Catalaanse landen

Catalaanse landen
De Catalaanse Landen volgens het taalcriterium (donkergrijs) en het historische criterium (lichtgrijs).
De Catalaanse Landen volgens het taalcriterium (donkergrijs) en het historische criterium (lichtgrijs).
Catalaanse landen
Basisgegevens
Talen Catalaans; Spaans in Catalonië, het Land van Valencia, La Franja en de Balearen; Frans in Noord-Catalonië; Italiaans in Alghero
Oppervlakte 70.520 (alle territoria) km²
Inwonertal 14.760.751 (alle territoria)

14.043.595 (de Catalaanstalige territoria)

Overige
Munteenheid euro
Nationale feestdag 24 juni
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

De Catalaanse Landen[a] (Catalaans: Països Catalans) zijn de gebieden met een Catalaanse cultuur en waar het Catalaans de eigen taal is, of het totaal van gebieden die onderdeel uitmaken van geografische, historische, culturele of taalkundige eenheid waar het Catalaans de overhand heeft.[1][2][3] Het is ook het gebied waar de Catalanen wonen of hebben gewoond.

Deze gebieden, die in totaal een oppervlakte van 70.520 km² beslaan, liggen allemaal in het zuiden van West-Europa, concreet in het oosten van het Iberisch Schiereiland (behalve een klein deel ten noorden van de Pyreneeën) en op verschillende eilanden in de Middellandse Zee. De grenzen van de Catalaanse landen zijn Salses-le-Château (Catalaans: Salses) in het noorden, Alghero (Catalaans: Alguer) in het oosten, Guardamar in het zuiden en Venta del Moro in het westen.

De Catalaanse Landen zijn verdeeld over verschillende administratieve eenheden in Spanje, Frankrijk, Italië en Andorra.[1] Het gedeelte in Spanje ligt in (delen van) vijf autonome gemeenschappen: Catalonië, het Land van Valencia, de Balearen, Aragón (alleen de oostelijke strook La Franja) en Murcia (alleen de streek El Carxe). Het gedeelte in Frankrijk komt bijna helemaal overeen met het departement Pyrénées-Orientales, traditioneel bekend als Noord-Catalonië. Het gedeelte in Andorra beslaat de hele oppervlakte van deze dwergstaat, dat is verdeeld in zeven parochies. Ten slotte bestaat het gedeelte in Italië alleen uit de gemeente Alghero, in het westen van Sardinië.

Het totale inwonersaantal van de Catalaanse Landen is 14.760.751[b], waarvan ongeveer de helft in Catalonië woont. De Catalaanse Landen telt twee metropoolgebieden: die van Barcelona (ongeveer drie miljoen inwoners) en die van Valencia (ongeveer twee miljoen inwoners).

Gebieden

Er zijn twee manieren om de grenzen van de Catalaanse Landen te bepalen: de taalgrenzen en de historische grenzen.

Volgens de taalgrenzen komen de Catalaanse Landen overeen met het taalgebied van het Catalaans, oftewel het gebied waar het Catalaans de autochtone taal is. Er is een populaire spreuk om het taalgebied van het Catalaans te definiëren: «de Salses a Guardamar i de Fraga a Maó» («van Salses tot Guardamar en van Fraga tot Maó»). Twee gebieden die ook tot het Catalaanse taalgebied behoren maar niet in de spreuk zijn opgenomen zijn:

  • De Sardijnse stad Alghero, waar een variant van het Catalaans (català alguerès) behouden is gebleven na de Catalaanse verovering van de stad in 1354.
  • El Carxe, waar Catalaans gesproken wordt dankzij de emigratie van koopmannen uit de valleien van Vinalopó (een Valenciaanse regio) naar deze Murciaanse streek in de 18e en 19e eeuw.

