Clitocybe

Clitocybe
Nevelzwam
Taxonomische indeling
Rijk: Fungi (Schimmels) Stam: Basidiomycota (Steeltjeszwam) Klasse: Agaricomycetes Onderklasse: Agaricomycetidae Orde: Agaricales (Plaatjeszwam) Familie: Tricholomataceae (?)
Geslacht
Clitocybe (Fr.) Staude (1857)
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Clitocybe op Wikispecies
Portaal    Biologie Schimmels

Clitocybe is een geslacht van schimmels behorend tot de familie Tricholomataceae. De typesoort is de nevelzwam. Ze leven saprotisch, door bodemresten te ontbinden.

Clitocybe bevat soorten met kleine tot zeer grote vruchtlichamen. Het kleurenspectrum varieert van overwegend wit via grijs tot vleesroodachtige en vleesbruine tinten. De hoeden hebben een trechtervorm. De rand is aanvankelijk gekruld. Het oppervlak kan droog en glad zijn, fijn vervilt, fijn geschubd of gematteerd. Hygrofane hoeden vertonen een doorschijnende golving. Aan de onderzijde zijn er overwegend zwakke tot duidelijk aflopende lamellen. De lamellen zijn dun, ongevorkt en smal. Het kleurenpalet varieert van wit tot crème tot grijsbruin. De sporenprint is wit, crème tot roze van kleur. De meestal centrale en cilindrische steel heeft een stevige tot elastische consistentie. Het is nauwelijks broos, vlezig zacht, maar niet kraakbeenachtig. De altijd droge stamschors is kaal, vezelig of mat. Het onderste uiteinde van de steel is vaak viltig ruig, bevat substraatdeeltjes en kan eindigen in wortelachtige rhizomorfen. Het vlees, dat zelden verkleurt, is zacht maar niet leerachtig of taai.

Sommige soorten van het geslacht Clitocybe zijn eetbaar, maar vele zijn (soms zeer) giftig. Ze bevatten onder andere het neurotoxine muscarine.

Clitocybe werd oorspronkelijk voorgesteld door Elias Magnus Fries in 1821 als een stam in het geslacht Agaricus. Friedrich Staude verhief het tot generieke status in 1857.

Moleculaire studie heeft aangetoond dat het geslacht polyfyletisch is: veel leden zijn schijnbaar verre verwant aan andere schimmels, zoals de paarse schijnridderzwam, nu bekend als Clitocybe nuda.

Aangezien C. nebularis de typesoort is, zullen degenen die er het verst mee verwant zijn in de toekomst waarschijnlijk opnieuw worden geclassificeerd. In een artikel uit 2003 stelde de Finse mycoloog Harri Harmaja voor C. geotropa en twaalf andere Clitocybe-soorten af te splitsen in een nieuw geslacht Infundibulicybe op basis van sporeneigenschappen. Zijn C. clavipes werd later overgebracht naar het geslacht Ampulloclitocybe door Redhead en collega's, die geslachtsnaam voorrang had op Harmaja's voorgestelde Clavicybe. Andere voormalige Clitocybe-soorten zijn ondergebracht in de geslachten Atractosporocybe, Leucocybe en Rhizocybe.

• 
  Clitocybe agrestis
• 
  Clitocybe alexandri
• 
  Clitocybe amarescens
• 
  clitocybe clavipes
• 
  Clitocybe candicans
• 
  Clitocybe costata
• 
  Clitocybe fragrans
• 
  Clitocybe geotropa
• 
  Clitocybe gibba
• 
  Clitocybe glareosa
• 
  Clitocybe houghtonii
• 
  Clitocybe irina
• 
  Clitocybe inornata
• 
  Clitocybe marginella
• 
  Clitocybe metachroa
• 
  Clitocybe nebularis
• 
  Clitocybe odora
• 
  Clitocybe phaeophthalma
• 
  Clitocybe phyllophila
• 
  Clitocybe rivulosa
• 
  Clitocybe sinopicus
• 
  Clitocybe subcordispora
• 
  Clitocybe truncicola
• 
  Clitocybe vibecina

In Europa zijn ongeveer 50 soorten bekend, waaronder: