Conventie van Oslo
• Johan Ludwig Mowinckel (Noorwegen, politicus, initiatiefnemer)
• Rolf Andvord (Noorwegen, delegatieleider)
• Christian Günther (Zweden, delegatieleider)
• Jan (Noorwegen, onderhandelaar)
• J.A. Nederbragt (Nederland, onderhandelaar)
• Rolf Andersen (Noorwegen, secretaris van de legatie)
• M. Suetens (België, onderhandelaar)
• Waerum (Denemarken, delegatieleider)
• Clan (Denemarken, kamerheer)
De Conventie van Oslo is een douaneverdrag uit 1930 om de invoertarieven niet te verhogen. Het werd op 22 december[1] ondertekend door Noorwegen, Zweden, Denemarken, België, Nederland en Luxemburg. In het verlengde hiervan werd in 1937 de Union Nordique opgericht, om de handel tussen de lidstaten te bevorderen.[2]
Benamingen
De Conventie van Oslo wordt ook aangeduid als Osloconventie en volgens de Engelse verdragstekst is het de Convention of Economic Rapprochement (Conventie voor economische toenadering).
De landen worden ook aangeduid als Oslogroep, Oslolanden of Oslostaten, maar die benamingen kunnen ook naar andere vormen van samenwerking uit die periode verwijzen, waarbij de samenstelling van de groep per beleidsterrein kon wisselen. Zo was er onder dezelfde naam overleg op het gebied van ontwapening, defensie en internationale politiek tussen Denemarken, Finland, Nederland, Noorwegen, Zweden, Zwitserland en vanaf 1937 ook België.[3]
Achtergrond en context
De Conventie van Oslo werd direct ingegeven door de Grote Depressie, de wereldwijde economische crisis die volgde op de beurscrash van New York in oktober 1929. De crisis verspreidde zich snel vanuit de Verenigde Staten naar Europa en de rest van de wereld, met desastreuze gevolgen: banken vielen om, de industriële productie kelderde en de werkloosheid nam dramatische proporties aan.
In een poging de eigen economie en werkgelegenheid te beschermen, grepen veel grote landen naar protectionistische maatregelen. Een sleutelmoment in deze ontwikkeling was de invoering van de Smoot-Hawley Tariff Act in de Verenigde Staten in juni 1930, die de importtarieven op duizenden producten drastisch verhoogde.
Dit leidde tot een kettingreactie van vergeldingsmaatregelen, waarbij andere landen eveneens hoge tariefmuren optrokken. Deze "beggar-thy-neighbor"-politiek (het versterken van de eigen positie ten koste van handelspartners) zorgde voor een spiraal van dalende wereldhandel, wat de economische crisis verder verergerde.
Voor kleinere, sterk op export gerichte landen zoals Nederland, België, Luxemburg en de Scandinavische landen was deze trend bijzonder schadelijk. Hun welvaart was in grote mate afhankelijk van een open en stabiel internationaal handelssysteem. De ineenstorting van de wereldhandel bedreigde hun economieën direct, waardoor zij genoodzaakt waren een alternatief te zoeken voor het wijdverbreide protectionisme. De Conventie van Oslo was een poging om gezamenlijk een front te vormen tegen deze trend.
Deelnemende landen
Bij de ondertekening in december 1930 waren de volgende landen betrokken:
- Noorwegen (gastheerland)
- Zweden
- Denemarken
- België
- Nederland
- Luxemburg
Finland sloot zich in 1933 aan, waarmee het aantal deelnemende landen op zeven kwam.
Voorgeschiedenis
Voorafgaand aan de Conventie van Oslo was eerder in 1930 al het Dutch-Scandinavian Economic Pact gesloten tussen Nederland, Denemarken, Noorwegen en Zweden. Dit was geen douane-unie, maar een raamwerk voor nauwere economische samenwerking, onderlinge consultatie en coördinatie van standpunten over handelspolitieke kwesties.
Het moest een dam opwerpen tegen verdere protectionistische maatregelen en tegen discriminerende praktijken in de wederzijdse handel. De Conventie van Oslo breidde deze samenwerking uit door ook België en Luxemburg bij het akkoord te betrekken.