Aan de andere kant is er de historische opvatting van de Catalaanse Landen, die alle historische administratieve territoria waar het Catalaans de meerderheidstaal is bevat. Volgens dit criterium zijn de volgende gebieden onderdeel van de Catalaanse Landen:

Het is belangrijk om te benoemen dat deze historische definitie ook gebieden bevat waar traditioneel geen Catalaans wordt gesproken, concreet de Fenolhedés en de Val d'Aran in Catalonië (beide traditioneel Occitaanstalig) en delen van het Land van Valencia die traditioneel Spaanstalig zijn.

De cultureel-historische verdeling van het Land van Valencia.
De historisch-culturele verdeling van het Land van Valencia.

Territoriale onderverdelingen

De grotere Catalaanse Landen kunnen in kleinere gebieden verdeeld worden. Hierin zijn vaak twee types onderverdelingen relevant: de administratieve onderverdeling (die gebruikt wordt door de respectievelijke overheden) en de historisch-culturele onderverdeling (die een belangrijkere rol speelt voor de inwoners en cultuur). Dit heeft te maken met het territoriale beleid van Frankrijk en Spanje, die bewust voor een regionale verdeling hebben gekozen die niet overeenkomt met de traditionele streken.[10]

Talen

Graffiti: Eén natie, de Catalaanse landen! Eén taal, het Catalaans!

De eigen taal van de Catalaanse Landen is het Catalaans. Op veel plekken krijgt de taal een informele naam gebaseerd op het gebied (mallorquí, eivissenc, alguerès), of krijgt een lokale naam (solleric, ampostí, maonès), een benaderende naam («hier praten we normaal») of een pejoratieve naam (xapurriau in La Franja, patuès in Noord-Catalonië).[11] Alleen in het Land van Valencia is een gebiedsnaam formeel erkend: Valenciaans (valencià).[12] Er zijn drie gebieden in de Catalaanse Landen waar het Catalaans niet de autochtone taal is: westelijke Spaanstalige gemeenten in het Land van Valencia en de Occitaanstalige Val d'Aran en Fenolhedés, beide in Catalonië.

In Andorra is het Catalaans de enige officiële taal. In de autonome gemeenschap Catalonië is het Catalaans ook een officiële taal, samen met het Spaans en het Aranees (een Occitaans dialect). Ook in het Land van Valencia en de Balearen is het Catalaans erkend als officiële taal naast het Spaans. In Noord-Catalonië is de eigen taal ook erkend als officieel naast het Frans, terwijl in La Franja het Catalaans alleen maar wettelijk erkend is als taal die er gesproken wordt. Ook in Alghero is er geen wettelijke bescherming van het Catalaans en in El Carxe wordt de taal op geen enkele manier erkend.[13]

In de definitie van de Catalaanse Landen wordt geen rekening gehouden met de 'verspaansing' en 'verfransing' van de grote steden (Valencia, Alicante, Perpignan, etc.) van de 19e eeuw tot vandaag de dag. Daarentegen worden steden waar al eeuwenlang geen Catalaans meer wordt gesproken niet gerekend tot het Catalaans taalgebied (Orihuela, etc).

Een protest voor het behoud van de Catalaanse taal in Palma in 2014.
Een protest voor het behoud van de Catalaanse taal in Palma in 2014.

Ondanks dat het Catalaans de eigen en de historische taal van de Catalaanse Landen is, bevindt de taal zich bijna overal in een proces van minorisering en deelt het taalgebieden met het Spaans, Frans en Italiaans. De Catalaanse moedertaalsprekers zijn een minderheid in de Catalaanse Landen, met zo'n 5,2 miljoen van de 14 miljoen sprekers (de overige 8-9 miljoen hebben de taal later geleerd). Er zijn in de Catalaanse Landen meer sprekers van het Spaans dan het Catalaans.

Volgens Plataforma per la Llengua, een Catalaanse taalorganisatie, neemt het gebruik van het Catalaans al jaren af, al blijft het wel een belangrijk onderdeel van de lokale identiteit volgens de inwoners van de Catalaanse Landen.[14] Daarnaast vindt 82,4% van de Catalanen dat het Catalaans belangrijk is voor om te kunnen vorderen in hun carrière.

