Dirk Willemszoon
| Dirk Willemszoon | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Willemsz redt zijn achtervolger. Gravure van Jan Luyken in Het Bloedig Tooneel of Martelaers Spiegel der Doops-gesinde of Weereloose Christenen | ||||
| De informatie in deze infobox is afkomstig van Wikidata. U kunt die informatie bewerken. | ||||
| ||||
Dirk Willemszoon (Asperen — overleden 16 mei 1569; ook wel gespeld als Dirk of Durk Willemszn) was een Nederlandse martelaar en wederdoper die het meest bekend is omdat hij uit de gevangenis ontsnapte, maar zich vervolgens omdraaide om zijn achtervolger te redden - die door dun ijs was gezakt terwijl hij Willems achtervolgde - om vervolgens opnieuw gevangen te worden genomen en vermoord vanwege zijn overtuigingen.
Leven
Willemszn werd geboren in Asperen, Gelderland, Nederland. Hij werd als jonge man in Rotterdam herdoopt (wederdoper)[1] en verwierp daarmee de kinderdoop die destijds door zowel katholieken als gevestigde protestanten in Nederland werd beoefend en die hij eerder had ontvangen. Deze actie, en zijn blijvende toewijding aan zijn nieuwe geloof en de doop van verschillende andere mensen in zijn huis, leidde tot zijn veroordeling door de rooms-katholieke kerk in Nederland en de daaropvolgende arrestatie in Asperen op 9 mei 1569.[1] De naam Willemszn (vaak foutief weergegeven in latere publicaties als "Willems") is een afkorting van Willemszoon oftewel: Dirk, de zoon van Willem. Deze vorm van naamgeving was gebruikelijk in de 16e eeuw en nog langere tijd daarna. Op grond van de beschikbare archiefstukken van de feitelijke veroordeling van Dirk Willemszoon zijn veel van deze later toegevoegde misvattingen eenvoudig te weerleggen.
Willemszn werd op 9 mei 1569 gearresteerd en eerst vastgehouden in kasteel Waddestein te Asperen, waaruit hij ontsnapte (vermoedelijk geholpen door medestanders) met behulp van een touw. Hiermee kon hij zich van de kasteelmuur naar de bevroren gracht (ook wel "het Hondengat"genaamd) laten zakken. Een bewaker merkte zijn ontsnapping op en zette de achtervolging in. Willems kon het dunne ijs van de bevroren slotgracht, het Hondegat, oversteken. De achtervolgende bewaker met zijn zware curas en bewapening zakte echter door het ijs en schreeuwde om hulp, spartelend in het ijskoude water.[2] Willemszn kwam terug om het leven van zijn achtervolger te redden en werd hierdoor opnieuw opgepakt. Zijn voormalige achtervolger gaf te kennen Willems te willen laten gaan, maar de burgemeester (of de Schout) "herinnerde de achtervolger aan zijn eed", waardoor hij Willemszn toch gevangen nam.[1] Dirk Willemszn is hierna - tot zijn veroordeling en executie op 16 mei 1569 - opgesloten in de toren van de Grote (St. Catharina)kerk te Asperen die op de vierde verdieping een cel had.
Willemszn werd daarna vastgehouden totdat hij werd veroordeeld door de zeven schepenen van de stad Asperen onder aanvoering van de Schout van Gorinchem Gaspard Torck, die, onder verwijzing naar Willemszn '"koppig volharden in zijn mening", bevalen dat hij op 16 mei 1569 op de brandstapel zou worden verbrand en dat al zijn bezittingen in beslag zouden worden genomen "ten behoeve van Zijne Koninklijke Majesteit Filips II". Willemszn werd in Asperen geëxecuteerd, en omdat er die dag een sterke oostenwind stond, kreeg het vuur geen vat op het bovenlichaam van de veroordeelde, waardoor de marteling langer duurde. Er werd verteld dat de wind zijn geschreeuw helemaal naar het nabijgelegen Leerdam voerde, waar men hoorde dat hij meer dan zeventig keer dingen riep als "O Heer; mijn God", enz. De Schout te paard vlak bij was zo bedroefd door het lijden van Willemszn dat hij tegen een wachter zei: 'Geef die man een snellen dood.' Hoewel het niet bekend is of de wachter dit verzoek heeft ingewilligd maar een dergelijke handeling was niet ongebruikelijk bij publieke onrust bij de toeschouwers. Bekend is dat Willemszn daar uiteindelijk stierf, "met grote standvastigheid", en "nadat hij zijn ziel aan Gods handen had toevertrouwd".[1]
Nalatenschap
Tegenwoordig is Dirk Willemszn een van de meest herdachte martelaren onder de wederdopers, waaronder mennonieten en Amish,[3] en een volksheld onder de tegenwoordige inwoners van Asperen.[2] Een historisch drama gebaseerd op zijn leven – Dirk's Exodus – werd in 1989 geschreven door James C. Juhnke.[4] In 2018 werd een standbeeld van Dirk Willemszn onthuld in het Mennonite Heritage Village museum in Steinbach, Manitoba, Canada.[5]
In Asperen is er een straat naar hem vernoemd; Dirk Willemszstraat en kan het Dirk Willemszwandelpad bewandeld worden. In 2025 is er een boek over zijn levensperiode van 1566 tot 16 mei 1569 geschreven en gepubliceerd door de Vereniging Oud Asperen met als doel met de opbrengst hiervan een standbeeld te plaatsen voor Dirk Willemszn drijvend op het Hondegat naar de ets van Jan Luyken uit 1685
Externe links
- Martys Mirror entry
- Dirk Willemsz (overleden 1569) bij Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online
- www.oud-asperen.nl Dirk Willemszn zoon van Asperen
- 1 2 3 4 (en) Dirk Willems, A. D. 1569. www.homecomers.org. Geraadpleegd op 26 maart 2021.
- 1 2 (en) Oyer, John S., Compassion For The Enemy. The Mennonite Quarterly Review, Goshen College (1995). Geraadpleegd op 14 april 2010.
- ↑ (en) Unruh, Mark, A Story of Faith and the Flag: A Study of Mennonite Fantasy Rhetoric. Mennonite Life. Bethel College (September 2002). Gearchiveerd op 15 augustus 2018. Geraadpleegd op 15 december 2008.
- ↑ (en) Juhnke, James C. (1989). Dirk's Exodus: A Historical Drama, North Newton, Kansas.
- ↑ Dirk Willems Statue Unveiled at MHV. Steinbachonline. Geraadpleegd op 12 november 2018.