Freek Vonk

Freek Vonk
Vonk (2016)
Vonk (2016)
Persoonlijke gegevens
Volledige naam Freek Jacobus Vonk
Geboortedatum 24 februari 1983
Geboorteplaats Dordrecht
Nationaliteit Vlag van Nederland Nederland
Beroep bioloog, televisiepresentatorBewerken op Wikidata
Academische achtergrond
Alma mater Universiteit LeidenBewerken op Wikidata
Wetenschappelijk werk
Vakgebied(en) scheikunde en farmacie
Instituten Vrije Universiteit Amsterdam Naturalis Biodiversity Center
Onderzoek herpetologie
Overig onderzoek bioloog
Prijzen en erkenningen Eurekaprijs voor wetenschapscommunicatie (2012)Bewerken op Wikidata
Website
Portaal  Portaalicoon   Herpetologie
Freek Vonk op Madagaskar met een bonte maki, tijdens de tv-opnames van zijn serie Freeks Wilde Wereld in 2024.
Freek Vonk met een Mertens-watervaraan in het Noordelijk Territorium van Australië, tijdens de tv-opnames van zijn programma Freeks Wilde Wereld in 2025.

Freek Jacobus Vonk (Dordrecht, 24 februari 1983) is een Nederlandse evolutiebioloog, televisiepresentator en bijzonder hoogleraar.

Loopbaan

Vonk bezocht in Dordrecht het Titus Brandsmacollege.[1] Hij studeerde biologie aan de Universiteit Leiden en specialiseerde zich in de evolutiebiologie van reptielen. In 2006 werd een artikel waarvan hij medeauteur was gepubliceerd in Nature.[2] In 2007 schreef Vonk voor Litteratura Serpentium zijn eerste eigen wetenschappelijke artikel. In datzelfde jaar werd hij genomineerd voor de Academische Jaarprijs.[3] In 2008 publiceerde hij als eerste auteur een cover artikel in Nature over de evolutionaire ontwikkeling van giftanden bij slangen.[4] In datzelfde jaar kreeg Vonk een Toptalentbeurs van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek ter waarde van 180.000 euro waarmee hij zijn promotieonderzoek financierde.[5] Vonk promoveerde in september 2012 aan de Universiteit Leiden op het proefschrift Snake evolution and prospecting of snake venom.[6] Ook won hij toen de Eurekaprijs voor wetenschapscommunicatie.[7] In 2013 publiceerde hij het eerste slangengenoom, dat van de koningscobra, in het wetenschappelijk tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences USA.[8] In 2014 ontving hij van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek een VENI-subsidie van 250.000 euro om zijn onderzoek naar de eigenschappen van slangengif voort te zetten.[9]

Tijdens zijn studie verscheen Vonk veelvuldig in de media, bijvoorbeeld in de programma's De Wereld Draait Door, GIEL en Vroege Vogels. Daarnaast schreef hij columns voor onder andere Sp!ts, KIJK, National Geographic Magazine,[10] TrosKompas, De Telegraaf en Vrij Magazine.

