Station Den Haag HS

Den Haag HS
De voorzijde van het station met het Stationsplein
De voorzijde van het station met het Stationsplein
Algemeen
Stationscode Gv
Aantal reizigers 31.212 (2024)[1]
Geschiedenis
Opening 6 december 1843
Stationsbouw
Architect(en) Dirk Margadant
Perrons 3
Perronsporen 5 (Sporenschema)
Spoorlijn(en)
Spoorlijn(en) Oude Lijn
Treindienst(en)
Treinvervoerder NS
European Sleeper
Overig openbaar vervoer
Vervoerders
-Tramvervoerder HTM
-Busvervoerder HTM & EBS
Tramlijn(en)  1   9   10   11   12   15   16   17 
Stadsbus(sen) 22 | 26 | 29
Streekbus(sen) 827
Nachtbus(sen) N5
Ligging
Land Vlag van Nederland Nederland
Plaats Den Haag
Coördinaten 52° 4′ NB, 4° 19′ OL
Station Den Haag HS (Nederland)
Station Den Haag HS
Officiële website
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Nederland

Station Den Haag HS (station Hollands Spoor) is het oudste spoorwegstation van de Nederlandse stad Den Haag. De naam is ontleend aan de vroegere Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HIJSM). Het is qua vervoersdrukte het tweede hoofdstation van Den Haag en is in tegenstelling tot station Den Haag Centraal geen kopstation. Alle treinen van en naar Leiden en Rotterdam en verder stoppen er.

Geschiedenis

Het eerste Station Den Haag Hollands Spoor, gebouwd in 1843.

Het station werd geopend in 1843 toen de Oude Lijn van de HIJSM vanuit Amsterdam van Leiden naar Den Haag werd doorgetrokken. In 1847 werd de lijn verlengd naar Rotterdam. Het station ligt in de Stationsbuurt, een wijk die zijn naam te danken heeft aan het station evenals het Stationsplein, dat dus niet bij het grotere Den Haag Centraal ligt. Met de term Hollands Spoor wordt dit station bedoeld, niet zozeer de spoorlijn of de voormalige spoorwegmaatschappij.

Het station werd buiten de bebouwde kom aangelegd. Daardoor kwam het te liggen op het grondgebied van Rijswijk. In 1843 werd dit Haags grondgebied, omdat Rijswijk niet bij machte was de bewaking van het station te kunnen garanderen met de twee veldwachters die Rijswijk destijds had. Den Haag moet daarvoor wel ten eeuwigen dage 400 gulden per jaar betalen. Inmiddels zijn dat euro's geworden, maar hetzelfde bedrag wordt nog steeds ieder jaar overgemaakt.[2]

Twee hoofdstations

In 1870 opende een ander bedrijf, de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij, een spoorwegstation voor de verbinding van Den Haag naar Gouda en Utrecht. Dit Rhijnspoorstation kwam aan een andere zijde van het centrum te liggen.

Sindsdien bestaat de situatie dat Den Haag twee hoofdstations heeft: Hollands Spoor en Rhijnspoor (later Staatsspoor, sinds 1973 Den Haag Centraal). De treinen van Amsterdam naar Rotterdam en verder, stoppen nog steeds op Den Haag HS en niet op Den Haag Centraal, omdat ze daar zouden moeten kopmaken. Dat deden alleen de nachttreinen. Deze stoppen sinds de dienstregeling van 2009 weer op station Den Haag HS, in plaats van station Den Haag Centraal.

Het oorspronkelijke stationsgebouw uit 1843 werd in 1891 vervangen door een nieuw gebouw naar een ontwerp van architect Dirk Margadant in de neorenaissance stijl, dat nog steeds in gebruik is. Tevens kwam de spoorbaan op een verhoogd niveau te liggen.

Koninklijke wachtkamer

Sinds 1893 heeft het station een koninklijke wachtkamer (met beeldhouwwerk van Atelier Van den Bossche en Crevels), die niet meer in gebruik is. Deze typisch 19e-eeuwse wachtkamer heeft een eigen luifel links van de hoofdingang. De koninklijke wachtruimte bestaat uit zeven vertrekken met een ruim trappenhuis en vestibule. Deze heeft een gefaseerde restauratie ondergaan van bijna tien jaar.[3]

Verbindingsbaan

Hollands Spoor in 1916.
De in de jaren '90 gesloopte ZHESM-aanbouw aan noordwestzijde; 4 maart 1991.

