Buurtspoorlijn Gent-Nevele-Ruiselede

De buurtspoorlijn Gent - Nevele - Ruiselede was een Oost-Vlaamse buurtspoorweglijn die het Gent-Rabot (vanaf 1931 Gent-Sint-Pieters) verbond met Drongen, Baarle, Sint-Martens-Leerne, Vosselare, Nevele, Poesele, Lotenhulle, Poeke en Ruiselede. De lijn werd geopend op 6 juni 1909. Vanaf 1931 werd het traject Gent - Nevele geëlektrificeerd. Tijdens de krimp van de buurtspoorlijnen werd het niet geëlektrificeerde baanvak Nevele - Ruiselede - Tielt op 8 augustus 1953 als eerste gesloten. Het traject Gent - Nevele volgde op 30 mei 1959.

In maart 1899 vroeg de gemeente Drongen een buurtspoorlijn aan die vanuit Gent via Drongen tot in Nevele zou lopen. Op 14 juni 1899 werd deze aanvraag afgekeurd door de staatsspoorwegen omdat deze te nadelig zou uitvallen voor de spoorlijn Gent - Kortrijk. In maart van datzelfde jaar vroegen de gemeenten Vosselare, Sint-Martens-Leerne, Bachte-Maria-Leerne, Deurle, Sint-Martens-Latem en Sint-Denijs-Westrem een buurtspoorlijn aan die door hun gemeenten naar Nevele zou lopen en aankomen te Gent-Sint-Pieters. In de zomer kwamen hier nog de gemeenten Poesele, Lotenhulle en Poeke bij. Nevele wilde echter dat de buurtspoorlijn vanuit haar gemeente naar Aalter zou lopen. Na een lange polemiek besliste de NMVB in 1900 de aanleg van de lijn Gent - Drongen - Baarle - Sint-Martens-Leerne - Bachte-Maria-Leerne - Vosselare - Nevele - Poesele - Lotenhulle - Poeke - Ruiselede. Hierdoor vielen de gemeenten Deurle, Sint-Denijs-Westrem en Sint-Martens-Latem uit de boot.

Toen de NMVB in 1885 werd opgericht, werd bepaald in welke mate elke overheid moest bijdragen in het kapitaal: de Belgische Staat 50%, de doorlopen provincie 25% en de doorlopen gemeentes eveneens 25%. De kosten voor de buurtspoorlijn werden geschat op 1.920.000 frank. Dit kapitaal werd als volgt samengebracht.

De vergunning voor de buurtspoorlijn werd door de NMVB op 11 augustus 1905 aangevraagd. Hierna konden de gemeenten mogelijke klachten over het traject bij de Bestendige Deputatie van Oost-Vlaanderen indienen. Drongen diende een aantal klachten in, bijvoorbeeld omdat de tramlijn niet de Teerlingstraat (de huidige Veerstraat) zou volgen maar wel de Karnemelkstraat (de huidige Domien Ingelsstraat). Uiteindelijk raakte men het eens en in 1906 en 1907 maakte men werk van de onteigeningsprocedures. Op 27 januari 1907 verscheen het koninklijk besluit voor de buurtspoorlijn in het Belgisch Staatsblad.

De aanleg en opening van de buurtspoorlijn verliep in zes stadia tussen 15 september 1908 en 29 februari 1912, als volgt in onderstaande tabel:

Vanaf 1909 begon men plannen te maken voor elektrificatie van het Gentse buurtspoorwegennet in een straal van 10 kilometer. Voor de elektrificatie werd het kapitaal tussen november 1911 en februari 1912 verhoogd met 440.000 frank. In diezelfde periode werd er gezocht naar een mogelijke verbinding tussen de beginpunten van de buurtspoorlijnen van de westgroep (lijnen naar Ruiselede, Bassevelde en Zomergem) en de oostgroep (lijnen naar Hamme, Lochristi en Zaffelare) met als doel het toen nog belangrijkste Gentse Zuidstation te bedienen. Het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 doorkruiste dit plan.

