David van Hoogstraten

David van Hoogstraten
David van Hoogstraten
Persoonsgegevens
Geboortedatum	14 maart 1658
Geboorteplaats	Rotterdam
Overlijdensdatum	21 november 1724
Overlijdensplaats	Amsterdam
Geboorteland	Nederland
Opleiding en beroep
Beroep	arts, dichter, taalkundige
Erkenning en lidmaatschap
Werken in collectie	Nationaal Museum Paleis het Loo,[1] Het Scheepvaartmuseum[2]
Dbnl-profiel
Portaal    Literatuur

David van Hoogstraten (Rotterdam, 14 maart 1658 – Amsterdam, 21 november 1724) was een arts, dichter en taalkundige eind zeventiende, begin achttiende eeuw.

David van Hoogstraten, zoon van de uitgever, vertaler en dichter François van Hoogstraten en Hester de Koning, studeerde geneeskunde in Leiden en werkte vervolgens als arts in Dordrecht. In 1685 trouwde hij met Maria van Nispen (1663-1708). Zij kregen negen kinderen (vijf overleden op jonge leeftijd). Na hun trouwen werd Van Hoogstraten onderwijzer aan een Latijnse school in Amsterdam. In 1694 werd hij daar conrector tot hij in 1722, wegens lichamelijke klachten, eervol en met behoud van jaarwedde werd ontslagen. Twee jaar daarna viel hij in de mist in het water en overleed acht dagen later, 66 jaar oud.

David was een neef van de schilder Samuel van Hoogstraten en een broer van de dichter Jan van Hoogstraten.

David van Hoogstraten publiceerde een aantal werken op het gebied van de Nederlandse taalkunde. Het meest bekend werd hij met zijn woordenlijst waarin hij het geslacht van zelfstandige naamwoorden vastlegde. Hij gebruikte de werken van Vondel en Hooft om te bepalen welk geslacht aan een woord zou moeten worden toegekend. In 1704 publiceerde hij een Latijns-Nederlands woordenboek. Later in zijn leven begon hij Het Groot Algemeen Historisch, Geographisch en Oordeelkundig Woordenboek (10 delen), dat na zijn dood door anderen werd voltooid.

Naast de taalkunde hield Van Hoogstraten zich bezig met de letterkunde. Hij schreef een Nederlandse retorica (na zijn dood verschenen in 1725), verzorgde edities van werk van verschillende dichters en publiceerde zowel Latijnse als Nederlandstalige poëzie van zijn eigen hand.

Van Hoogstraten onderhield contacten met schrijvers als Joannes Antonides van der Goes, Joachim Oudaen, Petrus Francius, Arnold Moonen, Joannes Vollenhove en Gerard Brandt. Zijn beste vriend was Pieter Rabus, met wie hij ook gezamenlijk gedichten schreef. De Amsterdamse dichteres Katharyne Lescailje schreef een drempeldicht voor de uitgave van zijn gedichten (1696).

Op de Uitvaart van den Admiraal de Ruiter

Al d'aerde weent op dezen droeven dag.

Geheel Europe, aen 't schudden, voelt dien slag,

Die 't hart benaeut van allerhande volken.

Het naer gekerm verheft zich aen de wolken.

Betogen met een roukleed overal.

De vyand zelf beschreit dien zwaren val,

En eert het lyk, terwyl het door de baren

Naer 't vaderlant voorby zyn kust komt varen.