Daar de beide spoorwegbedrijven concurrenten van elkaar waren wilden zij absoluut niet samenwerken en dus ook geen treinen uitwisselen. Een verbindingsbaan tussen de twee lijnen was dan ook niet aan de orde. Maar in 1871 kwam die er toch, maar niet voor reizigers. Die moesten zich behelpen met een omnibus. Maar er waren ook maar weinig reizigers die van Delft of Leiden via Den Haag naar Gouda wilden. De Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij betaalde deze omnibus; de HIJSM weigerde mee te betalen. Ondanks het geruzie werd toen al gepleit voor één gezamenlijk station, maar het kwam er nooit.

Pas in 1896 gingen er reizigerstreinen rijden over de verbindingsbaan. Ook toen was het niet druk; in 1909 werd deze dienst gestaakt. Goederentreinen reden er nog tot in 1972. De oude baan, tussen de Eemstraat en de Zwetstraat, werd toen opgebroken en is nu een parkje.

In 1976 werd een nieuwe verbindingsbaan iets verderop in gebruik genomen; nu alleen nog voor reizigerstreinen.[4][5]

Elektrische treinen

Elektrische treinen kwamen in Den Haag HS vanaf 1908, toen de ZHESM-dienst naar Rotterdam Hofplein van start ging. In 1927 werd de treindienst op de Oude Lijn naar Leiden en Rotterdam elektrisch.

Hofpleinlijn

In 1907 kwam aan de noordzijde een uitbreiding tot stand voor de treinen van de in 1908 geopende Hofpleinlijn naar Rotterdam Hofplein en Scheveningen: twee kopsporen (spoor 7 en 8) en een overkapping met toegang vanaf de straat. In 1975 werd het eindpunt van deze lijn verplaatst naar het nieuwe Centraal Station. Spoor 8 werd al voor 1975 opgebroken, spoor 7 daarna. Midden jaren negentig werd tijdens de renovatie van het station ook de perronoverkapping boven de voormalige ZHESM-sporen gesloopt.

Brand

De overkapping na de brand in 1989.

In de nacht van 14 op 15 oktober 1989, kort na een restauratie, werd door een inbreker brand gesticht in de stationsrestauratie. De brand verwoestte het perrongebouw en een deel van de perronkap.[6] De perronkap werd later in historische staat hersteld, maar het perrongebouw alleen uitwendig. De oude stationsrestauratie die er in zat kwam niet terug. Het interieur werd ingericht tot een moderne wachtkamer.

21e eeuw

In 2010 vond een grondige renovatie van het monumentale perrongebouw plaats. Aan de Laak zijde kwam in 2020 een nieuwe entree na verlengen van de voetgangerstunnel.

In 2024 werden de in- en uitcheckpoorten verplaatst zodat ook spoor 1 alleen toegankelijk is na het inchecken. Er werd een nieuwe trap naar het perron aangelegd en er werd een lift gebouwd.[7] Eind september dat jaar opende de vernieuwde servicewinkel, vanaf toen gezamenlijk met HTM, alsmede een vernieuwde Starbucks. Het winkelaanbod werd uitgebreid met een AH to go.

Tramhalten en stationsomgeving

Den Haag HS, ingang Waldorpstraat.

Op het Stationsplein aan de voorzijde is een tramstation en aan de achterzijde in de Waldorpstraat liggen de bushalten.

Van oudsher is het station een tramknooppunt. De HIJSM wilde een eigen spoorverbinding met Scheveningen. In 1886 werd een stoomtramlijn geopend, de latere tramlijn 11. Deze stoomtram, en ook de latere lijn 11, had tot 1965 een eigen overdekt kopeindpunt naast het station maar kreeg toen een keerdriehoek bij de Jan Blankenstraat. In 1975 werd deze vervangen door de keerlus Zuylichemstraat, Oranjelaan en Stationsweg naast de andere tram- en meeste buslijnen die er hun standplaats hadden. Tegenwoordig is onder de kap een fietsenstalling. Deze stoomtram, en later elektrische tram, had tot 1985 een aansluiting op de treinsporen voor het goederenverkeer nabij de Wouwermanstraat.

