Chromeornis
Chromeornis is een geslacht van vogels, behorende tot de Enantiornithes, dat tijdens het vroege Krijt leefde in het gebied van het huidige China. De enige benoemde soort is Chromeornis funkyi.
Vondst en naamgeving
Het Shandong Tianyu Museum of Nature verwierf een fossiel van een vogel, gevonden bij Lamadong in Liaoning. Bij een bezoek merkte paleontologe O'Connor dat het een nieuwe soort betrof.
In 2025 werd de typesoort Chromeornis funkyi benoemd en beschreven door Jingmai Kathleen O’Connor, Wang Xiaoli, Alexander Clark, Kuo Peichen, Ryan Davila, Wang Yan, Zheng Xiaoting en Zhou Zhonghe. De geslachtsnaam combineert het Grieks ornis, "vogel", met Chromeo, een elektrofunkgroep die volgens O'Connor "net als de vogels mooie muziek maakt". De soortaanduiding verwijst weer naar de funky muziekstijl. Niet werd uitgelegd waarom er een genitief enkelvoud ~i achter geplaatst werd, die gebruikelijk is bij de namen van personen. Omdat de naam gepubliceerd werd in een elektronisch tijdschrift, zijn Life Science Identifiers nodig voor de geldigheid ervan. Deze zijn A3A5E6C9-9352-4235-A90C-A30466F60F4D voor het geslacht en 2741EE88-74BF-4FED-BCD1-81E45DE2C545 voor de soort.
Het holotype, STM7-156, is gevonden in een laag van de Jiufotangformatie die dateert uit het Aptien, zo'n 120 miljoen jaar oud. Het bestaat uit een plaat en tegenplaat van een platgedrukt in verband liggend skelet met schedel. Alleen het bekken en de linkertenen ontbreken grotendeels. Weke delen en veel van het verenkleed zijn bewaard gebleven. Daarnaast liggen er veel gastrolieten naast de nek. Het betreft een volwassen individu.
Beschrijving
Grootte en onderscheidende kenmerken
Chromeornis is een vrij kleine soort met een spanwijdte van zo'n twintig centimeter en een geschat gewicht van 33,5 gram.
De beschrijvers gaven een unieke combinatie van op zich niet unieke kenmerken aan. Het dentarium van de onderkaak is recht. Het borstbeen heeft licht uiteenstaande buitenste trabeculae met asymmetrische waaiervormige verbredingen aan hun uiteinde en korte tussenliggende trabeculae. De hand is korter dan het opperarmbeen. De eerste vinger, die de alula draagt, is kort met een kleine handklauw. Bij de tweede vinger heeft het tweede kootje de helft van de lengte van het eerste kootje. Het dijbeen is recht.
Skelet
De schedel is ruim drie centimeter lang. De snuit is zeer spits met vermoedelijk vier tanden in de praemaxilla die breed zijn aan de basis, taps uitlopen aan het spits en naar achteren gebogen zijn. Het bovenkaaksbeen is tandeloos. De onderkaak is vooraan spits, met een rechte onderrand. Het dentarium draagt minstens drie tanden. De arm is matig lang.
De buitenste trabeculae reiken niet verder dan het zwaardvormig uitsteeksel. De tussenliggende uitsteeksels zijn nog veel korter. De derde voetklauw is de langste.
Weke delen en verenkleed
Wellicht is het oog bewaard in de vorm van een zwarte afdruk in de oogkas. De vleugel bewaart wellicht een postpatagium als huidafdruk wat pas eerder aangetoond is in vier fossielen. Het dijbeen lijkt licht gespierd wat wellicht samenhangt met een smal bekken. De kuit is als een drumstick bewaart, wat de verwachte vorm is maar slechts zelden echt is gevonden. De pygostyle toont geen zwellingen aan de basis van de staartveren.
Onder de rechtervleugel liggen lange en smalle veren, niet de rectrices.
Gastrolieten
Langs het geheel van de halswervels is een grote en dichte massa van gastrolieten te zien, zo'n achthonderd steentjes. Ze zijn relatief groot. De aard van deze opeenhoping is raadselachtig. Het gaat niet om maagstenen of stenen in de voormaag of stenen in een krop, welke overigens ook nooit bij Enantiornithes zijn aangetoond. Het lijkt of ze in de slokdarm aanwezig waren maar kunnen daar geen bekende functie hebben gehad. De beschrijvers opperen voorzichtig dat het dier de stenen als een ziekelijk gedrag ingeslikt heeft en daarna poogde in één keer uit te spuwen waardoor de slokdarm geheel blokkeerde en het individu eraan overleed, bij voorbeeld door verstikking.
Fylogenie
Chromeornis is in de Longipterygidae geplaatst, als zustersoort van Longipteryx.
| Ornithothoraces |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Literatuur
- O’Connor, Jingmai, Wang, Xiaoli, Clark, Alexander, Kuo, Pei-Chen, Davila, Ryan (5 december 2025). A new small-bodied longipterygid (Aves: Enantiornithes) from the Aptian Jiufotang Formation preserving unusual gastroliths. Palaeontologia Electronica . DOI:10.26879/1589.