Televisiecarrière

  • 2012: Freek op Safari, een educatief jeugdprogramma bij de VPRO, uitgezonden op NPO Zapp.
  • 2012–2013: Freek in het wild, een educatief jeugdprogramma bij de VPRO, uitgezonden op NPO Zapp.
  • 2014–heden: Freeks Wilde Wereld, een educatief jeugdprogramma bij de VPRO, uitgezonden op NPO Zapp. In het programma neemt Vonk jonge kijkers mee naar uiteenlopende plekken in de wereld om dieren in hun natuurlijke leefomgeving te tonen. In elke aflevering staat een diersoort of leefgebied centraal, waarbij hij toelicht hoe dieren leven, jagen, zich voortplanten en zich hebben aangepast aan hun omgeving. In november 2025 werd het veertiende seizoen van dit programma uitgezonden.[11]
  • 2014: Freek Vonk in Australië, een achtdelige natuur- en documentairereeks voor volwassenen bij BNNVARA, uitgezonden op NPO 3. In de serie ging Vonk op expeditie in onder meer woestijngebieden, tropische regenwouden en langs de kust, waar hij kenmerkende Australische diersoorten en hun leefomgeving onderzocht.
  • 2014: DWDD University, een hoorcollege van een uur over ‘Gif in het dierenrijk’ bij BNNVARA, uitgezonden op NPO 1 en bekeken door circa 1,5 miljoen kijkers.[12]
  • 2014: De Nationale Wetenschapsquiz Junior, een programma van de VPRO en uitgezonden op NPO 3, waarin Vonk basisschoolleerlingen vragen stelde over wetenschap.[13]
  • 2015: Freek tegen de Stropers,[14] een vierdelige natuur- en documentairereeks voor volwassenen bij BNNVARA en uitgezonden op NPO 3, waarin Vonk zich richt op de illegale jacht op neushoorns.[15] In de serie volgt hij de strijd tegen stroperij van dichtbij en laat hij zien hoe stropers te werk gaan, welke gevolgen dit heeft voor neushoornpopulaties en welke rol internationale handel in hoorn daarbij speelt.[16]
  • 2015: Freek Vonk in Latijns-Amerika,[17] een achtdelige natuur- en documentairereeks voor volwassenen bij BNNVARA en uitgezonden op NPO 3. In de serie maakte Vonk een off-roadreis door Latijns-Amerika, waarbij hij uiteenlopende dieren en ecosystemen verkende. Er werd gefilmd in Brazilië, Ecuador (zowel in het Ecuadoriaanse Amazonegebied als op de Galapagoseilanden) en Costa Rica.[18]
  • 2016: DWDD University, Vonks tweede hoorcollege van een uur over over Evolutie bij BNNVARA en uitgezonden op NPO 1.
  • 2016: De Super Freek Show, een tiendelige serie bij BNNVARA, uitgezonden op zaterdagavond op NPO 1. In dit programma moesten twee teams van drie personen zoveel mogelijk vragen over dieren goed beantwoorden onder leiding van Vonk en presentatrice Evi Hanssen. Vonk gaf na het eerste seizoen aan niet met het programma door te willen[19]
  • 2017: DWDD University, Vonks derde hoorcollege van een uur over over superzintuigen bij BNNVARA, uitgezonden op NPO 1.
  • 2017: Freek naar de Haaien,[20] een vierdelige documentairereeks bij BNNVARA, uitgezonden op NPO 3, waarin Vonk de wereldwijde bedreigingen voor haaien onderzoekt, waaronder overbevissing en de internationale handel in haaienvinnen, en de impact daarvan op oceaanecosystemen en natuurbehoud belicht. Tijdens het filmen van Caribische rifhaaien op de Bahama's werd Vonk gebeten[21] (zie ook beneden bij 'incidenten').
  • 2020–heden: Freeks Jungle School, een educatief jeugdprogramma bij BNNVARA en uitgezonden op NPO Zapp waarin Vonk vanuit een studio in Hilversum lesgeeft over dieren en natuur.[22] In elke aflevering behandelt hij verschillende diersoorten en natuuronderwerpen, waarbij hij uitleg geeft over gedrag, leefgebieden en bijzondere aanpassingen van dieren.[23] In januari 2026 werd het vijfde seizoen van dit programma uitgezonden.[24]
  • 2023: Freeks Saturday Night Safari, een achtdelige serie bij BNNVARA, uitgezonden op de zaterdagavond op NPO 1. Het programma werd vanuit de studio gepresenteerd en combineerde natuuronderwerpen met spelelementen en quizvragen.[25] Aan de hand van studiogesprekken en natuurbeelden gaf Vonk uitleg over diergedrag, leefgebieden en bijzondere aanpassingen van soorten, in een opzet gericht op een breed familiepubliek.[26]
  • 2025: De Freek Tapes, een 16-delige jeugdserie gebaseerd op de jeugd van Freek Vonk,[27] uitgezonden bij de VPRO, uitgezonden op NPO Zapp. De afleveringen laten zien hoe zijn fascinatie voor dieren en wetenschap ontstond en combineren jeugdherinneringen met uitleg over dieren en hun leefomgeving. De jonge Freek Vonk wordt in de serie vertolkt door acteur Junte te Winkel.[28]

Prijzen

Stichting No Wildlife Crime

De opnames van zijn tv-serie Freek tegen de stropers (BNNVARA) in 2015 maakten zoveel indruk op Vonk dat hij daarna bij DWDD bekend maakte een eigen stichting te hebben opgezet[33] om stroperij tegen te gaan, stichting No Wildlife Crime.[34][35] Deze stichting ondersteunt financieel projecten die zich inzetten tegen stroperij en illegale wildlifehandel, onder meer door steun aan lokale natuurbeschermers en initiatieven gericht op bescherming van bedreigde diersoorten.[36]

