Gemeentefusies in Zuid-Brabant

Gemeentefusies vonden plaats in Zuid-Brabant, een provincie van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden met koning Willem I op de troon. In totaal verdwenen vijfentwintig gemeenten in Zuid-Brabant.^[1]

De bevoegde ministers van Binnenlandse Zaken waren Patrice de Coninck, tot 1825, en vanaf 1825, Pierre Louis Joseph Servais van Gobbelschroy. Beiden waren Zuid-Nederlandse juristen. Het beleid om kleine gemeenten te fusioneren in Zuid-Brabant was een verderzetting van het Franse beleid in het Dijledepartement. Toen werden dertig gemeenten geschrapt in de jaren 1810-1811. De Nederlandse regering was geconfronteerd met vier petities om fusies uit de Franse tijd ongedaan te maken in Zuid-Brabant. Zo wilden Bossut en Gottechain uit elkaar, Piétrebais en Chapelle-Saint-Laurent, Hamme en Mille, alsook Hakendover en Wulmersum. De regering legde de petities naast zich neer.^[2]

Het Nederlandse beleid om verder nog meer gemeenten te fusioneren was willekeurig te noemen.^[3] Het hing in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden van toevalligheden en lokale politici af of twee gemeenten samengingen. Dit was bijvoorbeeld duidelijk in de fusies van Attenrode en Wever en van Glabbeek en Zuurbemde, vier dorpen die in elkaars nabijheid liggen. Jonkheer Edmond de la Coste woonde op het kasteel van Zuurbemde en was namelijk referendaris op het ministerie van Binnenlandse Zaken in Den Haag (tot 1823) en lid van de Raad van State. Edmond de la Coste hield zich persoonlijk bezig met de fusies in deze dorpen.^[4]

Hieronder een overzicht van enkele fusies van gemeenten in Zuid-Brabant met de datum van het koninklijk besluit door Willem I.^[5]

Leonard burggraaf du Bus de Gisignies, gouverneur van Zuid-Brabant, vertrok in 1826 naar Nederlands-Indië om er gouverneur-generaal te worden. Hij behield zijn wedde en ambt van gouverneur van Zuid-Brabant. Jonkheer Hyacinthe Charles van der Fosse nam enkele taken in de provincie over. Zo lanceerde hij begin 1827 een campagne om nog meer dorpen te fusioneren. Eind 1827 werd dit geformaliseerd met koninklijk besluiten van Willem I.

In Zuid-Brabant richtte het Nederlandse bestuur weliswaar nieuwe gemeenten op, naast het afschaffen van gemeenten. Bekend is het KB van 31.3.1827 waarbij de gemeente Kessel-Lo werd opgericht: Kessel werd afgescheurd van Linden en Lo werd afgescheurd van Pellenberg.

De fusie van Veltem en Beisem was een geforceerde fusie (1826-1827) van twee naburige dorpen die naast elkaar leefden.^[6] Na de onafhankelijkheid van België vroeg de gemeenteraad van Veltem-Beisem de splitsing aan (1832). De Belgische overheid handhaafde evenwel het koninklijk besluit van Willem I. Wel ging de Belgische overheid in op de vraag om een van de dertig fusies uit de Franse tijd ongedaan te maken: Bevekom en Deurne gingen uiteen en werden twee gemeenten (Wet van 20 maart 1841).