Dictum (juridisch)

In adviezen van de Raad van State bij voorstellen van wet of voorstellen voor algemene maatregelen van bestuur is het dictum de conclusie van het advies. Het eindoordeel kent vier vaste formuleringen, waarmee wordt geadviseerd over de volgende stap. De dicta worden aangeduid met een letter: a tot en met d.^[1][2] Bij een voorstel van wet is het lichtste dictum een a-dictum. Dan maakt de Raad van State geen (inhoudelijke) opmerkingen bij het voorstel en wordt de indiener geadviseerd het voorstel in te dienen bij de Tweede Kamer. Bij een b-dictum heeft de Raad van State enkele opmerkingen waarmee geadviseerd wordt om rekening te houden voordat het voorstel wordt ingediend.

De twee zware dicta, c en d, adviseren de indiener om het wetsvoorstel niet in te dienen (d) of alleen als het voorstel wordt aangepast (c). Als de Raad van State de zware dicta toekent, wordt de reactie op het advies (het zogeheten nader rapport) opnieuw behandeld in de ministerraad.^[3] Consequentie van een zwaar dictum kan zijn dat het voorstel wordt ingetrokken.

Bij algemene maatregelen van bestuur hanteert de Raad van State gelijke dicta, alleen wordt dan niet geadviseerd om het voorstel in te dienen bij de Tweede Kamer, maar om het besluit al dan niet te nemen.^[4]

In een motie in de Tweede Kamer (of bijvoorbeeld een gemeenteraad) wordt het woord 'dictum' gebruikt om de uitspraak, oproep of verzoek te omschrijven. Meestal wordt een motie ingeleid met enkele overwegingen en constateringen, waarna de regering (of, in het geval van een gemeentelijke motie, het college van burgemeester en wethouders) wordt verzocht iets te doen. Dat verzoek wordt het dictum genoemd.^[5] Het dictum kan ook 'spreekt uit' zijn, dan heeft de motie geen consequenties voor het beleid.

Een bijzonder dictum geldt bij een motie van wantrouwen, het dictum is dan 'zegt het vertrouwen op in...'. Een bewindspersoon zal, als zo'n motie wordt aangenomen, moeten aftreden.