Eigen tijdschrift

In 2016 lanceert Vonk zijn eigen maandelijkse tijdschrift Wild van Freek[37] door het overnemen van Taptoe, waarvan de oplage al geruime tijd daalde.[38] Het tijdschrift verschijnt nog altijd en heeft volgens de NMO Kids Monitor 2025 (Ipsos), na Donald Duck, het grootste bereik onder kinderen van 6 tot 12 jaar.[39][40]

Voice-over en stemacteur

Vonks stem is ook te horen in een aantal Nederlandstalige films, waaronder: Tarzan als Jim Porter,[41] Walking with Dinosaurs: The Movie (2013),[42] Pinguïns van Madagaskar (2014) als documentairemaker,[43] Paddington (2015) als ontdekkingsreiziger Montgomery Clyde[44] Corgi (2019) als Jack de jackrusselterriër,[45] en Bigfoot Familie (2020) als de dubieuze baas van een oliemaatschappij Conor Mandrake.[46] Daarnaast heeft Vonk de Nederlandse voice-over ingesproken voor meerdere prominente BBC-natuurseries die door de EO op NPO 1 zijn uitgezonden,[47][48][49] waaronder The Green Planet,[50] Eden: Untamed Planet en The Mating Game.[51][52]

Liveshows

Vonk ontwikkelde vanaf 2014 een reeks familieshows in AFAS Live (voorheen Heineken Music Hall, Amsterdam). Het begon met Freeks Wilde Wereld Live (2014, 2 shows), gevolgd door Freeks Wilde Avonturen (2015, 6 shows), Freek Vonk Live: Van Dino tot Dolfijn (2016, 8 shows) en Freek Vonk Live: Op Wereldreis (2017, 9 shows). Deze laatste productie werd in het voorjaar van 2018 tevens 27 keer opgevoerd in verschillende theaters verspreid over Nederland.

In 2018 stond Freek met Freek Vonk Live: In het Hol van de Leeuw tien keer achter elkaar in AFAS Live, waarmee hij het bestaande recordaantal voorstellingen in deze zaal evenaarde.[53] Dat record stond sinds 2009 op naam van Najib Amhali, die daar eveneens tien shows gaf.

In december 2019 volgde Freek Vonk Live: Dwars door de Wildernis,[54] eveneens goed voor tien voorstellingen. Daarmee groeide Vonk uit tot de artiest die de meeste bezoekers naar AFAS Live trok,[55] met in totaal ruim 40 shows en meer dan 150.000 bezoekers.[56] Het eerdere bezoekersrecord stond op naam van K3.

In het voorjaar van 2020 zou Vonk het land in trekken, langs verschillende theaters, voor Freek Vonk Live: On Tour.[57] De geplande tour moest echter worden uitgesteld tot het voorjaar van 2021 wegens de COVID-19-pandemie en werd uiteindelijk zelfs volledig geannuleerd.[58][59]

Zijn show Freek Vonk Live: Rovers in de Rimboe, die in december 2020 in AFAS Live zou plaatsvinden, werd wegens de COVID-19-pandemie uitgesteld naar december 2021 en vervolgens naar december 2022.

Freek Vonk Live: Rovers in de Rimboe, oorspronkelijk gepland voor december 2020 in AFAS Live, werd vanwege de COVID-19-pandemie uitgesteld naar december 2021 en vervolgens naar december 2022.[60] In de kerstvakantie van 2022 voerde Vonk de voorstelling twaalf keer achter elkaar op,[61] verspreid over vier dagen, het hoogste aantal opeenvolgende shows dat tot dan toe door één artiest in AFAS Live werd gegeven.[62] Deze voorstelling werd in de meivakantie van 2023[63] geprolongeerd met nog vijf voorstellingen in AFAS Live.

In december 2023 volgde Freek Vonk Live: Dieren in het Donker,[64] goed voor elf voorstellingen[65] in AFAS Live. Deze voorstelling werd in de meivakantie van 2024 geprolongeerd met nog drie voorstellingen in Rotterdam Ahoy.[66]

In december 2024 volgde Freek Vonk Live: Op Expeditie,[67] ook goed voor elf voorstellingen in AFAS Live.

In december 2025 volgde Freek Vonk Live: Koning van de Dieren, opnieuw goed voor elf voorstellingen in AFAS Live.

Sinds 2019 geldt Vonk als recordhouder voor zowel het hoogste aantal achtereenvolgende optredens als het hoogste totaal aantal optredens[68] door één artiest in AFAS Live. In 2025 kwam het totaal aantal door hem gegeven voorstellingen in AFAS Live uit op 95.

