Berghaus Plaza

Berghaus Plaza
Berghaus Plaza (september 2025)
Locatie
Plaats	Amsterdam Nieuw-West Koningin Wilhelminaplein Elizabeth Anscombestraat
Status en tijdlijn
Start ontwerp	jaren 60
Start bouw	1961
Gereed	1964
Verbouwing	2022-2025
Oorspr. functie	textielbedrijf
Huidig gebruik	kantoren, winkels, woningen
Huisvest	N.V. Berghaus
Bouwkundige informatie
Architect(en)	versie 1964: Henry Zwiers versie 2025: MVSA, Heyligers
Portaal    Civiele techniek en bouwkunde

Berghaus Plaza (ook wel Berghaus) is een gebouw aan het Koningin Wilhelminaplein en Elizabeth Anscombestraat in Amsterdam Nieuw-West.

De omgeving van het Koningin Wilhelminaplein is gebouwd op voormalig agrarisch gebied, dat in de 19e eeuw bestuurd werd door de gemeente Sloten. In 1921 annexeerde gemeente Amsterdam het gehele gebied en maakte het plannen voor bebouwing daarvan voor de almaar groeiende bevolking. Planning kwam onder meer van Cor van Eesteren in zijn Algemeen Uitbreidingsplan. De uitvoer van dat ontwerp liep aanmerkelijke vertraging op door bijvoorbeeld de Tweede Wereldoorlog. Bouw in de omgeving kwam pas goed op gang in de jaren vijftig en zestig. Er werden niet alleen woningen gebouwd, ook bedrijven werden uit de overvolle binnenstad gestimuleerd naar de randen van de stad te verhuizen. Dat gold dus ook voor de firma Eerste Nederlandsche Dames- en Kindermantelfabriek H. Berghaus.

Dat bedrijf zelf zat verspreid over de stad en wilde al in de jaren vijftig centreren en had haar oog laten vallen op een terrein op de hoek Prinsengracht en Westermarkt. Berghaus had al een aantal panden opgekocht, maar er bleven ook een aantal gebouwen in andermans eigendom. Bovendien konden de beoogde architecten Jan Herman Leopold van Dorp (1906-1977) en Kees Royaards (1906-1970) het niet met Berghaus eens worden over de uitvoering. Ook de bureaucratie hield het project op. De Schoonheidscommissie en gemeente waren al akkoord, maar de Commissie Oude Stad vond dat gebouw niet passen op deze plek. Ondertussen groeide Berghaus door. Tijdens het traject bleek dat de plek ongeschikt was/werd om er een productiebedrijf te stichten. Door het oponthoud bleven het voormalig woonhuis van René Descartes (Westermarkt 6) en Anne Frank (Prinsengracht 263) van sloop gespaard. Berghaus week uit naar wat vanaf 23 januari 1963 het Koningin Wilhelminaplein werd genoemd.^[1]

Op de grens van 1961 en 1962 ging de eerste heipaal de grond in onder toezicht van burgemeestersvrouw Emma van Hall-Nijhoff. Het gebied werd/was ingedeeld als een soort confectiewijk. Niet alleen Berghaus vestigde zich er, ook kwam er het (veel grotere) Confectiecentrum en de NV Mantelfabriek Stibbe. Het gebouw voor Berghaus, dat later die naam kreeg, werd ontworpen door Henry Zwiers. Voor achthonderd personeelsleden ontwierp hij een gebouw met kantoorachtige uitstraling van 96 bij 57 meter en een hoogte van 28 meter.^[2] Op 5 maart 1964 werd het gebouw officieel geopend door burgemeester Gijs van Hall; grote delen van het bedrijf waren toen al enkele maanden in het gebouw werkzaam. Deze refereerde er tijdens zijn openingstoespraak fijntjes aan dat diezelfde gemeente Amsterdam ook wel zo’n modern gebouw voor haar administratie wilde; hij zou het niet meer meemaken, de Stopera kwam pas in 1986 gereed.^[3] Het vijf verdiepingen tellende gebouw kreeg een lichte uitstraling met grote glasoppervlakten (2800 m²). Het gebouw en de inrichting zouden 12 miljoen gulden hebben gekost.^[4] Teruggang in de Nederlandse textielindustrie had ook haar weerslag op Berghaus; het gebouw werd daarbij steeds meer de plaats voor administratieve bedrijven.

In de 21e eeuw kwam deze buurt en de buurt rondom Station Amsterdam Lelylaan onder de loep voor herontwikkeling. De omgeving rondom het Koningin Wilhelminaplein werd omgebouwd tot een woonwijk. Het Confectiecentrum en Stibbegbouw (gemeentelijk monument) hielden vol, maar voor het gebouw Berghaus viel het doek in 2022. Het gebouw, jarenlang een blikvanger, werd tot de grond toe afgebroken. Onder ontwerp en begeleiding door Heijligers Architecten en MVSA kwam er een gebouw dat een gemengde bestemming kreeg. Bijzonder was, nadat extra heipalen waren gezet, dat het Berghausgebouw van Zwiers opnieuw opgetrokken werd, van waaruit twee woontorens en een kantoortoren naar de hemel reiken.^[5] Het gebouw laat een trendbreuk zien, daar waar in de jaren zestig, hoekige gebouwen werden ontworpen (terug te vinden in het originele deel), is dat in de 21e eeuw veranderd in ronde vormen (torens).^[6] De bewoners kregen via de Na regen komt zonneschijnbrug een makkelijkere toegang tot genoemd station.

Zie de categorie Berghaus Plaza van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.