FOXP3
| FOXP3 | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Ruimtelijke structuur van FOXP3 | ||||
| Eigenschappen | ||||
| Molecuulmassa | 47,2 kDa (431 aminozuren) | |||
| Identificatie | ||||
| PDB-codes | 3QRF, 4WK8 | |||
| Externe identificaties | ||||
| UniProt | Q9BZS1 | |||
| OMIM | 300292 | |||
| GeneCards | FOXP3 | |||
| MGI | 1891436 | |||
| Genoomgegevens | ||||
| Locus | Chr. X p11.23 | |||
 | ||||
| ||||
FOXP3 (forkhead box P3) is een eiwit dat een belangrijke rol speelt in het immuunsysteem. Het behoort tot de FOX-eiwitten, en functioneert als een transcriptiefactor in de ontwikkeling en functie van regulatoire T-cellen.[1] Regulatoire T-cellen hebben de taak om de immuunrespons te onderdrukken. Bij kanker kunnen regulatoire T-cellen voorkomen dat het immuunsysteem de tumorcellen aanvalt. Bij auto-immuunziekten zorgen tekortschietende regulatoire T-cellen er juist voor dat immuuncellen de eigen lichaamsweefsels aanvallen. FOXP3 is als regulerend eiwit een belangrijke therapeutische target bij deze ziekten.
FOXP3 is een DNA-bindend eiwit dat zich bindt aan promotorregio's in T-cellen; het blokkeert daar de expressie van verschillende pro-inflammatoire genen, zodat de T-cel een afweeronderdrukkend (repressief) karakter krijgt.[1] Mutaties van het FOXP3-gen leiden tot deficiëntie van regulatoire T-cellen, met een ernstig auto-immuunbeeld tot gevolg.
Het eiwit FOXP3 werd ontdekt in 2001 in muismodellen.[2] In 2025 kregen Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell en Shimon Sakaguchi de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde voor hun werk aan FOXP3, T-cellen en de regulatie van het immuunsysteem.
Gen en structuur
De menselijke FOXP3-genen bevatten 11 coderende exons. Genoomanalyses plaatsen het FOXP3-gen in de kleine arm van het X-chromosoom (positie Xp11.23). FOXP3 is een eiwit van 431 aminozuren. Het eiwit behoort tot de forkheadfamilie van DNA-bindende transcriptiefactoren. In de immunologie is FOXP3 een specifieke marker van regulatoire T-celpopulaties, zowel nTregs als iTregs.
Functies en klinische relevantie
In regulatoire T-cellen (Tregs) komt FOXP3 hoog tot expressie. Het is daar als master regulator zowel van belang voor de vorming van nTregs in de thymus als voor de functie van iTregs in de periferie, hoewel nog niet duidelijk is op welke wijze Foxp3 hierbij betrokken is.
Het ontbreken van Tregs als gevolg van een deficiëntie van Foxp3 kan leiden tot een ziektebeeld dat IPEX wordt genoemd (immuundysregulatie, poly-endocrinopathie, enteropathie, X-linked). Dit is een ernstig klinisch beeld met kenmerken van zowel auto-immuunziekten als allergie.[3]
Zie ook
Bronnen
- (nl) Rijkers, G. T. (2016). Leerboek Immunologie. Bohn Stafleu van Loghum, pp. 168, 350. ISBN 978-90-368-0257-4.
- 1 2 (en) Attias M, Al‐Aubodah T, Piccirillo CA. (2019). Mechanisms of human FoxP3+ Treg cell development and function in health and disease. Clinical & Experimental Immunology 197 (1): 36–51. PMID 30864147. DOI: 10.1111/cei.13290.
- ↑ (en) Brunkow ME, Jeffery EW, Hjerrild KA, Paeper B, Clark LB, Yasayko SA, Wilkinson JE, Galas D, Ziegler SF, Ramsdell F (2001). Disruption of a new forkhead/winged-helix protein, scurfin, results in the fatal lymphoproliferative disorder of the scurfy mouse. Nature Genetics 27 (1): 68–73. PMID 11138001. DOI: 10.1038/83784.
- ↑ (en) Ben-Skowronek, I. (2021). IPEX Syndrome: Genetics and Treatment Options. Genes 12 (3). DOI: 10.3390/genes12030323.