Op 4 augustus 1914 viel het Duitse leger België binnen en op 12 oktober 1914 namen de Duitsers Gent in. Door het Belgische en het Duitse leger was er zware schade aangericht aan het buurtspoorwegennet. Vanaf 11 oktober was er op de lijn voor de rest van het jaar 1914 geen verkeer meer mogelijk. In februari 1915 ontving de NMVB een verzoekschrift van de Commission for relief in Belgium waarin er gevraagd werd om gratis goederenvervoer op het gehele net toe te staan. De NMVB kon dit niet toestaan maar het tarief werd wel sterk verlaagd. Halfweg 1915 kon de exploitatie hervat worden. Door het besluit van de NMVB waren de goedereninkomsten wel erg laag. Rond 1917 moest de NMVB met lede ogen toezien hoe ze haar net sterk zag inkrimpen door de Duitse bezetter. Dit had ook een naar gevolg voor de buurtspoorlijn: in 1917 werd het baanvak Drongen-Gemeentehuis tot Ruiselede uitgebroken en als klap op de vuurpijl kon het vak Gent-Rabot tot Drongen-Gemeentehuis vanaf augustus 1917 niet meer uitgebaat worden tot 1 april 1921 door de grote oorlogsschade.

In geheel Vlaanderen werden tussen 1919 en 1921 vrijwel alle buurtspoorlijnen hersteld. De herstelling van de buurtlijn Gent - Nevele - Ruiselede verliep als volgt:

Na de herstelling van de buurtspoorlijn was er nog een stuk dat voor reizigersongemak zorgde. Doordat de brug over het kanaal pas in 1927 hersteld was, werd tot die tijd het vak Nevele-Kanaal tot Nevele-Stelplaats niet uitgebaat.

In 1920 werd gemeld dat de elektrificatie van de buurtspoorlijnen rond Gent voor onbepaalde tijd was uitgesteld. In 1925 werd het eerste plan voor de elektrificatie van de buurtspoorlijn Gent - Nevele - Ruiselede bekendgemaakt. De elektrificatie zou van Gent tot Drongen station lopen. Over deze periode van de buurtspoorlijn heeft Cyriel Buysse een passage in zijn boek "Kerels" gewijd.

Vanaf maart 1928 werden de onderhandelingen over de elektrificatie hervat. Er was overeengekomen dat de buurtspoorlijnen in het Gentse niet meer zouden samenkomen aan het Zuidstation, dat op 9 oktober van dat jaar gesloten zou worden, maar aan het Sint-Pietersstation. Eerst dacht men om de tramlijn slechts te elektrificeren tot aan het station van Drongen. In november 1928 vroeg de gemeente Drongen aan de NMVB of het mogelijk zou zijn om de elektrificatie te verlengen tot Baarle. De NMVB ging hier in eerste instantie niet oo in maar liet op 20 mei 1930 aan het Drongense gemeentebestuur weten dat de elektrificatie tot Nevele mogelijk was. De elektrificatie van het eerste vak tot Drongen was klaar op paaszondag 5 april 1931 en het tweede vak Drongen - Nevele op 22 maart 1932. De geëlektrificeerde lijn Gent - Nevele kreeg N als 'lijnnummer' en het resterende niet-geëlektrificeerde traject Nevele - Ruiselede kreeg het lijnnummer 377.

De tramlijn N, die het traject Gent-Sint-Pieters - Drongen - Sint-Martens-Leerne - Vosselare - Nevele volgde, was het tussen 1931 en 1932 geëlektrificeerde deel van de buurtspoorlijn Gent - Nevele - Ruiselede. Op 30 mei 1959 werd deze buurtspoorlijn gesloten.

Tramlijn 377 was het niet-geëlektrificeerde baanvak van de buurtspoorlijn Gent-Nevele-Ruiselede en het traject Ruiselede - Tielt (kapitaal 6). Deze lijn volgde het traject Nevele - Poesele - Lotenhulle - Poeke - Ruiselede - Tielt. De meeste trams reden door naar Tielt. Deze lijn werd op 8 augustus 1953 gesloten en aansluitend ontmanteld. Vanaf dan verzorgde de bus het openbaar vervoer op het traject Tielt - Ruiselede - Nevele.

• Buurtspoorwegen van de provincie Oost-Vlaanderen

• De Oost-Vlaamse Buurtspoorweg: Gent - Drongen, Erik de Keukeleire, september 2009
• Rail Atlas Vicinal, uitgeverij Rail memories, Stefan Justens & Dick van der Spek
• Belgisch spoorboekje, zomer 1933
• The Vicinal Story: Light Railways in Belgium 1885 – 1991, uitgeverij Light Rail Transit Association, London, 2006. ISBN 0-948106-32-8