Op het Stationsplein voor het station hebben sinds 1877 vele stadstramlijnen gereden. Nadat in 1864 de eerste paardentram in Nederland tussen het centrum en Scheveningen was gaan rijden, bereikte lijn A in 1877 als eerste het Stationsplein, en lijn B in 1880. In 1905-1906 werden dit de elektrische lijnen 1 en 2. Later gevolgd door andere lijnen.[8] Tussen 1925 en 1932 lagen er zes sporen naast elkaar. Tussen 1932 en 1976 waren het er vier.

In de loop der jaren passeerden hier: lijn 1 (1e) (tot 1927), 1 (2e) (sinds 2001), 2 (1e) (tot 1937), 4 (1919-1959), 4A (1947-1959), 6 (1906-1911), 8 (1926-2003), 9 (sinds 1920), 10 (3e) (1996-2013), 11 (sinds 1965), 12 (sinds 1911), 15 (2002-2003), 16 (sinds 1959), 17 (1e) (1924-1926), 17 (2e) (1927-1928), 17 (3e) (1959-1965) en 17 (5e) (sinds 1999).[9] Tot 1981 was er ook aan de noordzijde een krap bemeten busstation voor de NZH.

Op 13 juli 1996 is de tramtunnel onder de treinsporen ten westen van het station geopend waardoor nu veel tramlijnen rechtstreeks het station kunnen bedienen.[9] Een van de tramsporen naast de Parallelweg is verplaatst naar een viaduct naast de spoorweg. De trams naar HS die niet van de tramtunnel komen gaan nu kruisingsvrij over de sporen van en naar de tramtunnel heen. Op het Stationsplein werden in verband met de tramtunnel de tramperrons heringericht. De twee halteperrons richting tunnel (lijnen 1, 16 en 17) en Vrederust (lijn 9) lagen aan de oostkant van de hoofdingang terwijl de twee halteperrons in de stadsrichting aan de westkant van de hoofdingang gelegen waren.

Stationsplein met nieuw eilandperron met overkapping. Links HTM-tram 3134 op lijn 16.

Sinds 2018 zijn er twee eilandperrons. Aan de oostzijde voor de richting centrum ligt het perron voor de richting centrum, aan de westkant ligt het perron voor de richtingen tramtunnel en Vrederust.[10] De volgende tramlijnen hebben hier een halte: 1, 9, 10, 11, 12, 16 en 17.

De tramlijnen 11 en 12 hebben een eigen keerlus met een wacht- en vertrekhalte op het Rijswijkseplein. De lijnen halteren bij twee verschillende perrons van Station Hollands Spoor op het Stationsplein.

De verlengde voetgangerstunnel, geopend in 2020.

De gemeente heeft een herinrichtingsplan[11] goedgekeurd voor een "tophalte" op het Stationsplein. De Parallelweg heeft eenrichtingverkeer gekregen, en werd in 2020 afgesloten met pollers.[12] De enig overgebleven buslijn, buslijn 18 (nu 22) die nog bij het Stationsplein kwam (ooit kwamen er wel 12 buslijnen)[13] is verplaatst naar de achterkant van het station, bij buslijn 26, aan de Waldorpstraat. De wijk aan de stadskant van het station is de laatste tijd verloederd en de gemeente wil de hele wijk een opfrisbeurt geven. De onaantrekkelijke looproute naar de binnenstad is reeds verbeterd.

Aan de zuidkant van het station zijn er ruimtelijke ontwikkelingen: De Haagse Hogeschool, MegaStores, kantoorgebouwen, diverse horecagelegenheden met terras en een aantrekkelijk ingericht plein met waterpartijen. Bij het vroegere postsorteercentrum (dat zijn eigen sporen en laadperron had) is een sport- en winkelcentrum gekomen. Deze nieuwe wijk is vanaf de Waldorpstraat verbonden met het Stationsplein via een voetgangers- en fietserstunnel onder de treinsporen, die rechtstreeks toegang gaf via trappen naar de treinperrons. De oorspronkelijke voetgangerstunnel vanaf de hoofdingang naar de treinperrons is doorgetrokken naar de Waldorpstraat, waar eveneens een stationsentree is. De verlenging van de tunnel is in 2017 geplaatst[14][15] en op 28 september 2020 geopend.[16]

