Commissie-Tsoeloekiani

Commissie-Tsoeloekiani
Voorzitter Tea Tsoeloekiani
Voorzitter Tea Tsoeloekiani
Voorzitter Tea Tsoeloekiani
Aantal openbare verhoren 143[1]
Tijdlijn
Datum aanvaarding 13 februari 2025
Datum instelling 5 februari 2025
Datum eindrapport 4 augustus 2025
Totale duur (dagen) 181
Resultaat
Eindrapport Conclusies[2]

De Tijdelijke onderzoekscommissie "Onderzoek naar de activiteiten van het regime en zijn politieke functionarissen in 2003-2012",[3] ook bekend als de "Commissie-Tsoeloekiani", is een orgaan dat tussen februari en augustus 2025 actief was in opdracht van het parlement van Georgië. De commissie stond onder leiding van Tea Tsoeloekiani, een prominent lid van de regerende Georgische Droom.

Media verwezen er ook naar als de "anti-UNM-commissie", om de intentie van de commissie aan te geven.[4] Verschillende oppositieleiders werden veroordeeld tot gevangenisstraffen voor hun weigering door de commissie ondervraagd te worden. Het werk van de commissie had als doel en leidde tot het indienen van een verzoek bij het Constitutioneel Hof om de belangrijkste oppositiepartijen ongrondwettelijk te verklaren en daarmee te verbieden.

Oprichting en doel

De tijdelijke commissie werd op 9 januari 2025 aangekondigd door regeringspartij Georgische Droom en op 5 februari 2025 door het parlement ingesteld voor initieel drie maanden en met een maximale termijn van zes maanden.[5] Er gold een wettelijke verplichting om mee te werken aan de commissie voor degenen die opgeroepen werden, met strafrechtelijke aansprakelijkheid als consequentie van het niet naleven hiervan.[6]

De taakstelling van de commissie was om het vermeende wangedrag en criminele of anti-statelijke activiteiten te onderzoeken van de regering van de Verenigde Nationale Beweging (UNM) van 2003 tot 2012, ten tijde van het presidentschap van Micheil Saakasjvili. De bevindingen van de commissie moesten de basis vormen voor gerechtelijke aanklachten.[5] Commissie-voorzitter Tsoeloekiani herhaalde de kern van haar taakstelling tijdens de tussenrapportage: "De conclusie moet een basis vormen om deze individuen, evenals hun huidige en toekomstige politieke formaties, uit te sluiten van deelname aan de politiek. Dit moet gebeuren – en Georgische Droom zal dit realiseren."[7]

Het onderliggende doel was om te komen tot het ongrondwettelijk verklaren en verbieden van de Verenigde Nationale Beweging en haar zogeheten satellietpartijen.[8] Georgische Droom had in de campagne naar de parlementsverkiezingen van oktober 2024 al herhaaldelijk opgeroepen tot een soort Neurenberg-tribunaal voor de Georgische oppositie.[9]

Ruim een maand na de start werd het mandaat van de commissie uitgebreid om ook de periode van 2012 tot het heden in ogenschouw te nemen, met betrekking tot de activiteiten van de Verenigde Nationale Beweging en in brede zin de oppositie, omdat volgens Georgische Droom de voormalige machthebbers na 2012 als oppositie doorgingen met anti-statelijke activiteiten.[10] De termijn van de commissie werd driemaal met een maand verlengd, tot de oorspronkelijk vastgelegde maximale termijn van zes maanden.[11]

Leden

De commissie kreeg bij oprichting een omvang van tien leden, waarvan vijf van Georgische Droom, twee van Volkskracht en een van de fractie Europese Socialisten.[6] Deze laatste twee groepen waren afsplitsingen van Georgische Droom, die na de boycot van de gehele oppositie de plek van parlementaire oppositie innamen en als pseudo-oppositie werden bestempeld.[12] Twee zetels in de commissie bleven vacant, maar waren bestemd voor oppositiepartij Voor Georgië. Deze partij boycotte weliswaar het parlement maar als enige oppositiepartij had zij haar zetels nog niet ingeleverd en kreeg dus een quotum in de commissie. In de eerste organisatorische vergadering werd Tea Tsoeloekiani tot voorzitter gekozen.[13]

Activiteiten

Om de vermeende gepleegde wandaden van de voormalige regering in kaart te brengen met betrekking tot een reeks van dossiers, belegde de commissie tientallen sessies waarin slachtoffers en voormalige bestuurders ondervraagd werden. De belangrijkste onderwerpen waren:[5]

  • Onderzoek naar beweringen van marteling en wijdverbreide zakelijke afpersing door de voormalige regering;
  • Illegale inbeslagname van mediakanalen van hun rechtmatige eigenaren;
  • De Russisch-Georgische Oorlog van 2008: de commissie hield de voormalige UNM-regering en oud-president Micheil Saakasjvili verantwoordelijkheid voor deze oorlog;
  • Onderzoek naar het gewelddadige politieoptreden bij demonstraties op 15 juni 2009 en op 26 mei 2011;