Incidenten

  • In 2009 werd Vonk in Australië gebeten door een giftige mulgaslang. Er werd geen gif geïnjecteerd.[69][70]
  • In 2012 werd Vonk tijdens duikopnames voor Freek in het wild voor de kust van Zuid-Afrika in zijn hand gebeten door een zwartpunthaai.[71]
  • In 2013 liep Vonk in Zuid-Afrika een tekenziekte op, veroorzaakt door bacteriën uit het geslacht Rickettsia.[72][73]
  • In 2016 liep Vonk na opnames in Belize een parasitaire infectie op met larven van de menselijke horzel (Dermatobia hominis). De larven hadden zich onder de huid van zijn been genesteld. Ze moesten door een arts worden verwijderd.[74][75]
  • In 2017 werd Vonk tijdens opnamen op de Bahama's gebeten door een Caribische rifhaai. Hij bevond zich onder water tussen meerdere haaien toen een dier hem tegen de borst stootte, waarna Vonk het dier wegduwde.[76][77] De haai zwom daarop om hem heen en beet hem van achteren in zijn rechterarm.[78][79] De verwonding was diep; Vonk werd per traumahelikopter door de Amerikaanse kustwacht opgehaald[80] op de Bahama's en overgebracht naar het Ryder Trauma Center in het Jackson Memorial Medical Center in Miami. Daar werd hij onder narcose gebracht en onderging hij een ruim vier uur durende operatie, waarbij de wonden uitgebreid en grondig werden gespoeld om infectie te voorkomen en dood huid- en spierweefsel werd verwijderd,[81] waarna de wonden met meer dan honderd hechtingen werden gesloten.[82][83]
  • In 2018 werd Vonk in zijn hand gebeten door een kaaiman, tijdens opnames in Suriname.[84][85][86]
  • In 2019 moest Vonk de opnames van zijn programma op de Filipijnen voortijdig staken nadat hij besmet raakte met dengue, ook wel knokkelkoorts genoemd.[87][88]
  • In 2020 zette een tapijtpython zijn tanden in Vonks hand, tijdens opnames in Australië.[89]
  • In 2022 werd Vonk in Suriname in zijn hand gestoken door de stekel van de borstvin van een tijgermeerval. Het incident vond plaats toen hij de vis uit een net wilde bevrijden; daarbij brak een stekel af in zijn hand en bleef vastzitten, mede doordat weerhaken verhinderen dat zo’n stekel eenvoudig kan worden verwijderd.[90] Vonk bevond zich in een afgelegen deel van de Surinaamse jungle en kon alleen per vliegtuig of helikopter worden vervoerd, maar deze konden vanwege weersomstandigheden niet vliegen. Daardoor kon hij niet direct medische hulp krijgen en moest hij met de stekel in zijn hand de nacht doorbrengen.[91] De volgende dag kon hij per vliegtuig worden opgehaald en naar een ziekenhuis in Paramaribo worden gebracht,[92][93] waar de stekel onder plaatselijke verdoving door een arts werd verwijderd.[94]
  • In 2022 werd Vonk in zijn neus gebeten door een roodbruine kielrugslang tijdens opnames in Suriname.[95]
  • In 2023 liep Vonk in Costa Rica voor de tweede keer een parasitaire infectie op met larven van de menselijke horzel (Dermatobia hominis). Hij liet de larven zo lang mogelijk zitten om hun ontwikkeling te kunnen volgen.[96][97] Twee van de drie larven overleden na ongeveer twee maanden en werden vervolgens door Vonk zelf uit zijn been verwijderd.[98] De derde larve bleef leven en verliet later zelfstandig zijn been,[99] na ongeveer drie maanden onder de huid te hebben gezeten.[100] Vonk en zijn cameraman legden dit proces vast op beeld en bleven daarvoor 55 uur wakker om het moment van uittreden te kunnen filmen.[101] De larve verpopt zich kort daarna en ontwikkelde zich in de weken erna tot een volwassen horzel (Dermatobia hominis).[102][101] Na zes dagen overleed de vlieg, wat binnen de normale levensduur van deze soort valt.[103] De larven en de volwassen vlieg werden daarna opgenomen in de collectie van Naturalis Biodiversity Center.[104] De beelden van dit proces werden op 3 december 2023 uitgezonden in een aflevering van Freeks Wilde Wereld op NPO Zapp.[105]

