Castello della Pietra d'Amico

Castello della Pietra d’Amico
kasteelruïne uit de middeleeuwen; het stuwmeer is 20e-eeuws
Locatie
Plaats	Alessandria della Rocca, Sicilië , Italië
Adres	contrada Castello
Status en tijdlijn
Gebouwd in	Byzantijnse Tijd; nog gebruikt door Arabieren en Normandiërs
Herbouwd in	1355
Erkenning
Monumentale status	Italiaans nationaal erfgoed[1]
Links

Het Castello della Pietra d’Amico is een kasteelruïne in Alessandria della Rocca, een dorp op het Italiaanse eiland Sicilië. Het dorp Alessandria della Rocca is gelegen in het binnenland van Sicilië; het behoort tot de provincie Agrigento, sinds 2015 het vrije gemeenteconsortium Agrigento geheten. Op 5 km afstand van het dorpscentrum ligt de rots met de ruïne.

De rots staat aan het kunstmatig aangelegd meer Lago di Magazzolo. Dit stuwmeer kwam er in de jaren 1960-1980. De oever waar de ruïne staat heet Diga Castello of Kasteeldijk.

De naam komt van de bouwheer D’Amico, een edelman die het kasteel bouwde in het jaar 1355. Pietra komt van het Latijnse petra of rots. Soms sprak men in plaats van Pietra d’Amico van Rocco d’Amico, dat eveneens Rots van Amico betekent.

Reeds in de Byzantijnse Tijd, toen Sicilië deel uitmaakte van het Oost-Romeinse/Byzantijnse Rijk, stond op de rotspunt een klein fort. Archeologen leidden dit af van het grondplan en gebruiksvoorwerpen die dateren uit die tijd. Het gaat hier om de 8e en 9e eeuw. Byzantijnen hadden dit fort gebouwd om invallende Arabieren af te slaan.

Nadat de Arabieren later Sicilië veroverden, gebruikten ze verder het fort. Meer nog, de Arabieren stichtten een landbouwnederzetting ernaast. Hiertoe lieten ze hele boerenfamilies uit Noord-Afrika overkomen. Het fort diende als toezichtspost en de streek werd ontgonnen voor landbouwdoeleinden.

De Normandiërs verjoegen de Arabieren en Byzantijnen tijdens hun verovering van Zuid-Italië. Grootgraaf Rogier schonk het fort aan een verwante van hem, Lucia. Zij was dame van Cammarata. Later werd de heerlijkheid rond het voormalige Arabische fort een baronie. Het fort werd verfraaid in Romaanse stijl.

Een kroniekschrijver in 1244, die de geschiedenis van het bisdom Agrigento neerpende, meldde dat er in de streek slechts twee gehuchten bewoond waren: Scibene en Chinesi. Beide parochiegemeenschappen betaalden hun tienden aan de bisschop. Dit stond opgetekend in de Libellus de successione Pontificum Agrigenti (1244). Het dorp rond het fort moet leeggelopen zijn. Het fort werd verwoest tijdens de oorlog der Siciliaanse Vespers tussen Anjou en Aragon, eind 13e eeuw.^[2]

Tientallen jaren later, in 1355, bouwde de lokale baron D’Amico op de rotspunt een kasteel. Hij gaf het zijn naam: Castrum Petrae Amici in het Latijn, ofwel Kasteel van de Rots van Amicus.^[3] In 1388 ging het kasteel over naar de familie d’Aragona, meer bepaald naar Bartolomeo, zoon van Vinciguerra. Deze Bartolomeo was een grootgrondbezitter die talrijke dorpen en kastelen in bezit nam op Sicilië. Op zijn hoogtepunt bestond het kasteel Pietra d’Amico uit een versterkte hoeve, een donjon en een ondergrondse silo in de rotsbodem. Rond het kasteel ontwikkelde er zich opnieuw een landbouwersdorp, zoals in de Arabische Tijd. In de streek waren er nog ‘pietra’s’ waarrond landbouw ontstond; de rotsen konden uitgehouwen worden om landbouwopbrengst op te slaan. De rol van het kasteel in Pietra d’Amico en op andere ‘pietra’s was daarom dubbel: zowel de opslagplaats bewaken als de landarbeiders controleren.

In 1398 verwierf Guglielmo Raimondo Moncada, graaf van Cammarata, de baronnie Pietra d’Amico en in 1431 Giovanni Abatellis. Deze laatste betaalde er 40.000 gouden florijnen voor.

Nog later, in het jaar 1542, kwam het kasteel Pietra d’Amico in handen van Nicolo Barresi en na hem, in 1570, van zijn kleinzoon Carlo Blasco Barresi. De Spaanse overheid had beslist dat de bevolking in de streek moest toenemen, teneinde meer landbouwopbrengsten voort te brengen. Het ordewoord in het Latijn was ‘populandi’ ofwel ‘van te bevolken’.^[4] Daarom stichtte Carlo Blasco Barresi in zijn baronnie een dorp nabij Pietra d’Amico, genaamd Alessandria della Pietra. Barresi koos voor deze naam want het bevatte zowel de naam van zijn vazal Presti Alessandro, de lokale heer van het nieuwe dorp, als van het kasteel Pietra d’Amico.^[5] Het nieuwe dorp moest ervoor zorgen dat de landarbeiders er bleven wonen en efficiënt inzetbaar waren. Hij stampte 110 huisjes uit de grond voor 307 inwoners. Het kasteel zelf ging in verval.

Later stortte een deel van de rots in, zodat de ruïne wegzonk.^[6]

In 1713 wijzigde de naam van het dorp Alessandria della Pietra naar Alessandria di Sicilia, zodat in de naam de relatie met de ruïne verdween. Na de eenmaking van Italië werd de naam nog eens gewijzigd: Alessandria della Rocca (1862). Dat was een verwijzing naar de Mariawonderen die toegeschreven waren aan de Vergine Santissima della Rocca of Allerheiligste Maagd van de Rocca in de streek.

Van het kasteel blijven enkel stukken over van een muur en van een trap. De rots is niet te betreden.

Toen in de jaren 1960-1980 het kunstmatig meer Lago di Magazzolo werd aangelegd met dijken, werd er in de ondergrond van de ruïne gegraven. Er kwamen enkele middeleeuwse gebruiksvoorwerpen naar boven, waaronder uit de Byzantijnse Tijd.