Cluster Velsen

Cluster Velsen
Velsen 1-9, ontwerp van A.H. van Rood
Ligging
Land	Nederland
Locatie	Velsen
Coördinaten	52° 28′ NB, 4° 38′ OL
Techniek
Primaire brandstof	Hoogovengas
Secundaire brandstof	Aardgas
Windmolens
Aantal	9 stoomturbines, 1 gasturbine
Operationeel
Begin bouw	1931
Inbedrijfname	1974 (Velsen 24) 1986 (Velsen 25)
Stillegging	2002 (Velsen 24)
Eigenaar	TATA Steel Nederland
Website	Officiële website

Het Cluster Velsen is een groep elektriciteitscentrales van TATA Steel Nederland nabij de Nederlandse plaats Velsen-Noord in de Noord-Hollandse gemeente Velsen.^[1]

De eerste centrale in IJmondregio was die van de Kennemer Electriciteit-Maatschappij (K.E.M.) te IJmuiden uit 1914. Deze werd echter in 1921 alweer gesloten, nadat het Provinciaal Elektriciteitsbedrijf van Noord-Holland (P.E.N.) de K.E.M. had overgenomen. De K.E.M. had in IJmuiden nog een tweede centrale, die van 1921 tot en met 1931 door de P.E.N. in gebruik was.

In 1931 werd de eerste centrale (Velsen 1 t/m 9) in Velsen-Noord gebouwd, die bedoeld was om hoogovengas uit de daar gevestigde Hoogovens te verstoken, een relatief laag-calorisch bijproduct van de staalproductie. De Hoogovens nam zelf weer een groot deel van de opgewekte elektriciteit af bij het P.E.N. Deze centrale werd ontworpen door A.H. van Rood, destijds chef van de bouwkundige dienst van Hoogovens, en wordt beschouwd als een van diens belangrijkste werken. Als belangrijke inspiratiebron voor de centrale diende de elektriciteitscentrale Klingenberg te Berlijn. Het grondplan van de centrale in Velsen was zo opgezet dat er later eenvoudig een tweede, identieke centrale naast kon worden geplaatst, die inderdaad begin jaren vijftig is gebouwd naar ontwerp van H.T. Zwiers. (Velsen 13 t/m 20) Van de eerste centrale te Velsen is thans alleen nog het schakelgebouw overgebleven.

In 1964 werd Velsen 21 t/m 23 gebouwd. Na de bouw van de Velsen 24 in 1974 gingen de eenheden Velsen 9 t/m 20 definitief uit bedrijf.^[2]

Na de bouw van de Velsen 25 in 1987 gingen Velsen 21 t/m 22 in 1989 uit bedrijf. In 1988 werden de PEN en de PEGUS samengevoegd tot de UNA. In 1992 ging Velsen 23 uit bedrijf. In 1997 werd de IJmond 01 op het terrein van Hoogovens in gebruik genomen. In 1999 werd UNA gekocht door het Amerikaanse Reliant Energy, waarmee UNA het eerste bedrijf in Nederland was dat in buitenlandse handen was. In 2003 verkocht Reliant de UNA aan Nuon, Nuon op zijn beurt werd in 2009 overgenomen door het Zweedse Vattenfall. Per 1 januari 2026 zijn de Velser centrales eigendom van TATA Steel Nederland.^[3]

De huidige centrale bestaat uit drie eenheden:

• 
  Velsen 25 en Velsen 24
• 
  Velsen 24 en Velsen 25
• 
  Velsen 25

• Witte Theater, de oude energiecentrale van de K.E.M. Die door de eerste centrale van Cluster Velzen werd vervangen.