Daarnaast werd na het verbreden van de scope ook voormalig premier van Georgische Droom, Giorgi Gacharia, die in 2021 de partij verliet en in oppositie ging, ter verantwoording geroepen over een aantal zaken die onder zijn verantwoordelijkheid als minister van binnenlandse zaken en premier speelden:[14]

  • Politieoptreden bij de demonstraties van 20 juni 2019, de zogenaamde "Gavrilov-nacht", toen er gewelddadige protesten uitbraken naar aanleiding van het Russische Doema-lid Sergei Gavrilov die in de voorzittersstoel van het parlement een toespraak hield in het Russisch.
  • Een territoriaal conflict rond Zuid-Ossetië, waarbij Georgië de controle verloor over ongeveer vijf vierkante kilometer grondgebied bij het dorp Tsjortsjana, als gevolg van de reactie van Zuid-Ossetische en Russische troepen op het plaatsen van een observatiepost in augustus 2019 door de Georgische politie vlakbij de bezettingslijn.[15]

In de verbrede context werden ook de activiteiten van de oppositie in recentere jaren onderzocht, waaronder de vermeende actieve recrutering van lobbyisten tegen de zogeheten 'buitenlandse agent'-wet voor "desinformatiecampagnes".[16]

Conclusie

De commissie rondde haar werkzaamheden na precies zes maanden af met de oplevering van een ruim 470 pagina's dik rapport,[17] dat een maand later op 2 september 2025 aan het parlement werd gepresenteerd.[18][19] Het rapport veroordeelde scherp het bewind van de Verenigde Nationale Beweging dat regeerde in de periode 2004 tot 2012. Het hield deze regering onder leiding van president Micheil Saakasjvili verantwoordelijk voor grove mensenrechtenschendingen, zoals "systematische marteling en onmenselijke behandeling van gevangenen" en gaf haar de schuld van de oorlog met Rusland in augustus 2008.

Het rapport veroordeelde de Rozenrevolutie van 2003 als een "staatsgreep". De revolutie bracht de Verenigde Nationale Beweging en Saakasjvili aan de macht en was een direct voortvloeisel uit de parlementsverkiezingen van 2003. De commissie concludeerde tevens dat de "radicale oppositie", een term die Georgische Droom gebruikt om de pro-westerse oppositiegroepen aan te duiden, ook sinds de machtswisseling in 2012, toen Georgische Droom aan de macht kwam, "een cruciale belemmering vormt voor de totstandkoming van een gezond politiek systeem in Georgië" en dat zij samen met niet-gouvernementele organisaties werken aan het ondermijnen van de nationale belangen van Georgië.

Gevolgtrekking

In het verlengde van eerdere uitspraken en verkiezingsbeloftes in de campagne van de parlementsverkiezingen van 2024, gaven vertegenwoordigers van Georgische Droom, waaronder commissievoorzitter Tsoeloekiani en premier Irakli Kobachidze, aan dat de bevindingen zouden worden ingediend bij het Constitutionele Hof. Het doel hiervan was om de Verenigde Nationale Beweging en "gelieerde" oppositiepartijen ongrondwettelijk te verklaren en te verbieden, via een beroep op artikel 23.3 van de Georgische grondwet. Dit artikel bepaalt de ontoelaatbaarheid van partijen die de constitutionele orde, territoriale integriteit of onafhankelijkheid van Georgië schaden.[21]

Op 28 oktober 2025 kondigde parlementsvoorzitter Sjalva Papoeasjvili aan dat een zaak ingediend wordt tegen initieel de drie belangrijkste oppositiepartijen/groepen, namelijk de Verenigde Nationale Beweging, Achali (Coalitie voor Verandering) en Lelo. Andere oppositiepartijen die met deze drie gelieerd zijn, werden in eerst instantie te onbelangrijk en electoraal kansloos bevonden om te vervolgen, maar een toekomstige zaak werd niet uitgesloten. Dit betrof Strategie Agmasjenebeli, Girtsji – Meer Vrijheid, Droa, Europees Georgië, Federalisten en de Republikeinse Partij.[22][23]

Georgische Droom verwees in de juridische motivering onder andere naar pogingen van de oppositie "om de constitutionele orde van Georgië omver te werpen of met geweld te wijzigen" en de "inbreuk op de onafhankelijkheid of schending van de territoriale integriteit van het land". Dit zou onder meer hebben plaatsgevonden door middel van vermeende grootschalige mensenrechtenschendingen door het bewind van de Verenigde Nationale Beweging, het vermeende starten van de oorlog in 2008, pogingen van oppositiepartijen in de periode 2016-2024 om de resultaten van verschillende verkiezingen aan te vechten en "zes directe pogingen" tot een staatsgreep in de periode 2019-2024.[22] De Rozenrevolutie van 2003, in de ogen van Georgische Droom een staatsgreep, vond plaats na beschuldigingen van verkiezingsfraude die door ngo's waren vastgesteld.