(Gedichten, p. 119)

• Vreugde-zang, op 's werelds af-leggen, van de jonge dochter Johanna Blezen, den 21 october 1672 (1672) (Digitale versie)
• Davidis van Hoogstraten Dissertatio epistolica de hodiernô medicinae statu ad virum doctissimum Nicolaum vander Kappen, medicinae doctorem (1683) (Digitale versie)
• Uitvaert van den heere Joannes Antonides van der Goes, arts ... Overleden te Rotterdam den 18 van Herfstmaend 1684 (1684) (Digitale versie)
• Egtzang op het huwelijk van den edelen, en welgeboren heere, mr. Gerard de Beveren, heere van Strevelshoek, enz. raed extraordinaris, mitsgaders advocaet fiscael van Indie, en president schepen der stad Batavia, en me-vrouwe, Anna Eling (1688) (Digitale versie)
• Engelands staatsveranderingen, vertoond in het leven van Jacobus den II. koning van Engeland, Schotland, Vrankryk en Yerland: ondermengd met de levens van Karel den I. en Karel den II. ... Alles voorzien met ... authentyke stukken en bewyzen ... (1690) Bevat ook: Declaratie van zyn Hoogheid Wilhelm Henrik ... behelsende de redenen die hem bewegen met de wapenen in het koningrijk van Engeland over te gaan (Digitale versie)
• Blyde inkomste van ... Willem den Derden ... (1691) (Digitale versie)
• Fabularum Æsopiarum libri V van Phaedrus (1699) (Digitale versie)
• Aenmerkingen over de geslachten der zelfstandige naemwoorden, ten dienst der taellievenden tot een proeve opgestelt (1700)
  (later getiteld: Lyst der gebruikelykste zelfstandige naemwoorden) (Digitale versie)
• Nieuw Woordenboek der Nederlantsche en Latynsche Tale, alles getrokken uit het gebruik, en de beste schryvers. Door S. Hannot. Vervolgens overzien ... door D. van Hoogstraten (1704) (Digitale versie)
• Ad venerabilem magistrum D. Joannem Gorallum Genevensem (Digitale versie)
• Het leven van Joachim Oudaen (ca. 1712) (Digitale versie)
• Oudaans Aanmerkingen over Q. Horatius Flaccus dichtkunst op onze tyden en zeden toegepast door A. Pels (1713) (Digitale versie)
• Beschryving der heidensche goden en godinnen, getogen uit de fabelschryveren en oude dichteren (1716) (Digitale versie)
• De fabelen van Gabriel Faerno (1718) (Digitale versie)
• Ad nobilissimos et amplissimos Reip. Amstelaedamensis consules ... (1722) (Digitale versie)
• Beginselen of kort begrip der rederykkunst, ten dienst der tael- en dichtlievenden opgestelt (1725) (Digitale versie)
• Byvoegsels behorende tot D. van Hoogstratens lyst der gebruikelykste zelfstandige naamwoorden, betekent door hunne geslachten. Door Gerardus Outhof (1733) (Digitale versie)
• Nederduitsch en Latijnsch woordboek (1736) (Digitale versie)

Poëzie

• P. Rabus en D. van Hoogstratens Rijmoeffeningen, bestaende in verscheide stijl en stoffe van vaerzen. Gepast op allerhande gelegentheden en voorvallen Rijmoeffeningen, bestaende in verscheide stijl en stoffe van vaerzen (1678) (Digitale versie)
• P. Rabus en D. van Hoogstraten Op de dood van den heere Joost van Vondel (1679) (Digitale versie)
• Het tafereel van Cebes den Thebaen afgemaelt (1683) (Digitale versie)
• Gedichten (1696) (Digitale versie)
• Davidis Hoogstratani Carmina (1700) (Digitale versie)
• Davidis Hoogstratani Poematum libri undecim (1710) (Digitale versie)
• Davidis Hoogstratani Poëmata (Latijnse poëzie) (1728).Editio ultima, prioribus longe auctior (Digitale versie)

