De Bazel (Amsterdam)

De Bazel
De Bazel gezien vanaf de Keizersgracht (2007)
Locatie
Plaats	Vijzelstraat
Adres	Vijzelstraat 32, 1017 HL Amsterdam
Status en tijdlijn
Start bouw	1919
Gereed	1926
Verbouwing	2007
Oorspr. functie	Hoofdkantoor NHM
Huidig gebruik	Stadsarchief
Huisvest	Stadsarchief Amsterdam, Werelderfgoed Podium, Nederlandsche Handel-Maatschappij
Bovengrondse etages	10
Bouwkundige informatie
Architect(en)	Karel de Bazel, A.D.N. van Gendt e.a.
Prijzen en erkenningen
Monumentstatus	Rijksmonument
Monumentnummer	46509
Portaal    Civiele techniek en bouwkunde

De Bazel is een gebouw uit 1926 aan de westzijde van de Vijzelstraat in Amsterdam (adres Vijzelstraat 32). Het strekt zich uit van de Herengracht tot de Keizersgracht. De Bazel diende achtereenvolgens als hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM), de Algemene Bank Nederland en de ABN AMRO Bank. Sinds 2007 is er het Stadsarchief Amsterdam gevestigd.

Het gebouw is vernoemd naar de architect Karel de Bazel en geldt als zijn belangrijkste werk. De sculpturen zijn van de hand van Joseph Mendes da Costa, Lambertus Zijl en Hendrik van den Eijnde. De glas-in-loodramen zijn naar het ontwerp van Antoon Derkinderen en afgemaakt door Joep Nicolas.

De Bazel werd in 1991 aangewezen als rijksmonument.

Met tien bouwlagen domineert het gebouw de omgeving van grachtenpanden die niet hoger komen dan vijf. Bovendien is het gebouw ongebruikelijk breed en langs de Vijzelstraat honderd meter lang.

Het betonskelet van het gebouw – ontworpen door Van Gendt – is bekleed met baksteen, afgewisseld met stroken graniet. In de plint is syeniet verwerkt. De massiviteit van het gebouw wordt getemperd door een aantal verticale terugsprongen in de gevelwand. Hoog boven de hoofdingang staan sculpturen van drie gouverneurs van Nederlands-Indië: J.P. Coen, H.W. Daendels en J.B. van Heutsz.

Het pand wordt over de volle hoogte doorsneden door twee lichtschachten. Deze vides met lichtkappen werden oorspronkelijk alleen onderbroken door een glazen tussenvloer op de derde verdieping. De open lichtschachten en de detaillering van het exterieur tonen verwantschap met het werk van de Amerikaanse architecten Frank Lloyd Wright en Louis Sullivan. Na de Tweede Wereldoorlog werden er vloeren in gelegd, maar bij de renovatie in 2006 zijn de lichtkoven weer in oude staat hersteld.

Vrijwel alle interieuronderdelen van het gebouw, zoals vloermozaïeken, luchtroosteromlijstingen, telefooncellen en de inrichting van de werkkamers, inclusief het meubilair, werden eveneens door De Bazel ontworpen. Hoewel veel in het interieur is gewijzigd, is onder meer de grote vergaderkamer op de derde verdieping in oorspronkelijke staat bewaard gebleven.

Aan elk uiteinde van het gebouw bevond zich op de begane grond aan de Vijzelstraat een winkel: rechts, op Vijzelstraat 30, een postzegelwinkel annex geldwisselkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij, en links, op Vijzelstraat 34, de Russell Pen Shop, een uit 1933 stammend winkeltje voor schrijfgerei en kantoorbenodigdheden, dat rond de renovatie van 2006 omgebouwd is tot de entree van de Stadsboekwinkel.

De Bazel werd gebouwd tussen 1919 en 1926. Architect Karel de Bazel overleed in 1923 en de bouw werd voortgezet en voltooid door zijn chef de bureau C. van de Linde, samen met ontwerper A.D.N. van Gendt. Vanwege de speklagen werd het oorspronkelijk De Spekkoek genoemd, naar de lekkernij.

In 1943 werd het gebouw tijdelijk geconfisqueerd toen er in de nacht van 26 op 27 april door een neerstortende bommenwerper brand uitgebroken was bij het Luftgaukommando Holland op de hoek Vijzelstraat en het Muntplein. In december werd het Kommando weer overgeplaatst naar Velp.

De Vijzelbank aan de andere zijde van de Keizersgracht werd rond 1970 gebouwd om de ruimteschaarste in De Bazel op te heffen. In 1974 werden de gebouwen verbonden met een vijftig meter lange voetgangerstunnel tussen De Bazel en de parkeergarage onder de Vijzelbank: de 'poentunnel'.^[1]

In 1999 vertrok ABN AMRO naar de Zuidas. De gemeente Amsterdam kocht daarop het pand om er, na een grondige renovatie door architectenbureau Claus en Kaan en restauratiearchitect Maarten Fritz, vanaf 2007 het Gemeentearchief in te huisvesten. Na de verhuizing kreeg het archief tevens een nieuwe naam: Stadsarchief Amsterdam. Sinds 7 augustus 2007 is het archief daar voor publiek geopend. Ook het Bureau Monumenten & Archeologie van de gemeente Amsterdam verhuisde naar het gebouw. Op 12 september 2007 vond de officiële opening plaats door koningin Beatrix.

• 
  De vergaderzaal met schilderijen aan de muur
• 
  De vergaderzaal met grote muurschilderingen
• 
  De grote lichthal, die dwars door het hele gebouw loopt
• 
  Gebrandschilderde glas-in-loodramen van Joep Nicolas (1989)
• 
  Hoofdingang (2006)
• 
  Ondergrondse schatkamer van de voormalige Nederlandsche Handel-Maatschappij (2008)
• 
  Lichtschacht met glazen dak (2005)
• 
  Sculpturen van Jan Pieterszoon Coen, Herman Willem Daendels en Jo van Heutsz, hoog boven de hoofdingang (2016)

• Hannah Schoch, Erik Mattie, Koopmansgeest. Open Monumentendag Amsterdam 2002. Uitgeverij Bas Lubberhuizen.

• Officiële website
• Stadsarchief Amsterdam
• Foto's van Gebouw De Bazel in de Beeldbank van het Stadsarchief Amsterdam

Zie de categorie De Bazel van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.