Dambord van Adelson

Het dambord van Adelson is een optische illusie die in 1995 werd gepubliceerd door professor Edward H. Adelson van het Massachusetts Institute of Technology (MIT). De afbeeldingen tonen dambordpatronen met een laag contrast. Erbovenop staat een cilinder die een schaduw op het bord werpt. De velden A en B hebben dezelfde helderheid (luminantie), maar in onze waarneming zijn ze verschillend. De illusie maakt gebruik of misbruik van de kleurconstantie, het vermogen om de helderheid van een object te relateren aan die van de omgeving.

In de tweede afbeelding is in dezelfde grijstoon een verbinding gemaakt tussen de velden A en B, zodat blijkt dat de velden A en B inderdaad dezelfde kleur hebben; eventueel kan de rest van de afbeelding afgeschermd worden om het nog duidelijker te maken.

De illusie ontstaat doordat onze visuele waarneming rekening houdt met de schaduwwerking van de cilinder. Het visuele systeem interpreteert in het algemeen zoveel aspecten van een scène, dat het lastig is om de bijbehorende meetwaarden te raden. Mensen verschillen in de mate waarin ze dat kunnen, maar alleen onder gestandaardiseerde omstandigheden kan een ervaren waarnemer een schatting maken.

Als alleen de groene cilinder – de oorzaak van de schaduw – op het plaatje wordt afgeschermd, dan is al eenvoudig te zien dat de "donkere" velden niet allemaal even donker zijn.