Geschiedenis

De eerste getuigenissen van gesproken Catalaans dateren uit de 9e eeuw, al komt de eerste geschreven Catalaanse tekst uit de 13e eeuw.[15] Tot de 16e en 17e eeuw, wanneer het gebruik van het Catalaans begint af te nemen ter bevordering van het Spaans, breidt het Catalaanse taalgebied zich uit en wordt de Catalaanse literatuur ontwikkeld door personen als Ramon Llull, Ausiàs March en Joanot Martorell.

De tekst "Spreek Frans, wees schoon" in een Noord-Catalaanse school, waar kinderen verboden werd om Catalaans te praten.
De tekst "Spreek Frans, wees schoon" in een Noord-Catalaanse school, waar kinderen verboden werd om Catalaans te praten.

Het Catalaans wordt verboden in de legale context van het Vorstendom Catalonië door de Decretos de Nueva Planta in 1716, in het Land van Valencia in 1707 en op Mallorca en Ibiza in 1715.[16] In Noord-Catalonië was een vergelijkbaar verbod ingegaan in 1700. De verboden in Spanje bleven in stand, op korte onderbrekingen in de Eerste en Tweede Spaanse Republiek na, tot de vorming van de autonome gemeenschappen tussen 1978 en 1983, behalve in La Franja.

Van het midden van de 13e eeuw tot het eind van de 14 eeuw werd het Catalaans ook alom gesproken in het Koninkrijk Murcia dankzij de invloed van de Kroon van Aragón en de migraties van Catalanen naar het koninkrijk. In de Sardijnse stad Cagliari werd het Catalaans gesproken tot de 18e eeuw. Tot de 19e eeuw waren er Catalaanse taalgemeenschapen in Florida en Algerije.

Politiek

Muurschildering met de tekst: voor de eenheid van de taal en van de Catalaanse Landen
Muurschildering met de tekst: voor de eenheid van de taal en van de Catalaanse Landen

De Catalaanse Landen zijn niet erkend als een politieke eenheid. In plaats hiervan zijn ze verdeeld over verschillende regio's in Spanje, Frankrijk, Andorra en Italië, met elk verschillende graden van autonomie. Er is een politieke stroming die de onafhankelijkheid van de Catalaanse Landen nastreeft, het pan-catalanisme. Andere politieke stromingen gebruiken de term «Catalaanse Landen» om te verwijzen naar het Catalaanse taalgebied.

Er zijn ook politieke stromingen die het gebruik van de term «Catalaanse Landen» en elke vorm van politieke eenheid van deze gebieden afwijzen. In de meest extreme gevallen, zoals het Valenciaanse blaverisme, wordt het gezien als een oplegging vanuit Catalonië richting de andere gebieden, terwijl soms zelfs de eenheid van de Catalaanse taal ontkent.[17] Deze stromingen worden gezien als onderdelen van het Spaans nationalisme.[18]

Graffiti over Terra Lliure
Graffiti over Terra Lliure

Er zijn verschillende organisaties geweest die de onafhankelijkheid van de Catalaanse Landen wilden bereiken via gewapend verzet, waarvan de bekendste Terra Lliure was. De paramilitaire organisatie omschreef zichzelf als «een revolutionaire organisatie die strijd voor de onafhankelijkheid van de Catalaanse Landen». In 1995 hief Terra Lliure zichzelf op.[19]

Momenteel is het departement Pyrénées-Orientales de enige overheidsorganisatie die de eenheid van de Catalaanse Landen formeel erkent, op een aantal gemeenten na.[20] Sommige van deze gemeenten hebben straten of pleinen vernoemd naar de Catalaanse Landen, zoals de gemeente Barcelona deed met de Plaça dels Països Catalans.

