Autodelen

Autodelen is een systeem waarbij personen gezamenlijk van een auto of wagenpark gebruikmaken. Het verschilt van traditioneel autohuren doordat het huren van auto's voor een korte termijn (bijvoorbeeld per uur of per minuut) mogelijk maakt. Autodelen wordt vooral gebruikt door mensen die relatief weinig met een auto rijden. Het is namelijk financieel voordelig ten opzichte van een eigen auto vanaf minder dan ongeveer 10.000 km per jaar.^[1]

In september 2024 telde Nederland 7.464 deelauto’s^[2]. Landelijk heeft 33% van de inwoners een deelauto op loopafstand (400 m) en 43% van de respondenten in het landelijke gebruikersonderzoek geeft aan vaker dan één keer per maand een deelauto te gebruiken.

Begin 2022 waren er 194.000 gebruikers in België.^[3] De belangrijkste factoren die de groei van autodelen bevorderen, zijn de stijgende hoeveelheid files, veranderende denkwijzen over autobezit en een convergentie van businessmodellen.^[4]

Er zijn verschillende vormen van autodelen. Het delen waarbij een organisatie een vloot deelauto's beheert, en het peer-to-peer-autodelen waarbij een organisatie tussen particulieren vraag en aanbod bemiddelt. Ook bestaat er een derde vorm: informeel autodelen, waarbij bekenden onderling een auto delen.

Veel autofabrikanten zien het leveren van mobiliteit, en niet langer het verkopen van auto's, als hun toekomstig bedrijfsmodel. Er vinden veel investeringen en overnames plaats van autodeelconcepten. Volkswagen investeerde in Gett en MOIA, General Motors in Lyft, Toyota in Uber.^[5] Daimler investeerde in car2go, Avis in Zipcar, BMW in Drive Amber en ReachNow.^[6] Volvo investeerde in Sunfleet.^[7] Renault-Nissan kondigde in 2017 aan een autodeeldienst met zelfrijdende deelauto's te starten.^[8] Tesla werkt aan een softwareplatform waardoor Teslabezitters de mogelijkheid krijgen hun auto beschikbaar te stellen aan anderen.^[9]

Gedurende de levensduur van een auto staat deze het grootste deel van de tijd geparkeerd. Door het delen wordt efficiënter gebruikgemaakt van een auto en vermindert de parkeerdruk door afname van autobezit. Ook leidt het bij deelnemers tot een meer economische inzet van vervoersmiddelen en daardoor tot afname van het gebruik van de auto in de mobiliteitsmix en toename van het gebruik van openbaar vervoer en fiets.

Uit onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving uit 2015 bleek dat autodelers ruim 30 procent minder auto's bezitten dan voordat ze met autodelen begonnen. Autodelers maakten bovendien door een veranderde mobiliteitsmix 15 tot 20 procent minder autokilometers dan voordat ze met autodelen begonnen.^[10] Een oorzaak hiervan is dat bij het ontbreken van de eigen auto een persoon geen rekening meer houdt met de verzonken kosten hiervan.

Als actuele aanvulling laat het Landelijk gebruikersonderzoek Deelmobiliteit 2024 zien dat 20% van de respondenten de aankoop van een auto heeft uitgesteld, circa 27% niet meer van plan is een auto te kopen en circa 20% aangeeft de eigen auto te hebben weggedaan; daarnaast gebruikt men de eigen auto 29% minder sinds men deelmobiliteit inzet.^[11] Let op: dit onderzoek is niet representatief voor de gehele bevolking (respons via aanbieders).

Recente syntheses van onderzoek rapporteren bandbreedtes voor effecten op milieu en ruimte: autodelers rijden gemiddeld circa 20% minder autokilometers per jaar; ongeveer 36% van de deelautoritten vervangt een privé-autoritten; de autovervangingsratio ligt rond 2 tot 7,4 privéauto’s per deelauto (ongeveer 30–111 m² ruimtewinst per deelauto); en de CO₂-besparing bedraagt ongeveer 150–219 kg per persoon per jaar.^[12] Daarbij is de vlootsamenstelling veranderd: per 15 september 2024 is meer dan de helft van de Nederlandse deelautovloot elektrisch (tegen 10,1% in 2021).^[13]

In verschillende landen stimuleert de overheid autodelen. Maatregelen die gemeentelijke overheden nemen zijn het verstrekken van parkeervergunningen, het hanteren van gereduceerde parkeertarieven, het toestaan van parkeren in parkeervergunningsgebieden, het beschikbaar stellen van gereserveerde deelautoplekken en aanpassing van parkeergelegenheid in recreatievoorzieningen van een deelnemende straat of wijk. Sommige overheden stellen een vergoeding beschikbaar voor auto-eigenaren die hun eigen auto of parkeervergunning inruilen voor een deelauto.^[14]

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd autodelen gestimuleerd door de Amerikaanse overheid. Zij deden dit met propagandacampagnes met slogans als "When you ride ALONE, you ride with Hitler! Join a Car-Sharing Club TODAY!".