David Fabricius

David Fabricius (ook David Faber Esensis) (Esens, 9 maart 1564 - Osteel, 7 mei 1617) was een theoloog, een belangrijk amateurastronoom en cartograaf. Hij ontdekte de variabiliteit van de ster Mira en was de vader van Johannes Fabricius, die in 1611 als eerste een wetenschappelijk artikel over zonnevlekken publiceerde.^[1][2][3]

David Fabricius werd in Esens geboren als zoon van een smid. Over zijn jeugd is niet veel bekend. Hij bezocht de Latijnse school in Norden en waarschijnlijk in Braunschweig. Hij vertelde later dat Heinrich Lampadius (overleden in Braunschweig in 1583) hem astronomie en wiskunde geleerd had. Daarna studeerde hij vermoedelijk korte tijd in Helmstedt en werd hij op als 20-jarige aan als protestants predikant in Resterhafe bij Dornum.

Vanaf deze tijd hield hij zich intensief bezig met de astronomie. Hij deed waarnemingen van de zon, de maan, sterren, planeten, kometen en het poollicht. Ook correspondeerde hij met vele belangrijke wetenschappers van zijn tijd, waaronder Tycho Brahe, Simon Marius en Johannes Kepler. Met de laatstgenoemde wisselde hij tussen 1601 en 1609 veertig brieven uit, waarin het hoofdzakelijk ging over de planeet Mars. Hij ondernam talrijke reizen en raakte bekend met belangrijke tijdgenoten. Tycho Brahe bezocht hij in 1598 in Wandsbek bij Hamburg, waar deze van 1597 tot 1599 verbleef, en op diens uitnodiging in 1601 in Praag .

Op 13 augustus 1596 (Gregoriaanse kalender) ontdekte David Fabricius als eerste de variabiliteit van de ster Omikron Ceti in het sterrenbeeld Walvis. Deze ster verandert zijn helderheid in een periode van ongeveer 331 dagen, waarbij hij in het maximum duidelijk zichtbaar is, maar in het minimum onzichtbaar wordt voor het blote oog. Wegens dit eigenaardige gedrag noemde hij de ster in brieven res mira ('iets prachtigs'). Sinds Johannes Hevelius heet hij Mira, de „Wonderbaarlijke“. Mira werd de naamgever van een hele klasse van langperiodieke veranderlijke sterren, de Mira-veranderlijken.

Behalve met de astronomie hield Fabricius zich bezig met meteorologie waarbij hij zijn waarnemingen van het weer opschreef in een „Calendarium“, dat bewaard gebleven is. Hij onderzocht een mogelijke invloed van de sterren op de luchtbewegingen op aarde.

In 1589 verscheen de door hem gemaakte eerste in Oost-Friesland gedrukte landkaart van Oost-Friesland met de titel "Nie und warhafftige Beschrivinge des Ostfreslandes".

Fabricius steeg in de gunsten van zijn toenmalige werkgevers en werd in 1603 overgeplaatst naar Osteel.

In 1611 keerde zijn zoon Johannes (de oudste van zeven zonen) terug van zijn studie in de stad Leiden en bracht een telescoop mee. Bij waarnemingen van de zon in februari 1611 merkte hij donkere vlekken op. Vader en zoon deden gezamenlijk waarnemingen en konden het bestaan van de vlekken zonder twijfel vaststellen. Uit de beweging van de vlekken op de zichtbare zonneschijf bepaalde David Fabricius de rotatieperiode van de zon. Weliswaar hadden Galileo Galilei in Pisa en Thomas Harriot in Londen al in het jaar 1610 vlekken op de zon waargenomen, en ongeveer gelijktijdig met Johannes Fabricius ook Christoph Scheiner in Ingolstadt, maar Johann Fabricius was de eerste die daarover een wetenschappelijk artikel schreef en publiceerde.

Het einde van David Fabricius is enigszins curieus en omgeven door geheimen. Zo zou hij kort voor zijn dood een preek gehouden hebben waarin hij beweerde dat hij een ganzen- en kippendief kende, maar dat hij diens naam niet wilde vertellen. Een zelf-vervaardigde horoscoop voorspelde onheil voor 7 mei 1617 en Fabricius bracht de dag in zijn huis door. 's Avonds dacht hij dat het gevaar voorbij was en maakte een wandeling. Daarbij werd hij door de boer Frerik Hoyer gedood met een turfschep. Hoyer voelde zich blijkbaar als dief blootgesteld en was daardoor woedend geworden. Hij werd wegens zijn daad ter dood gebracht door radbraken.

Tegenwoordig herinneren een monument op het kerkhof van Osteel en een gedenksteen van zandsteen aan de Sint-Matteüskerk in Resterhafe aan David Fabricius. De maankrater Fabricius is naar hem vernoemd.