Uitgave werk van andere dichters

• Aentekeningen over het Evangely van Mattheus door den heere Huig de Groot, koninglijken gezant; met het leven des schrijvers. Uit het Latijn vertaelt door David van Hoogstraten (Digitale versie)
• Aentekeningen over de brieven van den apostel Paulus aen die van Rome, Korinten, Galatie, Ephesen, Philippi, en Kolossen door ... Huig de Groot ... Uit het Latijn vertaelt door David van Hoogstraten (1693) (Digitale versie)
• Aentekeningen over de brieven van den apostel Paulus aen die van Thessalonica, Timotheus, Titus, Filemon, Hebreen door Huig de Groot. Uit het Latijn vertaelt door David van Hoogstraten (1694) (Digitale versie)
• P. C. Hoofts Mengelwerken, ten deele nooit te vooren gedrukt]. Uitgeg. door Geeraert Brandt; verb. en verm. door David van Hoogstaten. Amsterdam, 1704 (Digitale versie)
  • Jani Broukhusii Poematum libri sedecim. Amsterdam, 1711 (Digitale versie)
• Joachim Oudaans poëzy, : verdeeld in drie deelen ... Achter het derde deel komt het Leven van den dichter, beschreven door ... David van Hoogstraten. Amsterdam, 1712
  • (Eerste deel) (Digitale versie)
  • Tweede deel (Digitale versie)
  • Derde deel (Digitale versie)
• J. V. Broekhuizens Gedichten (1712) (Digitale versie)
• Gedichten. Joannes Antonides van der Goes. Amsterdam, 1714
• H. Dullaerts Gedichten. Amsterdam, 1719
• Treurspelen van Vondel (2 dln.). Amsterdam, 1719*

Vertalingen

• Vertalingen van diverse medische teksten uit het Latijn
• Brief van Jan. Abr. van Gehema ... van de ziekte gemeenelijk genoemt de Poolsche vlecht. Aen ... Kornelis Bontekoe .... Vertaelt door D. van Hoogstraten. M.D (1683) (Digitale versie)
• Redelyke heelkonstoeffening, of Heelkonstige aenmerkingen na de vaste gronden der waerachtige filozofie opgelost]. Vert. van: Praxis medico-chirurgica rationalis door ... Joan Muis ... ; en vert. David van Hoogstraten (1684-1685) * (Digitale versie)
• Aentekeningen (1685-1694), vertalingen van Hugo de Groots Annotationes op het Nieuwe Testament
• Ezopische fabelen van Fedrus, gevryden slaef des keizers Augustus. In Nederd. dicht vert. en met aenm. verrykt door D. van Hoogstraten (1704) uit het Latijn (Digitale versie)
• Cornelii Nepotis Vitae excellentium imperatorum. Notulis in usum studiosæ juventutis & locis parallelis illustratæ cura & studio Davidis Hoogstratani; accedunt duo indices, quorum prior est verborum & phrasium Nepotis, posterior eorum quæ in notis occurrunt (1706) (Digitale versie)
• Vier academische verhandelingen van het zaligmaekend geloof. Waerin desselfs voortbrenging, natuur, trappen en vrugten, nader opgeheldert ... worden. In 't Latyn opgestelt door Frederik Adolf Lampe ... ; in het Nederduits vertaald door David van Hoogstraten (1723) (Digitale versie)
• De historie en de zedeleer van't Oude Testament in't kort, zoo veel als't doendelyk is geweest, met de eyge woorden van de H. Schrifture voorgestelt van Isaac Louis Le Maistre de Sacy (1728) (Digitale versie)
• Het Roomsch kabinet van oudheden, bestaande in goden- en andere beelden ... die men vindt te Romen]. Uitgelegt en verklaart door Michiel Angelus de La Chausse; Uit het Latyn vert. door David van Hoogstraten (1731) (Digitale versie)
• Ezopische fabelen van Fedrus, gevryden slaef des keizers Augustus. In Nederduitsch dicht vertaelt en met aenmerkingen verrykt door D. van Hoogstraten (1739) (Digitale versie)

1. ↑ "Johan Willem Friso (1687-1711)"; collectie: Nationaal Museum Paleis het Loo; genoemd als: David van Hoogstraten; datum van uitgave: 1600; geraadpleegd op: 5 december 2021.
2. ↑ "Portret van Joannes Antonides van der Goes"; Collectie online Scheepvaartmuseum Amsterdam; inventarisnummer: A.5719(02); geraadpleegd op: 12 februari 2025; genoemd als: David van Hoogstraten.