De vierde oppositiepartij Voor Georgië werd vooralsnog ontzien, ondanks dat partijleider Gacharia geviseerd werd door de commissie. Parlementsleden van deze partij besloten in oktober hun parlementaire boycot van bijna een jaar te beëindigen. Ondanks aangescherpte wetgeving die ook het uitsluiten van individuele burgers van politieke activiteiten, inclusief stemrecht, mogelijk maakte werd nog afgezien van deze maatregel.

Opgeroepen personen en naleving

De commissie sprak met in totaal 139 personen, waaronder slachtoffers, betrokkenen bij onder andere de Russisch-Georgische Oorlog en voormalige functionarissen, van wie sommigen prominente oppositieleiders zijn. Het merendeel van de oppositieleden weigerde ondervraagd te worden. Zij werden hiervoor strafrechtelijk vervolgd en gevangengezet. Bekende personen die werden opgeroepen waren onder andere:

  • Giorgi Gacharia: voormalig minister van Binnenlandse Zaken en premier van Georgische Droom. Sinds 2021 leider van de oppositiepartij Voor Georgië. Kwam als enige van de oppositie opdagen met als uitdrukkelijke motivering om de aantijgingen voor het publieke oog te weerleggen en werd als een van de weinigen tweemaal opgeroepen;
  • Nika Gvaramia: vooraanstaand oppositieleider (Achali). Voormalig directeur regeringskritische tv-zenders en voormalig vice-procureur-generaal en minister van justitie in 2007-2008;
  • Mamoeka Chazaradze en Badri Dzjaparidze: zakenmannen en leiders van oppositiepartij Lelo voor Georgië. Werden beschuldigd van zakelijke afpersing in de periode 2003-2012;
  • Giorgi Vasjadze: leider van oppositiepartij Strategie Agmasjenebeli, vice-minister van justitie in 2010-2012;
  • Zoerab Dzjaparidze: leider van oppositiepartij Girtsji – Meer Vrijheid, voormalig parlementslid van UNM.
  • Nika Melia: vooraanstaand oppositieleider (Achali) en voormalig partijleider van Verenigde Nationale Beweging (2020-2023), beschuldigd van aanzetten tot bestorming parlement in de zogeheten Gavrilov-nacht van 2019.
  • Irakli Okroeasjvili: voormalig minister van defensie in 2004-2006 en verschillende andere functies.

Met uitzondering van Gacharia, weigerden alle oppositiepolitici voor de commissie te verschijnen, omdat ze het parlement gevormd na de betwiste verkiezingen van 26 oktober 2024 als onwettig bestempelden en daarmee ook de commissie.[24]

Vervolging

Verschillende oppositieleiders en voormalige politici werden vanaf juni 2025 veroordeeld tot gevangenisstraffen van zeven of acht maanden voor hun weigering voor de commissie te verschijnen. Daarnaast kregen ze een verbod van twee jaar op het bekleden van een openbare functie. Een aantal zaten al in voorarrest, omdat ze hadden geweigerd hun borgtocht te betalen.

Tsoeloekiana stelde stapeling van zaken in het vooruitzicht voor de veroordeelden als ze ook vanuit de gevangenis zouden weigeren voor de commissie te verschijnen.[27]

Controverses en kritiek

De commissie is omgeven met controverse en kreeg binnenlandse en buitenlandse kritiek:

  • Critici beschuldigden de commissie ervan politiek gemotiveerd te zijn, niet gericht op neutrale waarheidsvinding, maar als politiek wapen tegen de voormalige regeringspartij Verenigde Nationale Beweging en de bredere (pro-westerse) oppositie in het algemeen, die Georgische Droom ziet als satellieten ervan.[30]
  • Het uitbreiden van het mandaat om politici en hun acties na 2012 te onderzoeken voedde bezorgdheid dat elke huidige of voormalige dissident het doelwit zou kunnen worden.[30]
  • De bevindingen kunnen dienen om de publieke opinie voor de verkiezingen te beïnvloeden, door misstanden van politieke tegenstanders uit het verleden op te rakelen en zo oppositiepartijen te delegitimeren met als uiteindelijk doel hen de deelname aan verkiezingen te ontzeggen, te beginnen met de lokale verkiezingen van 4 oktober 2025.[8]
  • Georgische mensenrechtenorganisaties hebben kritiek op de vervolging van oppositiepolitici omdat ze weigerden te verschijnen voor de commissie. Het consequent opleggen van gevangenisstraffen in plaats van boetes voor niet-naleving wordt als disproportioneel beschouwd, ook het opleggen van voorarrest in plaats van een borgtocht. De Georgische Vereniging van Jonge Advocaten (GYLA) betoogde dat de weigering voor de commissie te verschijnen niet als een strafbaar feit kan worden aangemerkt.[31]
  • Europese en Amerikaanse politiek leiders uitten zware kritiek op de vervolging van oppositiepolitici in de context van de commissie en noemden dit onder andere een "ongekende aanval op de Georgische democratie". De commissie en haar vervolgacties worden gezien als een volgende stap van de democratische erosie in Georgië en haar autocratisering.[32]

Referenties

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.