Georg Michael Welzel

Georg Michael Welzel (Cottbus 11 april 1944 – Tarragona 2 maart 1974) was een vluchteling uit de Duitse Democratische Republiek (DDR) en een van de laatste personen die in Spanje de doodstraf ondergingen. Hij werd geëxecuteerd onder de schuilnaam Heinz Ches in het detentiecentrum van Tarragona. Rond dezelfde periode vond de executie plaats van de anarchist Salvador Puig Antich in Barcelona.

Tussen 1964 en 1970 werd Welzel driemaal gearresteerd wegens pogingen om zonder toestemming de DDR te verlaten. Bijna zijn gehele periode tussen 1964 en 1972 bracht hij door in gevangenissen van de DDR. In 1972 werd hij door de Bondsrepubliek Duitsland vrijgekocht uit DDR-gevangenschap en verkreeg hij een vals paspoort op naam van Klaus Hermann Rudolf Sackman. Hiermee reisde hij in september 1972 via Frankrijk en Portbou naar Spanje. Zijn familie bleef achter in de DDR.

Op 13 december 1972 schoot Welzel in de haven van Barcelona een lid van de Guardia Civil neer, die daarbij ernstig gewond raakte. Enkele dagen later, op 19 december 1972, betrad een ander lid van de Guardia Civil een café in Tarragona waar Welzel aanwezig was. Welzel schoot deze agent zonder waarschuwing dood met een gestolen vuurwapen. Tijdens het verhoor bekende Welzel de schietpartij, maar ontkende hij elke intentie om te moorden.

Tijdens de ondervragingen gaf Welzel aan dat hij Heinz Ches (ook gespeld als 'Chez') heette en in 1939 in Szczecin was geboren. De reden voor deze valse identiteit is nooit volledig opgehelderd. Er wordt gespeculeerd dat Welzel vreesde voor represailles tegen zijn familie door de DDR-autoriteiten of dat hij zich schaamde voor zijn daden. Interpol informeerde de Spaanse autoriteiten over zijn ware identiteit, maar deze informatie werd genegeerd. Ook de Spaanse overheid publiceerde zijn echte naam niet, mogelijk om diplomatieke spanningen met de Bondsrepubliek Duitsland te vermijden.

In de daaropvolgende rechtszaak werd Welzel bijgestaan door een onervaren advocaat die de zaak in een café was aangeboden. Er werd geen beroep ingesteld tegen het doodvonnis, dat op 6 september 1973 werd uitgesproken. De executie verliep problematisch: de beul had moeite met het hanteren van de garrote, waardoor de terechtstelling ongeveer een half uur duurde.

Er bestaan vermoedens over de politieke context van Welzels vonnis. Kort voor zijn executie was Luis Carrero Blanco, de door Francisco Franco aangewezen opvolger, vermoord door Euskadi Ta Askatasuna (ETA). Om de indruk van een zuiver politiek proces te vermijden, zou het regime naast de anarchist Puig Antich ook een "gewone crimineel" hebben willen executeren. Welzels geïsoleerde positie - hij had officieel geen familiebanden in Spanje en kwam uit een land waar Franco-Spanje geen diplomatieke betrekkingen mee onderhield - maakte hem tot een geschikte kandidaat.

Welzel liet drie kinderen achter, die pas na de Val van de Muur (1989) op de hoogte werden gebracht van zijn executie.

In 1977 bracht de theatergroep Els Joglars, onder leiding van regisseur Albert Boadella, het toneelstuk La Torna over de zaak. Na veertig voorstellingen werd de productie verboden en werden vier groepsleden door een militaire rechtbank veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf wegens belediging van het leger. Boadella ontsnapte spectaculair uit het Ziekenhuis Clínico in Barcelona en vluchtte naar Frankrijk.

In 2004 verscheen de Spaanse documentaire La muerte de nadie (Nederlands: De dood van niemand) van Joan Dolç over Welzels geschiedenis. Een jaar later, in 2005 voerde Boadella een herziene versie van La Torna op onder de titel La Torna de La Torna met studenten van de toneelschool. In 2006 zond Deutschlandfunk een radio-uitzending uit over Welzel in de serie Studiozeit: 'Vermoord door Franco's Wurgpaal – Het lot van de DDR-vluchteling Georg Welzel', gemaakt door Ute Steinbicker en Hans-Jürgen Schmitt.

• (es) La Muerte de Nadie, documentaire, geraadpleegd op de 13 mei 2012.

Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Georg Michael Welzel op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.

• Eslava, Juan: Verdugos y torturadores
• Riebenbauer, Raul: El silencio de Georg. RBA Ediciones, Barcelona, 2005. ISBN 84-7871-265-8.
• Dahms, Martin: Letzte Reise nach Spanien . In: Berliner Zeitung, 13 juli 2004.