Bioveiligheid

Bioveiligheid is het geheel van maatregelen, procedures en gedragingen die bedoeld zijn om de verspreiding van ziekteverwekkers tussen dieren, mensen en het milieu te voorkomen. Het begrip wordt toegepast in uiteenlopende sectoren, waaronder de landbouw, gezondheidszorg, biotechnologie en laboratoriumpraktijk.^[1]

De term bioveiligheid verwijst naar alle handelingen en voorzieningen die voorkomen dat biologische agentia — zoals virussen, bacteriën, schimmels of parasieten — ontsnappen of zich verder verspreiden. Bioveiligheid omvat zowel preventieve maatregelen (zoals hygiënische werkwijzen, quarantaine en toegangsbewaking) als noodmaatregelen bij een uitbraak of incident.

In internationale standaarden van de Wereldorganisatie voor Diergezondheid (WOAH) ^[2] en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) wordt onderscheid gemaakt tussen bioveiligheid, biosecurity en biosafety. In de praktijk overlappen deze begrippen: biosafety richt zich op bescherming van mensen en milieu tegen onbedoelde blootstelling, terwijl biosecurity vooral betrekking heeft op het voorkomen van diefstal of misbruik van pathogenen.

In de veehouderij en landbouw omvat bioveiligheid onder meer maatregelen die gericht zijn op het beperken van externe insleep van ziekteverwekkers, het beheersen van contactmomenten met mensen, dieren en materialen, en het scheiden van diergroepen om transmissie te voorkomen.

In laboratoria en onderzoeksinstellingen zijn bioveiligheidsniveaus vastgelegd in zogenaamde BSL-classificaties (biosafety levels), die oplopen van BSL-1 (minimaal risico) tot BSL-4 (hoog risico). Elk niveau schrijft specifieke eisen voor ten aanzien van gebouwinrichting, ventilatie, afvalverwerking en persoonlijke beschermingsmiddelen.

In de gezondheidszorg en bij noodhulporganisaties omvat bioveiligheid protocollen voor hygiëne, infectiepreventie en het veilig omgaan met lichaamsvloeistoffen en medisch afval.

Binnen de Europese Unie zijn regels voor bioveiligheid vastgelegd in richtlijnen over arbeidsveiligheid en omgang met biologische agentia, waaronder Richtlijn 2000/54/EG. In Nederland is het toezicht op naleving van regelgeving rond bioveiligheid belegd bij verschillende overheidsinstanties, waaronder het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en toezichthoudende autoriteiten op het gebied van voedsel- en diergezondheid.

De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) ^[3] en de Wereldorganisatie voor Diergezondheid (WOAH) publiceren richtlijnen en risicoanalyses over bioveiligheid in de veehouderij en voedselproductie. Deze documenten vormen de basis voor nationale maatregelen bij uitbraken van dierziekten.

Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) spelen een belangrijke rol binnen bioveiligheid. Afhankelijk van het risico kunnen dit wegwerpoveralls, handschoenen, veiligheidsbrillen, gelaatschermen, laarzen of ademhalingsbescherming zijn. Het juiste gebruik en de correcte verwijdering van PBM helpen voorkomen dat ziekteverwekkers via kleding, huid of ademhaling worden overgedragen.