij het weekblad Vrij Nederland. Voor lezers van twaalf tot tachtig schreef hij in 2003 de sprookjesroman Het geheim van de duim, dat als eerste deel van een trilogie werd aangekondigd. In het autobiografische Wintervlinder uit 1997 beschrijft Hellinga een stroom van wonderlijke ervaringen gedurende vele jaren, over zijn geloof in het mysterie van de I Tjing, over zijn uittredingen, zijn ontmoetingen met Jezus en zijn met de jaren toenemend ‘godsgevoel’.^[3]

Hij bedacht en schreef het scenario voor Rudy Schokker huilt niet meer, de eerste Nederlandse mockumentary over een jongetje dat huilde als een vliegtuig, die hij in 1972 samen met Pieter Verhoeff maakte.

In 1970 ontving Hellinga de Henriette Roland Holstprijs voor zijn toneelwerken. In 2023 ontving hij samen met Hans Plomp, Rudolph Stokvis en Margrid van der Linden een heldenspeld van de gemeente Amsterdam voor het opzetten van de kunstenaarskolonie Ruigoord in 1973, waar hij zelf ook tot 2003 woonde.^[4]

Hellinga leed al geruime tijd aan de ziekte van Parkinson toen hij op 10 januari 2026 na een kort ziekbed op 88-jarige leeftijd overleed.^[5][6]

Zijn oom Gerhardus Hellinga (1906–1991) was arts en publiceerde tussen 1981 en 1983 vier detectives onder de naam Hellinga Sr. Diens zoon Gerben Graddesz Hellinga (1938–2024) was eveneens schrijver. Omdat hij aanvankelijk onder de naam Gerben Hellinga jr. publiceerde, werd hij vaak verward met zijn neef. Na de publicatie van Uit Je Bol door Gerben (Wytzes) Hellinga en Hans Plomp veranderde hij zijn schrijversnaam naar Gerben Graddesz Hellinga.

• Biografieën, werken en teksten bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl)

Zie de categorie Gerben Hellinga van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.