Naturalis

Vonk is verbonden aan Naturalis Biodiversity Center in Leiden. In 2013 was in Naturalis een tentoonstelling te zien over zijn lievelingsdieren, genaamd Freeks Favorieten.[106] In 2016 begeleidde hij de tyrannosaurus 'Trix' naar Naturalis voor de tentoonstelling T. rex in Town.[107] In 2017 had hij zijn eigen tentoonstelling: Gif![108]

Albert Heijn

In 2015 startte supermarktketen Albert Heijn met een educatieve spaaractie in samenwerking met Vonk, genaamd "Op avontuur met Freek".[109] De klantenbindingsactie kreeg tot vijfmaal toe een vervolg: in 2016 met "Terug naar de dino's met Freek",[110] in 2017 "Ontdek de wonderlijke wereld met Freek Vonk",[111] in 2019 "TOP insecten",[112] in 2022 "Expeditie Oceaan"[113] en in 2024 "Dieren laten van zich horen".[114]

Game

Vanaf eind 2020 heeft Vonk een eigen karakter in het spel Slide Stars, een spel voor Nintendo Switch en Playstation.[115] Ook brengt Vonk de app Expeditie X uit waarin kinderen worden aangemoedigd naar buiten te gaan, op zoek naar dieren.[116]

Scouting

Op 24 september 2021 is Vonk benoemd tot Chief Scout (hoofdverkenner) van Scouting Nederland, oftewel de belangrijkste ambassadeur en het gezicht van de organisatie. In de geschiedenis van scouting in Nederland, welke teruggaat tot 1911, is Vonk de tweede Chief scout van een nationale scoutingorganisatie. Van 1924 tot 1937 vervulde militair en politicus Jean Jacques Rambonnet die rol bij de De Nederlandsche Padvinders.[117]

Wetenschappelijke carrière

Naast zijn werk als presentator was Vonk tussen september 2012 en maart 2014 verbonden aan de Bangor University in Wales waar hij, binnen de werkgroep moleculaire biologie en evolutie, onderzoek deed naar de koningscobra. Sinds september 2014 is hij werkzaam bij Naturalis in Leiden, waar hij onderzoek doet naar het genoom van de Maleise mocassinslang en de koningscobra.[118] In 2018 presenteerde Vonk in het wetenschappelijke tijdschrift Zoötaxa een nieuwe slangensoort, genaamd Vermicella parscauda.[119] In 2021 publiceerde hij samen met een groep internationale wetenschappers in het tijdschrift Scientific Reports een artikel over het eerste gedocumenteerde geval van voortplanting zonder seks (parthenogenese) door een koningscobra.[120][121]

Vonk is sedert begin 2020 bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam voor een periode van vijf jaar. Hij is verbonden aan de afdeling Scheikunde & Farmaceutische Wetenschappen. Hij zal zich met name richten op natuurlijke gifstoffen ten bate van behandelingen en gebruik als medicatie.[122]

Op 19 februari 2024 maakte Vonk bekend dat hij samen met 14 andere wetenschappers een nieuwe slangensoort had ontdekt: de Noordelijke groene anaconda.[123]

Privé

Van begin 2013 tot mei 2015 had Vonk een relatie met televisiepresentatrice Eva Jinek, nadat hij in een van haar praatprogramma's te gast was geweest.[124][125][126]

Bibliografie

  • Freek Vonk: Op expeditie met Freek. Washington, National Geographic Junior et al., 2011, ISBN 9789048814596
  • (en) Freek Jacobus Vonk: Snake evolution and prospecting of snake venom. Universiteit Leiden, 2012, geen ISBN.
  • Freek Vonk: Freeks Wilde Avonturen, 2015, ISBN 9789082353303
  • Freek Vonk: Freeks Wilde Avonturen - Evolutie, 2015, ISBN 9789082353310
  • Freek Vonk: Freeks Wilde Avonturen - Op Expeditie, 2016, ISBN 9789082669718
  • Freek Vonk: Freeks Wilde Avonturen - In de Aanval, 2017, ISBN 9789082669725
  • Freek Vonk: Freeks Wilde Avonturen - Dwars door de Wildernis, 2019, ISBN 9789082669770
  • Freek Vonk: Freeks Wilde Avonturen - Nieuw Leven, 2020, ISBN 9789082669749
  • Freek Vonk: Freeks Wildste Avonturen - Verzameling I, 2021, ISBN 9789082669732
  • Menno Schilthuizen en Freek Vonk: Wie wat bewaart: Twee eeuwen Nederlandse natuurhistorie, 2020, ISBN 9789000362493
  • Freek Vonk: Freek Vonk & Kamili op zoek naar bosolifanten, 2021, ISBN 9789082669787[127]