Er waren en zijn bezwaren tegen het feit dat daarbij de toegangen tot de perrons vanaf de eerder bestaande tunnel zijn gesloten (om het publiek langs winkels te geleiden, en mogelijk om geen extra ov-chipkaartpoortjes te hoeven plaatsen, en er ook geen ov-chipkaartpaaltjes te hoeven laten staan).[17][18][19] De trappen naar de fietstunnel zijn enkel te gebruiken als nooduitgang.[20]

Treinen

Het station wordt in de dienstregeling 2026 door de volgende treinseries bediend:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
450 European Sleeper (European Sleeper) Brussel-Zuid – Antwerpen-Centraal – Roosendaal – Rotterdam Centraal – Den Haag HS – Schiphol Airport – Amsterdam Centraal – Amersfoort Centraal – Deventer – Bad Bentheim – Berlin Hbf – Dresden Hbf – Praha hl.n. Stopt 2-3x per week. Stopt richting Brussel niet op Schiphol Airport en Den Haag HS.
1100 Intercity (NS) Den Haag Centraal – Den Haag HS – Delft – Rotterdam Centraal – Breda – Tilburg – Eindhoven Centraal Via HSL. Stopt niet in Schiedam Centrum en Rotterdam Blaak.
1400 Intercity (NS) Utrecht Centraal – Amsterdam Centraal – Schiphol Airport – Den Haag HS – Rotterdam Centraal Nachtnet. In beide richtingen stopt de eerste trein (in beide richtingen rond 1:30 uur) op Amsterdam Bijlmer ArenA. In de nacht van dinsdag op woensdag zijn er werkzaamheden aan de Westtak. Deze serie stopt dan niet op Schiphol Airport. Dat station wordt dan bediend door intercity 11400.
2200 Intercity (NS) Amsterdam Centraal – Amsterdam Sloterdijk – Haarlem – Leiden Centraal – Den Haag HS – Delft – Schiedam Centrum – Rotterdam Centraal – Dordrecht – Roosendaal – Vlissingen Vormt een halfuurdienst met series 2300 (tussen Amsterdam Centraal en Roosendaal) en 3600 (tussen Roosendaal en Vlissingen).
2300 Intercity (NS) Amsterdam Centraal – Amsterdam Sloterdijk – Haarlem – Leiden Centraal – Den Haag HS – Delft – Schiedam Centrum – Rotterdam Centraal – Dordrecht – Roosendaal – (Vlissingen) Rijdt na 20:30 uur en in het weekend niet tussen Roosendaal en Vlissingen. Vormt tussen Amsterdam Centraal en Roosendaal een halfuursdienst met serie 2200.
3200 Intercity (NS) Arnhem Centraal – Ede-Wageningen – Utrecht Centraal – Amsterdam Zuid – Schiphol Airport – Leiden Centraal – Den Haag HS – Delft – Rotterdam Centraal Stopt niet te Schiedam Centrum. Rijdt alleen van maandag tot en met donderdag tot circa 19:00.
3500 Intercity (NS) Dordrecht – Rotterdam Centraal – Schiedam Centrum – Delft – Den Haag HS – Leiden Centraal – Schiphol Airport – Amsterdam Zuid – Utrecht Centraal – 's-Hertogenbosch – Eindhoven Centraal – Helmond – Venlo Rijdt na circa 22:30, op zaterdagochtend tot circa 9:00 en op zondagochtend tot circa 10:00 niet tussen Dordrecht en Utrecht Centraal v.v.
5000 Sprinter (NS) Den Haag Centraal – Den Haag HS – Delft – Schiedam Centrum – Rotterdam Centraal – Rotterdam Blaak – Rotterdam Lombardijen – Dordrecht Rijdt niet na 20:00 uur en op zondag.
5100 Sprinter (NS) Den Haag Centraal – Den Haag HS – Delft – Schiedam Centrum – Rotterdam Centraal – Rotterdam Blaak – Rotterdam Lombardijen – Dordrecht
5200 Sprinter (NS) Den Haag Centraal – Den Haag HS – Delft – Schiedam Centrum – Rotterdam Centraal – Rotterdam Blaak – Rotterdam Lombardijen – Dordrecht Rijdt enkel van maandag tot en met donderdag tot circa 19:00 uur.

Sinds 11 december 2011 dient men voor reizen naar onder andere Den Haag Mariahoeve op station Den Haag Laan van NOI over te stappen.

Tram- en buslijnen

Aan de voorzijde van het station zijn perrons A/B en C/D eilandperrons waarbij bij halten B en D aan de linkerzijde van de trams wordt in- en uitgestapt (tweerichtingstrams).

