Den Hoorn (Zoetermeer)
| Buurtschap van Zegwaart, vanaf 1935 Zoetermeer | |
|---|---|
| Kerngegevens | |
| Gemeente | Zegwaart, vanaf 1935 Zoetermeer |
| Stadsdeel | Centrum |
| Wijk | Dorp |
| Coördinaten | 52° 3′ NB, 4° 30′ OL |
| Detailkaart | |
_1759.jpg) | |
| Uitsnede van de "Kaart van den geprojecteerde droog te maken Buitenwegschen polder in het ambacht van Zegwaard" uit 1759. Rechts de buurtschap Den Hoorn, links een deel van het dorp Zegwaart. | |
| Foto('s) | |
 | |
| Tekening in aquarel uit 1731 van Den Hoorn. Rechts is de Herbern Den Hoorn te zien. | |
 | |
| Den Hoorn op een ansicht in het begin van de 20e eeuw | |
Den Hoorn is een voormalig buurtschap in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, behorende bij het ambacht en later de gemeente Zegwaart en vanaf de fusie van beide gemeenten in 1935 bij Zoetermeer. Tegenwoordig is Den Hoorn niet meer als buurtschap te herkennen en is het volledig opgenomen in de Zoetermeerse buurt Dorp.
Buurtschap
In de middeleeuwen is de straat die nu Den Hoorn heet een verbindingsweg tussen verschillende bebouwingslinten aan de Broekweg en de Voorweg en de linten aan de Zegwaartseweg en de Rokkeveenseweg.[1] Op een kaart uit 1611 is de eerste bebouwing bij het kruispunt van de Zegwaartseweg en de Rokkeveenseweg te zien.[1] Dat kruispunt verklaart ook de naam van de buurtschap; de naam Hoorn komt het eerst op genoemde kaart voor en betekent hoek.[2]
In deel VII van de "Nederlandsche stad- en dorpbeschrijver" wordt Den Hoorn in 1799 door Rudolphus Bakker als volgt beschreven: "Men vind er een Buurtje van eenige Huizen, onder welke een Waagenmaakery, een Smitswinkel en een Herberg den Hoorn genaamd, gevonden word, en welke laatste bekend is door de veelvuldige Harddraaveryen die aldaar gehouden worden."[3] Verder vermeld Bakker, dat Den Hoorn, gelegen aan het einde van de Schinkelweg op de hoek van de Zegwaartseweg, 100 roeden (ongeveer 380 meter) buiten Zegwaarts Dorpsstraat lag.
Het bestaan van de herberg Den Hoorn wordt bevestigd in het Rechterlijk archief en Weeskamer Zegwaart, 1568 - 1812. Zo bevindt zich daar een stuk uit 1733 te vinden, waarin gesproken wordt over de "de naasting door Claes Jongenengel, echtgenoot van Aaltje van der Klaauw, van de herberg Den Hoorn te Zegwaart".[4] In hetzelfde archief is een stuk uit 1775 betreffende de "Afwikkeling onbeheerde boedel van Catharina Wessels, herbergierster aan Den Hoorn".[5]
In de reformatie speelt Den Hoorn en bescheiden rol; Als de remonstranten van Zegwaart na de dood van prins Maurits ook overdag mogen samenkomen, vinden die bijeenkomsten plaats in het scheepstimmerhuis van Cornelis Kruyning aan Den Hoorn. Dit duurt tot 1635, wanneer een woning voor de predikant gekocht kan worden aan de Dorpsstraat en daar ook een schuilkerk gebouwd kan worden.[6]
Einde als buurtschap
Tot aan het begin van de 19e eeuw verandert er weinig aan de buurtschap. Er komt af en toe een erf of een gebouw bij, maar tot na de Tweede Wereldoorlog blijven de huizen aan Den Hoorn een apart buurtschapje vormen met enkele winkels en ambachtsbedrijven.[7]
In 1962 kwamen de colleges van B&W van Den Haag en Zoetermeer met elkaar overeen, dat Zoetermeer een groeistad zou worden, om zo een bijdrage te leveren aan het woningtekort van Den Haag. Als onderdeel van de uitbreiding van Zoetermeer werd in 1958 begonnen met de bouw van de zeeheldenbuurt en oorlogsheldenbuurt.[8] Via de oorlogsheldenbuurt raakte Den Hoorn verbonden aan het oude dorp, waardoor het zijn karakter als buurtschap verloor. Tegenwoordig is Den Hoorn niet meer als buurtschap herkenbaar, maar de naam komt terug in de straat Den Hoorn en het ten oosten van Den Hoorn gelegen bedrijvengebied Hoornerhage.
Erfgoed
In Den Hoorn is slechts een monument te vinden. Aan Den Hoorn 4/4a vindt men een boerderij annex smederij uit 1858. De traditioneel gebouwde boerderij is het oudste bedrijfsgebouw van het voormalige buurtschap. Wagenmaker George Christiaan Sutherland uit ’s-Gravendeel liet de boerderij met een smederij erbij in 1858 bouwen. In 1887 werd Pieter van Bohemen eigenaar. Hij was brooddepothouder en liet de boerderij gedeeltelijk herbouwen. De boerderij is nu in zijn geheel woonhuis geworden. De smederij doet dienst als garage. In 1998 werd het complex op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst.
- Ronald Grootveld, Bouke Tuinstra, Ton Vermeulen (2002). Deez' beiden dorpen - Zoetermeer en Zegwaart in 1799 (pdf). Historisch Genootschap Oud Soetermeer, Zoetermeer. Geraadpleegd op 27 augustus 2025.
- van Horssen, Jorrit (november 2015). De archeologie van Zoetermeer - Een bureauonderzoek naar de prehistorie en de veertien archeologische monumenten in de gemeente Zoetermeer (pdf), 2de druk. Archeologie Delft in samenwerking met Sidestone Press, Leiden. Geraadpleegd op 27 augustus 2025.
- Patrick van Domburg, Ronald Grootveld (1999). Aan de rand van Den Hoorn : verslag van een opgraving te Zoetermeer. Historisch genootschap Oud Soetermeer, Zoetermeer. Geraadpleegd op 29 augustus 2025.
- 1 2 Van Horssen, p. 53
- ↑ Voogt, Vera, Wijk in Beeld: Dorp. www.zoetermeeractief.nl (10 februari 2024). Geraadpleegd op 29 augustus 2025.
- ↑ Grootveld et al., ongenummerd blad naast pagina i
- ↑ Stukken betreffende de naasting door Claes Jongenengel, echtgenoot van Aaltje van der Klauw, van de herberg Den Hoorn te Zegwaart. Rechterlijk archief en Weeskamer Zegwaart, 1568 - 1812 (1733). Geraadpleegd op 25 augustus 2025.
- ↑ Afwikkeling onbeheerde boedel van Catharina Wessels, herbergierster aan Den Hoorn. Rechterlijk archief en Weeskamer Zegwaart, 1568 - 1812 (15 februari 1775). Geraadpleegd op 26 augustus 2025.
- ↑ Tolerantie in de 17e eeuw – Geheugen van Zoetermeer (1000). Geraadpleegd op 29 augustus 2025.
- ↑ Van Domburg et al., p. 9
- ↑ Marcel van Winsen; Hugo van Velzen, Pieter Waijer, Margriet Panman, Uitbreiding dorp (pdf). Wijkbiografie p. 5. Gemeente Zoetermeer (mei 2023). Geraadpleegd op 29 augustus 2025.