Hoofdbepalingen
De Conventie van Oslo was geen ambitieus vrijhandelsverdrag dat bestaande tarieven afschafte, maar eerder een defensief akkoord. De kern van de conventie was gericht op het handhaven van de status quo en het voorkomen van verdere protectionistische escalaties tussen de lidstaten. De hoofdbepalingen kunnen worden samengevat in de volgende principes:
De Tariefbevriezing
De centrale bepaling van het verdrag was de zogenaamde standstill-clausule. De ondertekenende landen engageerden zich om de bestaande douanetarieven onderling niet te verhogen en geen nieuwe heffingen in te voeren. Dit principe creëerde een 'tariefbevriezing' (Engels: tariff truce), die een einde moest maken aan de onvoorspelbare en unilaterale tariefverhogingen die de wereldhandel in die periode kenmerkten. De verplichting was bedoeld om een stabiel en betrouwbaar handelsklimaat binnen de 'Oslo-groep' te garanderen.
De Notificatie- en Consultatieprocedure
De standstill-verplichting was echter niet absoluut. Mocht een land zich genoodzaakt zien om toch een tarief te verhogen of een nieuwe heffing in te voeren, dan was het verplicht een strikte procedure te volgen:
- Voorafgaande kennisgeving: Het land moest zijn voornemen ten minste 15 dagen van tevoren schriftelijk aan de andere verdragspartijen meedelen.
- Consultatie: Gedurende deze periode van 15 dagen kregen de andere lidstaten de gelegenheid om opmerkingen te maken, bezwaren te uiten of om een overleg te verzoeken. Dit mechanisme fungeerde als een "afkoelingsperiode" en bood een platform voor diplomatieke dialoog om handelsconflicten te vermijden.
Hoewel een land na deze procedure in theorie nog steeds een tariefverhoging kon doorvoeren, zorgde de verplichting tot overleg voor transparantie en diplomatieke druk om van protectionistische maatregelen af te zien.
Doel
Het achterliggende doel van deze bepalingen was tweeledig. Ten eerste was het gericht op interne stabiliteit. Het beschermen en bestendigen van de handelsstromen tussen de kleine, exportgerichte economieën van de 'Oslo-staten'. Ten tweede diende de conventie als een politiek signaal aan de rest van de wereld, met name aan grootmachten als de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk.
Het toonde aan dat een alternatief voor het escalerende protectionisme mogelijk was, gebaseerd op multilaterale samenwerking en overleg. De conventie was daarmee niet alleen een economisch, maar ook een principieel statement tegen de handelsoorlogen van de jaren dertig. Men sprak steun uit voor de economische initiatieven van de Volkenbond,[1] waar initiatiefnemer Johan Ludwig Mowinckel nauw mee verbonden was.
Einde van het verdrag
De Oslo-conventie werd beëindigd op 1 juli 1938. Deze beëindiging viel samen met de toenemende politieke spanningen in Europa en de aanloop naar wat later de Tweede Wereldoorlog zou worden. De verslechtering van de internationale betrekkingen en de opkomst van het nationaalsocialisme in Duitsland maakten verdere economische samenwerking tussen de betrokken landen praktisch onmogelijk.
- 1 2 DBNL, Kroniek van de 20ste eeuw [tot en met 1940, Carin Bouwmeester, Ed Delwel, Ton Mantoua, Anne Nippel, Katja Rotte, Sylvia Sassenus]. DBNL. Geraadpleegd op 26 augustus 2025.
- ↑ De conferentie voor een tariefbestand te Oslo, Het Vaderland, 18-12-1930.
- ↑ Jacobs, Guus J.M., ‘lk geloof niet, dat ooit ons Koninkrijk in een zóó gevaarlijken toestand is geweest als op dit oogenblik’ : Een studie naar de invloed van de crisisperiode in november 1939 op de strategische positionering van Nederland in de neutraliteitsperiode van de Tweede Wereldoorlog : Bachelorswerkstuk Geschiedenis Faculteit der Letteren Radboud Universiteit (1 augustus 2016). Geraadpleegd op 26 augustus 2025.
28-04-2016
