Centrum voor Landbouw en Milieu

Het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM) is een Nederlandse stichting die streeft naar een landbouw met verbrede doelstelling. Dat doet ze onder meer door met praktische adviezen bruggen te slaan tussen de landbouwsector en andere maatschappelijke sectoren, in het bijzonder natuur- en milieubescherming. CLM is opgericht in 1980.

Het CLM is opgericht door zes personen die een warm hart hadden voor natuur en milieu, maar ook voor de landbouw en voor wetenschap. Ze waren alles zes dissidenten in de milieubeweging, die vonden dan de natuur- en milieuorganisaties te veel polariseerde naar de landbouw en te weinig samenwerking zocht. Onder hen waren twee veehouders.

Het idee om deze nieuw organisatie op te richten kwam in 1977 van Bart Edel, die als tijdelijk medewerker van de Vereniging Milieudefensie, een nota schreef over ‘geïntegreerde landbouw’, een vorm van landbouw waarbij niet alleen voedsel werd geproduceerd maar waarin veel oog was voor landschap, natuur, milieu en energie, een soort middenweg tussen de gangbare landbouw en de alternatieve landbouw. De andere geestelijke vader was Wouter van der Weijden die als lid van de Werkgroep Kritische Biologen met het plan kwam om een ombudsteam op te richten voor boeren die geen ruilverkaveling wilden maar op een andere manier vooruit wilden.

Ook in de landbouw waren er dissidenten. Zo bestonden er werkgroepen van boeren in zogenaamde Relatienotagebieden, gebieden waar agrarische activiteiten aan beperkingen onderhevig waren vanwege natuurbeschermingsdoelen. Voorbeelden van deze gebieden waren Waterland, Vijfheerenlanden, Mergelland en de Eilandspolder. Met de werkgroep Jonge Boeren Waterland ging CLM in 1982 een intensieve samenwerking aan, die tot 2025 zou duren.

Dankzij actieve steun van vooral de Waddenvereniging kon het CLM in 1980 informeel van start kon gaan en in 1981 formeel. Vanaf het begin werd een bestuursstructuur gekozen waarbij zowel boeren als natuurbeschermingsorganisaties betrokken waren.

Het CLM ontwikkelde zich tot een organisatie waar eind jaren 90 ongeveer 50 mensen werkten. In 2001 werd het adviesbureau verzelfstandigd als CLM Onderzoek en Advies, waar sindsdien ca. 25 mensen werkten. De Stichting CLM heeft als missie om de landbouw om te vormen tot een duurzame bedrijfstak en de relatie tussen de landbouw en de samenleving te verbeteren. Ze organiseerde debatten in de Rode Hoed, stimuleerde innovaties en bemiddelde ad hoc tussen landbouw- en milieu-, natuur-, dierenrechten- en andere organisaties. Ook bracht ze adviezen uit aan de overheid.

De Stichting werd gefinancierd vanuit projectsubsidies.

CLM Onderzoek en Advies richt zich op een leefbaar, mooi en duurzaam platteland waar gezond voedsel wordt geproduceerd.

• H. Bleumink, P. Leendertse, A. Guldemond, E. Hees, G. Kuneman & F. van der Schans (2011) - DWARS DENKEN, SAMEN DOEN - Een kleine schets van vijftig jaar landbouw en milieu (1971 – 2021), CLM, Culemborg.
• Wouter van der Weijden (2025). De voorgeschiedenis (1977-1980) van het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM). CLM, Culemborg.