Bedrijfsgeneeskunde

Bedrijfsgeneeskunde is een Nederlands medisch specialisme met als aandachtsgebied de relatie tussen werk en gezondheid. Het is analoog aan de specialisatie Arbeidsgeneeskunde in België.

De arbeidsgeneesheer of bedrijfsarts heeft de zorg voor de veiligheid, gezondheid en welzijn van de werknemer. Hij heeft kennis van de belastende factoren in het werk en de (lichamelijke en geestelijke) belastbaarheid van de werknemer. De belastende factoren kunnen een risico zijn voor het ontstaan van schade aan de gezondheid. Het opsporen van deze gezondheidsrisico's en het adviseren in het nemen van preventieve maatregelen is dan ook een belangrijke taak van de bedrijfsarts. Daarnaast voert hij ook geregeld medische screenings uit bij het personeel, in het bijzonder bij risicogroepen.

De belastende factoren kunnen in een van de volgende categorieën worden ingedeeld:

1. arbeidsinhoud
2. arbeidsomstandigheden
3. arbeidsvoorwaarden
4. arbeidsverhoudingen

Men spreekt van een beroepsziekte wanneer klinisch waarneembare schade aan de gezondheid geheel of hoofdzakelijk veroorzaakt is door de belasting in de arbeid of de arbeidsomstandigheden. Een hedendaags voorbeeld is een muisarm die ontstaat door veel en intensief werken met een beeldscherm.

De Nederlandse arts Samuel Senior Coronel publiceerde -als Stadsgeneesheer te Amsterdam- in 1861 zijn boek over de gezondheidsleer binnen de fabrieksnijverheid. De arbeidsomstandigheden binnen de fabrieken en bedrijven waren slecht tot zeer slecht, wat leidde tot veel ongezonde situaties. Hij wordt dan ook gezien als de grondlegger van de sociale geneeskunde. Dat leidde tot maatregelen door de regering, zoals de invoering van het kinderwetje van Van Houten van 1874. Die gaf niet het resultaat wat ervan verwacht mocht worden, wat leidde tot de parlementaire enquête naar de toestand in fabrieken en werkplaatsen, een onderzoek die werd uitgevoerd in de jaren 1886-1887. Aan het begin van de 20e eeuw wordt dan ook veel meer aandacht besteed aan de relatie tussen de arbeid die men verricht en de invloed daarvan op de gezondheid. Zowel de eerste wereldoorlog als de tweede wereldoorlog beperken dat enorm, waardoor ná 1950 de menselijke aspecten rondom voornoemde belastende factoren in verschillende categorieën de aandacht krijgen die zij verdiend.