Elsbes
| Elsbes | ||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||||||||
| Elsbes te Ripsdorf (Duitsland) | ||||||||||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
| Soort | ||||||||||||||||||
| Torminalis glaberrima (L.) Crantz (1763) | ||||||||||||||||||
 | ||||||||||||||||||
| Bladeren en vruchten | ||||||||||||||||||
| Synoniemen | ||||||||||||||||||
|
Sorbus torminalis | ||||||||||||||||||
Afbeeldingen op  Wikimedia Commons | ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
De elsbes (Torminalis glaberrima) is een plant uit de rozenfamilie (Rosaceae).[1] De boom kan 25 m hoog worden.
Beschrijving
De elsbes heeft in het onvolgroeide stadium een kegelvormige kroon. Later wordt deze koepelvormig met opwaarts groeiende takken. De schors is bleekgrijs tot zwartbruin en gebarsten tot dunne platen die afschilferen. De boom heeft bruine en glanzende twijgen, waaraan groene knoppen zitten. Deze knoppen zijn bolvormig en worden 4-5 cm lang.
De bladeren hebben drie tot vijf paar driehoekige getande lobben die naar de punt van het blad toe kleiner worden. Ze zijn ongeveer 10 × 8 cm groot. De bladsteel is geelachtig groen en 2-5 cm lang. Het blad is glanzend diepgroen van boven en geelachtig van onderen. In de herfst kleurt het blad geel, dieprood en purperkleurig.
De bloemen hebben een doorsnede van iets meer dan 1 cm. Ze zijn voorzien van vijf witte kroonblaadjes en gele meeldraden. De bloempjes vormen tuilvormige bloeiwijzen van 10-12 cm in doorsnede.
De vruchten van de elsbes zijn eivormig en hebben een lengte van 1 cm (of iets langer). Rijpend verandert de kleur van groen tot bruin met roestkleurige vlekken. Elsbessen hebben een zure smaak. Aan de vruchten worden geneeskrachtige eigenschappen toegeschreven. De soortaanduiding torminalis slaat namelijk op maagpijn, waarbij deze vruchten verlichting kunnen bieden. Het vruchtvlees van de bessen is eetbaar als ze een dieprode kleur krijgen; de zaden zijn niet eetbaar.
Naamgeving
Linnaeus benoemde in Species Plantarum uit 1753 de elsbes als Crataegus torminalis. Het geslacht waarin de elsbes moest worden ingedeeld is sinds die tijd vaak aangepast. Naast Linnaeus's Crataegus, is over de jaren heen de elsbes geplaatst in Pyrus, Malus, Mespilus, Torminaria and verschillende andere genera.[2] Tot de jaren 2010 stond de elsbes bekend als Sorbus torminalis maar toen werd op basis van genetisch onderzoek steeds duidelijker dat de elsbes niet nauw verwant was met de andere soorten in het geslacht Sorbus.[3] De huidige toewijzing aan het geslacht Torminalis werd in 2017 gepubliceerd[4] en wordt inmiddels door meer recentere studies ondersteund. Maar de vraag of de elsbes geplaatst moet worden in de apart geslacht of gecombineerd met andere nauw verwante soorten blijft onderwerp van discussie.[5]
Verspreiding
Van nature komt de boom in Nederland en Vlaanderen niet voor, maar wel in kalkrijke gebieden in het oosten van Wallonië, Noord-Frankrijk en in de Eifel. Ook komt de elsbes voor in Noord-Afrika en in delen van Azië. Als gevolg van de klimaatverandering is de verwachting dat de Elsbes zich ook richting de Benelux zal uitbreiden.[6]
Afbeeldingen
.jpg)
blad
Externe link
- ↑ Torminalis glaberrima. Cataloque of life. Geraadpleegd op 28 augustus 2025.
- ↑ (en) Torminalis glaberrima (Gand.) Sennikov & Kurtto. www.gbif.org. Geraadpleegd op 9 februari 2025.
- ↑ Lo, Eugenia Y. Y., Donoghue, Michael J. (1 mei 2012). Expanded phylogenetic and dating analyses of the apples and their relatives (Pyreae, Rosaceae). Molecular Phylogenetics and Evolution 63 (2): 230–243. ISSN: 1055-7903. PMID 22293154. DOI: 10.1016/j.ympev.2011.10.005.
- ↑ (en) Sennikov, Alexander N., Kurtto, Arto (13 juni 2017). A phylogenetic checklist of Sorbus s.l. (Rosaceae) in Europe. Memoranda Societatis Pro Fauna et Flora Fennica 93: 1–78. ISSN: 1796-9816.
- ↑ (en) Ulaszewski, Bartosz, Jankowska-Wróblewska, Sandra, Świło, Katarzyna, Burczyk, Jarosław (2021). Phylogeny of Maleae (Rosaceae) Based on Complete Chloroplast Genomes Supports the Distinction of Aria, Chamaemespilus and Torminalis as Separate Genera, Different from Sorbus sp.. Plants 10 (11): 2534. ISSN: 2223-7747. PMID 34834899. PMC 8618278. DOI: 10.3390/plants10112534.
- ↑ Factsheet invasiviteit Elsbes (Torminalis glaberrima). Stichting Probos, 2024. Geraadpleegd op 28 augustus 2025.