Esther Jansma
| Esther Jansma | ||||
|---|---|---|---|---|
.jpg) | ||||
Esther Jansma door Kees Wennekendonk (2004) | ||||
| Persoonsgegevens | ||||
| Volledige naam | Esther Jansma | |||
| Geboortedatum | 24 december 1958 | |||
| Geboorteplaats | Amsterdam | |||
| Overlijdensdatum | 23 januari 2025 | |||
| Overlijdensplaats | Utrecht | |||
| Geboorteland |  Nederland | |||
| Opleiding en beroep | ||||
| Opleiding gevolgd aan | Universiteit van Amsterdam | |||
| Beroep | dichter, prozaschrijfster, archeoloog, dendrochronoloog | |||
| Oriënterende gegevens | ||||
| Jaren actief | 1984 – 2024 | |||
| Werken | ||||
| Bekende werken | Hier is de tijd | |||
| Uitgeverij(en) | De Arbeiderspers (1988-2014), Prometheus (2014-heden) | |||
| Erkenning en lidmaatschap | ||||
| Prijzen en onderscheidingen | Halewijnprijs (1999) A. Roland Holst-Penning (2006) C.C.S. Crone-prijs (2014) | |||
| Dbnl-profiel | ||||
| (en) IMDb-profiel | ||||
| ||||
Esther Jansma (Amsterdam, 24 december 1958 – Utrecht, 23 januari 2025[1][2]) was een Nederlandse dichteres, prozaschrijfster, archeologe en dendrochronologe. De Esther Jansma-prijs is naar haar vernoemd.[3][4]
Persoonlijk leven
Ze was dochter van het communistische beeldhouwersechtpaar Adam Jansma en Nel van Lith.[5] Haar vader overleed in november 1965 door een verkeersongeval na hun echtscheiding. Esther was toen zes.[1]
Zij trouwde en kreeg vier kinderen, waarvan de eerste twee overleden: in 1988 stierf een dochtertje tijdens de geboorte, een zoontje overleed in 1993 na negen maanden aan een chromosoomafwijking. Ze scheidde en vond een nieuwe levenspartner in de neerlandicus en dichter Wiljan van den Akker.[1][5]
Op 23 november 2024 werd ze benoemd tot ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.[1][6] Enkele maanden later, op 23 januari 2025, overleed ze op 66-jarige leeftijd aan kanker in een hospice in Utrecht.[1][5]
Archeologie
Zij was werkzaam aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, een dienst van het OCW) en was de wetenschappelijk directeur, en oprichter (1993)[7] van de Stichting RING (RING Foundation), het Nederlands centrum voor Dendrochronologie. Daar wordt de ouderdom en herkomst van hout onderzocht voor vooral wetenschappelijke toepassingen.[1][8][9] In 2007 werd ze voor tien jaar benoemd tot bijzonder hoogleraar dendrochronologie en paleoecologie van het Kwartair aan de faculteit Geowetenschappen van de Universiteit Utrecht.[1] Tussen 2006 en 2012 ontwikkelde ze een internationaal digitaal archief voor dendrochronologie.[10]
Schrijven
In 1988 verscheen haar eerste gedicht Stem onder mijn bedwaarin ze terugkijkt op het vroegtijdig overlijden van haar vader. Bloem, steen verwijst dan naar haar dood geboren dochter.[1] Die dood zou een centraal thema worden binnen haar werk. Ook 'steen' komt regelmatig terug, beide ouders waren beeldhouwers. Deze thema's stonden naast het schrijven over een ongelukkige jeugd met armoe, mishandeling etc. Jansma schreef over het algemeen korte puntige gedichten.
Literaire prijzen
- 1999 - Halewijnprijs, literatuurprijs van de stad Roermond voor haar gehele oeuvre
- 1999 - VSB Poëzieprijs voor Hier is de tijd
- 2001 - Hugues C. Pernath-prijs voor Dakruiters
- 2006 - A. Roland Holst-Penning voor haar gehele oeuvre
- 2006 - Jan Campert-prijs voor Alles is nieuw
- 2014 - C.C.S. Crone-prijs voor haar gehele oeuvre
- 2026 - Awater Poëzieprijs 2025 (postuum) voor We moeten 'misschien' blijven denken[11]
Bibliografie (letteren)
- 1988 - Stem onder mijn bed (poëzie)
- 1990 - Bloem, steen (poëzie)
- 1993 - Waaigat (poëzie)
- 1997 - Picknick op de wenteltrap (proza)
- 1998 - Hier is de tijd (poëzie)
- 2000 - Dakruiters (poëzie)
- 2000 - Duizend (poëzie)
- 2005 - Alles is nieuw (poëzie)
- 2006 - Altijd vandaag (poëzie en proza, 1988-2005)
- 2007 - Gedichten eten (vertaalde poëzie; auteur: Mark Strand; selectie en vertaling: Wiljan van den Akker en Esther Jansma)
- 2008 - What it is (poëzie; uitgever: Bloodaxe Books; vertaling: Francis R. Jones)
- 2009 - Savannah's Silver Stories, verhalen- en gedichtenbundel, bijdrage, uitgegeven door Savannah Bay en Stichting De Luister, ISBN 978-90-9024712-0
- 2010 - Eerst (poëzie)
- 2011 - Mag ik Orpheus zijn? (essays)
- 2011 - Bijna onzichtbaar/Almost invisible (vertaalde poëzie; auteur: Mark Strand; vertaling: Wiljan van den Akker en Esther Jansma)
- 2015 - Voor altijd ergens (een eigen keuze uit de gedichten) (bloemlezing)
- 2015 - De Messias (roman van Wiljan van den Akker en Esther Jansma, onder de schrijversnaam Julian Winter)
- 2020 - Rennen naar het einde van honger (poëzie)
- 2022 - De spronglaag (poëzie)
- 2024 - We moeten 'misschien' blijven denken (poëzie)[12]
Bron
Referenties
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Dieuwertje Mertens, Ten slotte: De dood vormde een rode draad in het leven van archeoloog en dichter Esther Jansma (1958-2025). Het Parool/parool.nl (24 januari 2025). Geraadpleegd op 24 januari 2025.
- ↑ Esther Jansma (66) overleden, een van bekendste dichters van Nederland en Vlaanderen
- ↑ Peppelenbos, Coen, Nieuws: Eerste Esther Jansma-prijs gaat naar Wim van Til. Tzum (2 januari 2025). Geraadpleegd op 28 augustus 2025.
- ↑ Manders, Jolijn, Nieuws: Eerste Esther Jansma-prijs uitgereikt aan Wim van Til - Boekenkrant. Boekenkrant - Alles over boeken (4 februari 2025). Geraadpleegd op 28 augustus 2025.
- 1 2 3 Dichter Esther Jansma (66) overleden. nos.nl (23 januari 2025). Geraadpleegd op 23 januari 2025.
- ↑ "Esther Jansma wilde als kind al ridder worden" - Lokaal Utrechts nieuws
- ↑ Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
- ↑ Stichting Nederlands centrum voor Dendrochronologie RING
- ↑ Wetenschappelijke publicaties van Esther Jansma
- ↑ Digital Collaboratory for Cultural Dendrochronology
- ↑ Rieuwert Krol, Esther Jansma wint postuum de Awater Poezieprijs 2025. Tzum (15 januari 2026). Geraadpleegd op 18 januari 2026.
- ↑ Maria Barnas, Dichter Esther Jansma (66) overleden. In haar laatste dichtbundel wist ze: een einde kan een begin zijn
. NRC (23 januari 2025). Gearchiveerd op 23 januari 2025. Geraadpleegd op 18 januari 2026.