Verder zijn er twee politieke partijen die in alle Catalaanse Landen (met uitzondering van het afgelegen Alghero) afdelingen hebben: Esquerra Republicana (ER) en Candidatura d'Unitat Popular (CUP).[21][22] Deze partijen hebben sinds de regionale verkiezingen in 2024 alleen vertegenwoordiging in het Catalaans Parlement.[23]

Demografie

Het Catalaanse taalgebied heeft 14.043.595 inwoners. Als daar de inwoners van de Spaanstalige Valenciaanse gemeenten (699.815 inwoners) en de Occitaanstalige gemeenten van de Val d'Aran (10.194 inwoners) en de Fenolhedés (7.147 inwoners) bij gevoegd worden, wonen er 14.760.751 mensen in de Catalaanse Landen.

Territorium Inwoners % van het totaal
Catalonië 7.770.689 inwoners met de Val d'Aran

7.760.465 inwoners zonder de Val d'Aran

 52,6%

52,5%

Land van Valencia 5.097.967 inwoners met de Spaanstalige gemeenten

4.398.152 inwoners zonder de Spaanstalige gemeenten

 34,5%

29,8%

Balearen 1.176.659 inwoners 7,8%
Noord-Catalonië 482.765 inwoners met de Fenolhedés

475.618 inwoners zonder de Fenolhedés

 3,3%

3,3%

Andorra 81.588 inwoners

38.867 inwoners met de Andorraanse nationaliteit

 0,56%

0,26%

La Franja 108.081 inwoners 0,73%
Alghero 20.419 inwoners 0,14%
El Carxe 677 inwoners 0,0005%
Totaal 14.760.751 / 14.043.595 inwoners 100%

10 grootste steden van de Catalaanse Landen

  1. Barcelona (1.636.762 inwoners)
  2. Valencia/València (794.288 inwoners)
  3. Palma (416.065 inwoners)
  4. Alicante/Alacant (334.887 inwoners)
  5. l'Hospitalet de Llobregat (264.923 inwoners)
  6. Elche/Elx (232.517 inwoners)
  7. Terrassa (220.556 inwoners)
  8. Badalona (220.440 inwoners)
  9. Sabadell (213.644 inwoners)
  10. Castelló de la Plana (171.728)

Cultuur

Het aansteken van het vuur op de Pica del Canigó na het doorgeven van de vlam door de Catalaanse Landen in 2025.
Het aansteken van het vuur op de Pica del Canigó na het doorgeven van de vlam door de Catalaanse Landen in 2025.

Feesten

Er zijn meerdere jaarlijkse traditionele feesten in de Catalaanse Landen, zowel op lokale schaal als in (bijna) alle Catalaanse Landen. Een verband tussen veel feesten is de aanwezigheid van vuur, dat voorkomt in de Valenciaanse Falles, de Fogueres d'Alacant, de Falles del Pallars Sobirà, de Falles d'Andorra, enzovoort.[24][25][26] Ook vuurwerk is een belangrijk element van de Catalaanse feesten, vooral tijdens de festes majors en de Patum in Berga.

De nationale feestdag van de Catalaanse Landen vindt plaats op 24 juni en is de enige feestdag die in alle Catalaanse Landen wordt gevierd. De feestdag is verbonden aan het Sint Jansfeest en bestaat onder andere uit het overgeven van een vlam vanuit het zuiden van het Land van Valencia naar de Pica del Canigó, een berg in Noord-Catalonië. Volgens de legende symboliseert de vlam het eeuwige bestaan van de Catalaanse Landen.[27]

De Tió de Nadal is een personage gerelateerd aan de kerstvieringen in Catalonië, Andorra en La Franja. Het gaat om een boomstam met een gezichtje en een barretina die kleine cadeautjes geeft. Eerst moeten de kinderen echter met een stok de boomstam slaan en een rijmpje opzeggen.

Gastronomie

De Catalaanse Landen kennen een gedeelde gastronomie, lokale afwijkingen daargelaten. De Catalaanse keuken is onderdeel van de Mediterraanse keuken en deelt veel gerechten en ingrediënten met bijvoorbeeld de Italiaanse keuken, de Occitaanse keuken en de Spaanse keuken. Een aantal veelvoorkomende ingrediënten in de keuken van de Catalaanse Landen is olijfolie, zout, knoflook, ui, peper, paprika, tomaat, bonen, rijst en verschillende soorten vlees en vis.

