Diergezondheidsmonitoring

Diergezondheidsmonitoring is een systeem in Nederland voor het zo vroeg mogelijk opvangen van signalen over diergezondheid. De signalen zijn afkomstig veehouderijsector, dierenartsen, verwerkende industrie, onderzoeksinstituten en instanties die zich inzetten voor de volksgezondheid. Het is in 2002, op initiatief van de overheid en de veehouderijsector en in samenwerking met Royal GD (Gezondheidsdienst voor Dieren) opgezet.^[1]

De diergezondheidsmonitoring bestaat uit verschillende instrumenten zoals

• Veekijker en Helpdesk paard: een telefonische helpdesk over diergezondheid voor dierenartsen en veehouders
• Data-analyse
• Sectie op dode dieren die veehouders of dierenartsen naar GD hebben gestuurd
• Veterinaire Monitoring Pluimvee (VMP)
• Online Monitor varken
• Veterinaire Milieutoxicologie
• Prevalentieonderzoek: onderzoek naar de mate van voorkomen van (endemische) dierziekten
• Bewakingsprogramma’s

De diergezondheidsmonitoring is een systeem dat een aanvulling vormt op de bestaande meldplicht voor een aantal zeer besmettelijke dierziekten, zoals varkenspest, vogelgriep en mond-en-klauwzeer. De Nederlandse overheid en de veehouderijsector betalen gezamenlijk de kosten voor de uitvoering van de diergezondheidsmonitoring.

Diergezondheidsmonitoring is belangrijk voor het opsporen van uitbraken van bekende en onbekende dierziekten. Ook houden de overheid en veehouderijsector hierdoor beter zicht op trends en ontwikkelingen die van belang zijn voor de diergezondheid in Nederland.^[2] Voorbeelden zijn de uitbraken van blauwtong in Nederland en de ontdekking van het Schmallenbergvirus in 2011.

De monitoring draagt bij aan het beschermen van de gezondheid van zowel dieren als mensen, dierwelzijn en voedselveiligheid. Het systeem is ook belangrijk voor de Nederlandse export.^[3] Met de resultaten uit de monitoring kan de Nederlandse overheid aan de Europese Unie verplichte rapportages leveren en bewijzen dat Nederland 'vrij' is van bepaalde dierziekten.^[4]

Diergezondheidsmonitoring draagt ook bij aan het opsporen van zoönosen, infectieziekten die van dieren op mensen overgedragen kunnen worden, zoals tuberculose, Q-koorts of salmonellose. Organisaties uit de volksgezondheid en diergezondheid werken samen zodat op tijd maatregelen kunnen worden genomen bij zoönosen. Elke maand delen organisaties zoals de GD, GGD’s en Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) de resultaten uit monitoring van dier- en humane gezondheidszorg in het Signaleringsoverleg Zoönosen (SOZ). Het SOZ adviseert het Ministerie van Economische Zaken en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport als er verontrustende ontwikkelingen zijn die mogelijk maatregelen nodig maken.

Royal GD verzamelt en analyseert alle beschikbare informatie over diergezondheid en deelt de uitkomsten periodiek met onder meer het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, de veehouderijsector, dierenartsen, humane gezondheidszorg en omringende landen.^[5] Bij mogelijk (acuut) risico voor dier en/of mens, wordt direct contact opgenomen met de betreffende partijen.

De Europese regels om dierziekten te voorkomen en te bestrijden zijn vastgelegd in de Europese diergezondheidsverordening, de Animal Health Regulation (AHR). Deze verordening bepaalt dat elke lidstaat een systeem moet inrichten om aangewezen en opkomende (nieuwe) dierziekten bij landbouwhuisdieren en paarden te monitoren. De AHR is sinds 2021 van kracht. Sindsdien zijn de basismonitoring en de monitoringsprogramma’s voor het bewaken en opsporen van aangewezen dierziekten en relevante nieuwe ziekten, een wettelijke taak van de Nederlandse overheid. Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) heeft GD, als uitvoerder van deze monitoringsprogramma’s, aangewezen als rechtspersoon met een wettelijke taak.