De volgende tram- en buslijnen van HTM (en EBS (lijn 827)) stoppen op station Hollands Spoor:

Perron Lijn Bestemming Via Opmerkingen
Voorzijde van het station (Stationsplein)
A  1  Delft Tanthof Laakkwartier, Rijswijk, Hoornbrug, Broekpolder, Spoorzone Delft, Delft Station, De Hoven Passage
 10  Vrederust Laakkwartier, Spoorwijk, Station Moerwijk, Moerwijk, Winkelcentrum Leyweg, Morgenstond Rijdt alleen in de spits.
 11  Scheveningen Haven Schilderswijk, Haagse Markt, Transvaalkwartier, Regentessekwartier, Statenkwartier
 12  Den Haag Duindorp Schilderswijk, Haagse Markt, Transvaalkwartier, Valkenboskwartier, Bomenbuurt, Segbroek, Vogelwijk
B  9  Vrederust Zuiderpark, Moerwijk, Winkelcentrum Leyweg, Morgenstond
 16  Wateringen Laakkwartier, Spoorwijk, Station Moerwijk, Moerwijk, Winkelcentrum Leyweg, Morgenstond, Hoge Veld, Wateringse Veld
 17  Wateringen Laakkwartier, Spoorwijk, Plaspoelpolder, Rijswijk Station, Bogaard stadscentrum, Eikelenburg, Wateringse Veld
C  1  Scheveningen Noord Bierkade, Centrum, Kneuterdijk, Plein 1813, Javastraat, Vredespaleis, World Forum, Statenkwartier, Kurhaus
 10  Scheveningen Noord Bierkade, Centrum, Kneuterdijk, Plein 1813, Javastraat, Vredespaleis, World Forum, Statenkwartier, Kurhaus Rijdt alleen in de spits.
 11  Rijswijkseplein
 12  Rijswijkseplein
D  9  Scheveningen Noord Bierkade, Kalvermarkt-Stadhuis, Centraal Station, Malieveld, Koninginnegracht, Madurodam, Westbroekpark, Circustheater, Kurhaus
 16  Station Den Haag Centraal Bierkade, Kalvermarkt-Stadhuis
 17  Den Haag Statenkwartier Rijswijkseplein, Centraal Station, Korte Voorhout, Buitenhof, Centrum, Zeeheldenkwartier, Kunstmuseum
Achterzijde van het station (Waldorpstraat)
22 Rijswijk De Schilp Megastores, Laakkwartier, Rijswijk Station, Bogaard stadscentrum, Steenvoorde
26 Den Haag Kijkduin Megastores, Laakkwartier, Station Moerwijk, Zuiderpark, Leyenburg, Loosduinen, Ockenburgh
29 Station Rijswijk Megastores, Laakkwartier Rijdt alleen in de middagspits.
827 Honselersdijk Rijdt alleen in de ochtendspits (één rit)
22 Den Haag Duindorp Centraal Station, Centrum, Kneuterdijk, Plein 1813, Javastraat, Madurodam, Kurhaus, Scheveningen
26 Station Voorburg Binckhorst Rijdt in de avond en het weekend tot Station Hollands Spoor.
29 Den Haag Oude Waalsdorperweg Centraal Station, Malieveld, Benoordenhout, HMC Bronovo, Waalsdorperweg Rijdt alleen in de ochtendpits.
Halte Waldorpstraat/Station HS aan de Rijswijkseweg
 15  Station Den Haag Centraal Bierkade, Centrum, Buitenhof, Korte Voorhout
Nootdorp Laakkwartier, Rijswijk, Hoornbrug, P+R Hoornwijck, Ypenburg
Halte Rijswijkseplein/Station HS aan de Rijswijkseweg
N5 Ypenburg/Nootdorp/Delft Rijswijk, Ypenburg, Nootdorp, Pijnacker, Delfgauw, Delft Station Nachtbus, rijdt op vrijdag- en zaterdagnacht.

Ontwikkeling aantal reizigers

Het aantal door NS vervoerde reizigers (per gemiddelde werkdag) ontwikkelde zich sedert 2019 als volgt:

JaarAantal reizigers
201940.894
202018.530
202120.287
202229.974
202332.159
202431.212

Afbeeldingen

Zie de categorie Station Den Haag Hollands Spoor van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.