Een pan met paella.
Een pan met paella.

Een aantal typische gerechten zijn:

  • Paella, een rijstgerecht gekookt met saffraan in water of bouillon, met groenten en mogelijk ook vlees en vis.
  • Pa amb tomàquet, oftewel brood met tomaat, aangevuld door olijfolie en zout.
  • Coca, een hard brood.
  • Allioli, een knoflooksaus.
  • Cava, een wijn.
  • Botifarra, een worst.
  • Panellets, kleine cakejes.
  • Crema catalana, een nagerecht op basis van custard.
Een castell in Vilafranca del Penedès.
Een castell in Vilafranca del Penedès.

Sport

De populairste sport in de Catalaanse Landen is voetbal. De bekendste voetbaclubs uit de Catalaanse Landen zijn FC Barcelona, Valencia CF, Villarreal CF, RCD Espanyol, Levante UD, Elche CF, Girona FC en RCD Mallorca. De meest succesvolle basketbalclubs uit de Catalaanse Landen zijn FC Barcelona en Club Joventut Badalona, in het handbal is vooral BM Granollers bekend en in het rugby USAP. Daarnaast zijn hockey, waterpolo en ijshockey sporten die traditioneel veel in de Catalaanse Landen worden beoefend. Daarnaast zijn Rafael Nadal (tennisser) en Marc Márquez (motorcoureur) bekende sporters uit de Catalaanse Landen.

Er zijn ook autochtone sporten uit de Catalaanse Landen die populair zijn, waaronder pilota valenciana en de bitlles catalanes. Daarnaast staan Catalonië en de Balearen bekend om hun menselijke piramides in de vorm van castells, die in het Land van Valencia uitgevoerd worden als muixeranges.

Vlaggen

De Catalaanse Landen werden grotendeels gevormd tot politieke eenheden terwijl ze onderdeel waren van de Kroon van Aragón. In de 14e en 15e eeuw groeide de senyera, de gele vlag met vier horizontale rode strepen, uit tot het symbool van de staten van de Kroon van Aragón. Nog steeds is de senyera te vinden in de wapens of vlaggen van alle Catalaanse Landen en veel van deze gebieden zien de senyera (of een variant hierop) als het nationale of regionale symbool bij uitstek. De oorsprong van de vlag is overigens onzeker.[28]

Een andere vlag die vaak in verband wordt gebracht met de Catalaanse Landen is de estelada met een rode ster. Terwijl de klassieke estelada, met een blauwe driehoek en een witte ster, werd ontworpen in het begin van de 20e eeuw, verschijnt de rode estelada pas in de jaren zestig. Deze variant werd ontwikkeld door de socialistische partij PSAN (Socialistische Partij voor de Nationale Bevrijding van de Catalaanse Landen).[29] Na de val van de Sovjet-Unie en de groei in populariteit van de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging aan het einde van de 20e eeuw werd de rode estelada geaccepteerd door het wijde publiek en verloor het voor de meeste mensen de linkse connotatie.

De senyera is de traditionele vlag van de Catalaanse Landen.
De senyera is de traditionele vlag van de Catalaanse Landen.
De rode estelada symboliseert de strijd naar onafhankelijkheid van de verenigde Catalaanse Landen.
De rode estelada symboliseert de wil naar onafhankelijkheid van de Catalaanse Landen.

Vlaggen per gebied

De vlag van de autonome gemeenschap Catalonië.
De vlag van de autonome gemeenschap Catalonië, de stad Alghero en het departement Pyrénées-Orientales.
De vlag van de autonome gemeenschap het Land van Valencia.
De vlag van de autonome gemeenschap het Land van Valencia.
De vlag van de autonome gemeenschap de Balearen.
De vlag van de autonome gemeenschap de Balearen.
De vlag van Andorra.
De vlag van Andorra.

Zie ook

Bronnen

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.