Elisabeth Wolffstraat-Van Alphenstraat

Elisabeth Wolffstraat 47-55 Van Alphenstraat 6-8
Complex Wolffstraat/Van Alphenstraat, Amsterdam (juli 2025)
Locatie
Plaats	Elisabeth Wolffstraat Van Alphenstraat 6-8 Amsterdam-West
Adres	hoek Elisabeth Wolffstraat-Van Alphenstraat, Elisabeth Wolffstraat 47-55, Van Alphenstraat 6-8
Status en tijdlijn
Start ontwerp	1904
Opening	1906
Oorspr. functie	bakkerij, woningen
Huidig gebruik	bedrijfseenheden, woningen
Bouwkundige informatie
Architect(en)	J.W.F. Hartkamp
Opdrachtgever(s)	Vooruit
Prijzen en erkenningen
Monumentstatus	gemeentelijk monument
Gemeentelijk monument Kinkerbuurt
Portaal    Civiele techniek en bouwkunde

Elisabeth Wolffstraat 47-55, Van Alphenstraat 6-8 is een hoekpand aan de Elisabeth Wolffstraat en de Van Alphenstraat in Amsterdam-West.

Eeuwenlang lagen hier agrarische landerijen, tussen gemeente Amsterdam en gemeente Sloten was het open veld met hier en daar een woonkern en industriegebiedje. In de 19e eeuw werd het bestuurd door gemeente Nieuwer-Amstel. Nieuwer-Amstel en Sloten (in 1877, 1896 en 1921) moesten steeds weer lappen grond aan het oprukkende Amsterdam afstaan; Sloten ging in 1921 uiteindelijk geheel op in Amsterdam. Nieuwer-Amstel had hier aan de Kostverlorenvaart een industrieterreintje met enkele woningen neergezet op hun eigen peil (polderpeil). Toen Amsterdam hier begin 20e eeuw ging bouwen spoten ze hun gedeelte alsnog op naar stadspeil. Die splitsing is in de 21e eeuw nog steeds te zien. De Elisabeth Wolffstraat en Van Alphenstraat liggen beide in het Amsterdams gedeelte. Die eerste is een vrij lange smalle straat, de tweede is een korte, maar ook smalle straat. De architectuur is grotendeels nog 19e-eeuws; er zijn woonblokken, maar die zijn opgebouwd uit huisje-aan-huisje-bouw.

Tussen al die woningen van drie vensters breed (toen gangbaar) bevinden zich aan de Elisabeth Wolffstraat drie gebouwen met een groter bouwvolume: Elisabeth Wolffstraat 2 (gemeentelijk monument van een voormalig schoolgebouw), Elisabeth Wolffstraat 50 (voormalig schoolgebouw omgebouwd tot appartementen) en Elisabeth Wolffstraat 47-55-Van Alphenstraat 6-8, een voormalige bakkerij. Dat laatste gebouw werd neergezet op een enigszins vervormde vierkant; de hoek tussen beide straten is net geen negentig graden. Naar ontwerp van J.W.F. Hartkamp, die hier in de buurt wel vaker actief was, werd een gebouw neergezet met op de begane grond en eerste twee etages een coöperatieve bakkerij met daarboven een woonetage met zolderetage onder een combinatie van schilddak en plat dak. In de etages borduurde Hartkamp verder op de woningen aan de straat (drie ramen breed), maar paste hier dubbele Franse balkons toe. Ook afwijkend zijn de dakkapellen. Daartegenover staat dan de begane grond, die door de in- en uitgangen van het bedrijfsgedeelte een afwijkende indeling heeft. Relatief smalle toegangen tot woningen wisselen de brede bedrijfstoegangen af. Het geheel staat op de hardstenen plint waar vanuit grote oppervlakten baksteen te zien zijn. Dat baksteen is uitgevoerd in twee kleuren; enerzijds het doffe roodbruine, anderzijds meer rood getinte rondom gevelopeningen en figuratie onder de uitkragende daklijst. Die afwisseling is ook te zien in de ruimten onder de ontlastingsbogen met diagonaal metselwerk. Het geheel wordt afgewisseld door accenten van natuursteen in bijvoorbeeld sluitstenen.

Aan de zijde van de Van Alphenstraat zijn de woningen smaller van opzet (twee ramen). Op het oog vallen nog op de hoge schoorsteen op de hoek, die meters boven het dak uitsteekt, aan de Van Alphenstraat een poort voor een deelgebouw van slechts één bouwlaag en het glas-in-in-lood in de bovenlichten.

In later tijden werden de eerste en tweede etages omgebouwd tot woningen.

Het gebouw werd tot gemeentelijk monument (224014) verklaard niet alleen vanwege haar (eenvoudige) opzet. Het wordt gezien als teken van de socialistische invloed op de architectuur in de 19e-eeuwse ring, dat wil zeggen de ring wijken ten westen en zuiden van de Singelgracht. Ook het voormalig gebruik (coöperatieve bakkerij) is een teken van opkomend socialisme. Die bedrijfsvoering werd dan ook weer als typologisch gebruik mede genomen voor basis van die monument. Ten slotte werd meegenomen dat Hartkamp van belang is geweest binnen de architectuur van die ring. Het gebouw werd neergezet op verzoek van Amsterdamsche Coöperatieve Verbruiksvereniging Vooruit, verspreid over zeven percelen; de adressering aan de Van Alphenstraat was nog niet helemaal bekend (vermoedelijk 6-8). De bakkerij was een uitbreiding van het hoofdfiliaal aan de Da Costakade 129.

Zie de categorie Elisabeth Wolffstraat 47-55-Van Alphenstraat 6-8, Amsterdam van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.