Diamantbeurs (Amsterdam)
| Diamantbeurs | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
| Locatie | ||||
| Plaats | Amsterdam-Centrum | |||
| Adres | Weesperplein 4A, 1018XA Amsterdam | |||
| Coördinaten | 52° 22′ NB, 4° 54′ OL | |||
| Status en tijdlijn | ||||
| Start bouw | 1910 | |||
| Gereed | 1911 | |||
| Verbouwing | In 1990 ingrijpend verbouwd met nieuwe dakopbouw | |||
| Oorspr. functie | Diamantbeurs | |||
| Architectuur | ||||
| Stijlperiode | art nouveau-architectuur | |||
| Bouwkundige informatie | ||||
| Architect(en) | Gerrit van Arkel | |||
| Aannemer(s) | M. Bakkeren | |||
| Prijzen en erkenningen | ||||
| Monumentstatus | rijksmonument | |||
| Monumentnummer | 518478 | |||
| ||||
De Diamantbeurs is een voormalige diamantbeurs, gelegen aan het Weesperplein, hoek Nieuwe Achtergracht, in Amsterdam.
Geschiedenis
Na 1870 beleefde Amsterdam een grote economische opbloei. De diamantindustrie bloeide door de aanvoer van diamant uit Zuid-Afrika (de 'Kaapse tijd' (1870-1876)). Van de joodse diamantbewerkers en diamanthandelaars wist een aantal blijvend aan de armoede van de oude Jodenhoek te ontkomen. Zij vestigden zich aan de Nieuwe Herengracht of staken de Muidergracht over om in de Plantage te gaan wonen.
Op 11 december 1898 werd de Vereeniging Beurs voor den Diamanthandel opgericht, en kreeg goedkering bij Koninklijk Besluit per 17 september 1889.[1] Het belangrijkste doel was de handel in diamanten te concentreren op een locatie en niet langer in café's wat toen nog gebruikelijk was. Een zaal werd gehuurd in het gebouw Casino aan het Waterlooplein. Op 1 mei 1911 liep het huurcontract af en werd niet verlengd. De Vereeniging besloot een eigen pand te bouwen.
Het ontwerp hiervoor werd geleverd door Gerrit van Arkel. Op 12 december 1910 werd de eerste steen gelegd. Het gebouw de Diamantbeurs werd vanaf mei 1911 in gebruik genomen, maar omdat niet alle werkzaamheden voltooid waren, was de officiële opening op 18 september 1911.
De grote beurszaal bevond zich op de parterre. Daarboven waren vergaderlokalen en kantoren. Het souterrain bood oorspronkelijk onderdak aan een kapperszaak, een kluis en een restaurant. De Incasso Bank had krediet gegeven voor de bouw en kreeg een eigen kantoor in het gebouw om de handelaren te faciliteren.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog lag de handel in diamant nagenoeg stil, in de beursgebouw werden Belgische vluchtelingen ondergebracht.[2] Na de oorlog nam de handel in diamant sterk toe, gebrek aan ruimte maakte een extra verdieping noodzakelijk. Architect Bréman kreeg hiervoor de opdracht.
De Tweede Wereldoorlog had een dramatische invloed, twee derde van de diamantbewerkers en- handelaren was omgekomen. Het was stil op de vloer van de handelszaal en veel kantoorruimte werd verhuurd aan partijen die niet actief waren in de diamanthandel. Het duurde tot 1952 voordat de eerste vrouw lid werd van de Vereeniging.[3]
In de middag van 12 februari 1956 brak er een grote brand uit in de Diamantbeurs.[4] Hoewel het pand gedeeltelijk moest worden afgebroken, gingen er dankzij de vuurvaste kluizen en het feit dat de meeste diamanten in de kelder lagen geen diamanten verloren. Het herstel duurde ruim een jaar.
De handelszaal werd tevens flink verbouwd, de ruimte met hoge plafonds werd nauwelijks benut. Er kwam een tussenverdieping en de grote boogramen, voor de goede lichtinval, in de buitengevel werden vervangen door kleine rechthoekige ramen.[5]
Begin 1987 ging de algemene ledenvergadering van de Vereeniging akkoord met de verkoop van het pand.[6] Eerder was al kenbaar gemaakt dat de beurs verhuisplannen had, het gebouw stond deels leeg en er moest veel geld worden uitgegeven om het aan te vernieuwen. De leden stemden voor de koop van een ander pand in Amsterdam-Zuidoost.
In 1990 is het gebouw ingrijpend gewijzigd waarbij onder meer een dakopbouw werd toegevoegd. Tussen 1990 en 2010 was in het gebouw de Dienst Milieu en Bouwtoezicht van de gemeente Amsterdam gevestigd. In 2004 is het gebouw ingeschreven in het Monumentenregister.
Het rijksmonument is in 2015 verworven door Sijthoff Media Groep en Zadelhoff.[7] De verkoper was Actiam, de vermogensbeheerder van de SNS Reaal.
In 2017 ondergaat de Diamantbeurs een transformatie naar ontwerp van Heyligers design + projects en ZJA Zwarts & Jansma Architecten. Het gebouw biedt dan onderdak aan Capital C, een centrum voor de creatieve industrie met kantoorruimtes, co-workspaces, event spaces, vergaderruimtes, pop-up galerie en een Grand Café.
De inrichting is in samenwerking met een selecte groep jonge Nederlands kunstenaars en top ontwerpers gedaan. De verbouwing werd in 2022 afgerond door plaatsing van het Peel Plaza van Gabriel Lester aan de kant van het Weesperplein.
Constructie
Boven de zijlichten van de parterre aan de Weesperstraat bevinden zich twee tegeltableaus; rechts een gevleugelde Mercuriusstaf met dubbele slang en links een slijpmolen met twee slijparmen en twee ingeklemde diamanten. De ingangstravee wordt afgesloten met een toren met een ronde met koper bedekte koepel. De strak gegroepeerde vensterreeksen zijn voorzien van grote ramen.
In de hal van de beurs bevindt zich een marmeren gedenksteen met daarop de tekst: De eerste steen van dit gebouw/is gelegd den 12den december 1910/door/Jhr.Mr.dr. A. Röell/Burgemeester van Amsterdam/aangeboden door BvND/architect v. Arkel/aannemer M. Bakkeren.
Beeldmateriaal
Het beursgebouw omstreeks 1918- Brand in de Diamantbeurs, 12 februari 1956
De beurs in juli 1983
Tegeltableaus van de beurs, gezien vanaf de Weesperstraat
Naslagwerk
- Lipschitz, Simone De Amsterdamse Diamantbeurs, Stadsuitgeverij Amsterdam (1990) ISBN 9062740472
Externe link
- De tekst van deze pagina, of een eerdere versie daarvan, is geheel of gedeeltelijk afkomstig van het bureau Monumenten & Archeologie (bMA) van de gemeente Amsterdam, http://www.bmz.amsterdam.nl/. Overname is toegestaan met bronvermelding.
- ↑ Lipschitz, p.46
- ↑ Lipschitz, p.62
- ↑ Lipschitz, p.94
- ↑ Felle brand in Diamantbeurs te A'dam richt grote schade aan. Twentsche Courant (13 februari 1956). Geraadpleegd op 11 november 2025.
- ↑ Lipschitz, p.106
- ↑ Diamantbeurs verlaat het Weesperplein. Trouw (26 februari 1987). Geraadpleegd op 11 november 2025.
- ↑ Sijthoff en Brouwershoff kopen pand Diamantbeurs van Actiam (23 januari 2015). Geraadpleegd op 11 november 2025.
